Ko
e taha e poloseki fakamole taha ‘a e Pule’anga
Tonga talu mei he Tu’i kuo toki maliu ko e Poloseki ko ia
‘oku ui ko e FAKAKIKILA and FAKATE’ELELO PROJECT.Ko
e Poloseki ko ‘eni ko hono fakatau mai ‘e he
Pule’anga Tonga ‘a kinautolu mei he tui
Faka-Temokalati kenau tafoki ‘o Fakate’elelo pea to
e Fakakikila ki he Temo.Lolotonga ‘oku fele ‘a e
kau tangata mohu taleniti he loto’i Pule’anga he
tapa kotoa pe ka koeha koa kuo velia ai pe ‘a e Palemia ke
ngaue’aki ‘a e kau Temo? Hala e Pule’anga
ha taha??kau Temo pe ‘oku lotolahi?? Kau Temo pe
‘oku lava ‘o lea
mo’oni???whatever,whatever??pe ko e siolalo ‘a e
Palemia ki he kakai he loto Pule’anga?.’Oku
fehu’ia ‘a e founga ni he na’e lau
miliona ‘a e pa’anga tukuhau ‘a e kakai
‘o e fonua ne totongi atu ki he kau fakatokosi’i
tokua ko e konga ia ‘o e fakakake ‘a e
‘Ikonomika ‘o e fonua.Ha e me’a
‘oku hoko?? Ko hono tuku kitu’a ‘a e kau
ngaue ‘e laungeau pe afe ka e fakahaofi ‘a e
pa’anga ‘e laumano??? Ka e
fakangaue’i ‘a e toko tefua ka e totongi atu
‘a e kilu??? ‘O tuku ki tu’a ‘a
e toko afe ko e toko afe ai pe ia ‘a e ngaahi famili
‘oku uesia ,pea ka lau fakafo’i’ulu ko e
kete ia ‘e fiha ‘oku fiekaia ?pea
fakangaue’i fo’ou leva ‘a e toko tefua
‘o kau lelei pe ki he ki’i famili ‘e
lautefua??? ‘Ikai ko e kemipolo’i ia ‘o e
vahe fakalaione??Ko ia ai ‘i he lau
‘a’aku ko e tefito’i ‘uhinga pe
ia ‘oku e’a mai ‘i hono fakatau mai
‘a e kau Temo ki he ngaahi lakanga
faitu’utu’uni he Pule’anga kenau
Fakakikila’i mo Fakate’elelo’i e Tui
Fakatemokalati. Pea ka ai ha taimi kuo nau to e liliu ai ki he Temo kuo
ta’efalala’anga kinautolu pea tamu’i
fakataha mo e Palemia mo kinautolu ‘a e kau Temo
Fakapaheke.Tokua ‘e ala falala ki ai ‘a e kakai
‘o pehe kuonau tafoki ‘o ‘ilo
‘oku hala e Temo ka e leleiange pe ‘a e
fa’unga lolotonga?? Palemia kuo maama e kakai pea
‘oku nau sio atu pe meiho fo’i la’e
‘o avangi ki he mui’ulu.Na’e
‘osi mahino pe ki he Tonga kotoa kimu’a pea mate
‘a Tupou iv na’e fai ai hono ‘uluaki
faka’ata ke fili ha kau Minisita mei he Tepile ‘a e
kakai ke hoko ki he lakanga Minisita ‘i he fakakaukau tokua
ko e kamata ia ‘a e Liliu.’A e LILIU???.
‘I he lau ‘a’aku PAU’U MO E LOI
LAHI. ‘I hono fakafuakava’i pe ‘o Feleti
ki he lakanga Minisitaa ko e kamata’anga ia ‘o e
Poloseki. Pea hoko mei ai ki hono fakanofo ki he lakanga Palemia pea ko
e kakato ia ‘a e fau’nga ‘o e
fo’i Poliseki Fakakikila mo Fakate’elelo pea mahino
mai leva ka to e lava mo ha ngaahi fakalahi atu ko e allowance makehe
ia hange ka to e fai ha ‘a’anu mo to e hopohopo
etc,etc.
‘I
he hoko pe ‘a Feleti ki he fohe ‘o e vaka
‘o e Pule’anga Tonga pea mavahe leva ‘a e
Tu’i he kuo ma’u kakato ‘e he Palemia
‘a e mape folau , na’e hoko leva ki hono fakanofo
‘o e ongo Minisita fo’ou ‘a ia ko Fineasi
mo Peauafi Haukinima. ‘o Minisita Takimamata ‘a
Fine As ta’e ha kau mamata pea Minisita Vao ‘Akau
‘a Peau ta’e ‘i ai ha vao‘akau.
‘I he poloseki ni kuo ake e manatu ki he fitungofulu tupu
‘a e fakatau ‘ufu mo e kolukalu , na’e
ifi pe ‘a e fanga ki’i me’aifi
‘e he kauleka ka e fa’a ma ‘a e kakai
lalahi ia ‘o toitoi ‘o toki tali tanaki
pa’anga pe. Ko e lea malie ‘oku anga
maheni’aki ‘e he kau leka tu’uaki
“’ufu fakatau lelei,kolukalu fakatau
lelei” ko e ‘aho ni kuo kehe ange ,he kuo toitoi e
kau hou’eiki ia ‘o ‘atamai lelei kae hopo
mai ‘a e Palemia he neongo ‘ene Toketaa ka ko e
tu’a mo ‘e ne tuinga pa’anga ‘o
kaila “fakakikila fakatau lelei, fakate’elelo
fakatau lelei”. Ha e me’a kuo hoko
‘uluaki pa’ipi ‘ia Lopeti Senituli.(hehe
ko e to e fu’u tu’a e )‘Te ke fakakikila
ka e vahe lahi ?” Yes Sir!!!! Pea ha leva ,he ‘oku
to e pehe mai ‘e Lopeti na’e Temo? ‘ikai
ko e folahi taha e fakakikila ‘oku ne ‘ai ki he
Temo.To e fakate’elelo, mahalo kuo fu’u lahi
‘ene feohi mo e Pilikatia.‘Oku ou
manavasi’i na’a maamangia ange ‘a
Nuku’alofa he tau’aki fakakikila ‘a e kau
fakalele Poloseki he vela na’e hoko he 16/11.Ko e kau tama ni
na’a nau kikivoi ma’ae kakai ‘o nau to ai
ki loto Fale Alea ka kuo nau tapetapeva pea to e hekehekea he fanga
ki’i kahoa lopa fakavaha hana ‘a e
Pule’anga ko e lakanga MONISITA.Kau tangata kuo fefe fau
ha’amou masiva kuo mou ve’e hekehekea pehe ai?
‘Oua
leva mu’a!!! ko e kau heke ena ‘oku
te’eki pe ke matungau ,he ko e ‘Ea
‘Amelika e kuo tau mai mo e kau fakatau ‘e tokotaha
pea ko e fo’i taha papela ki he Pule’anga neongo ko
e fu’u fo’i fakaleiti fakatafa ia kuo mole mei he
Temo ‘a e fo’i fakapaheke ko
‘ena ko Kalafi.
Kuo
to e tokolahi ange ‘a e kau kaikaila,ko Palemia, mo
Fale’i, mo Minisita Fakakui Mata mo Minisita
Tata’akau, Kuo kau atu eni mo Fale’i Mitia,pea kuo
nau toki fekalanga’i ‘i loto nuku’alofa
,he letio,pepa ,tv, mo e uepi, ‘initaneti ke ‘ilo
‘e mamani ‘a e fakatau lelei ‘a e
poloseki ‘a e Pule’anga ‘o Tupou mo
Hou’eiki.Pea ha ?? he ‘oku to e pehe mai
‘e Kalafi na’a ne hakule ‘a
Ha’a Moheofo, pea toki fakata’ane ka kuo
ngai’i ‘o ‘ilo ‘e mamani ,vale
mo e poto,masoli mo e titi ‘a e pelepelengesi ‘a
Hou’eki pea kuoha ‘a e ‘aho ni??kuo ngalo
kotoa e ngaahi pango ni (he Palemia pe foki ia ka he kohai
‘oku ne ‘ilo atu ki he loto ‘o
Ha’a Moheofo , pea ‘e hala koa ‘oka
‘oku nau kei ‘ita he fiematamu’a
‘a e ta’ata’aki –‘osi
‘eku tumu) kehe pe ke kau he timi ‘a e
Fakakikila.Ko e faifai pea faingatamaki ha taha he heke. Ne u kalou atu
he kolomu ni ‘oku ‘i ai e tafa’aki
‘a Kalafi mo Feleti ka e tala kuo u kaaimu’a??Pea
kapau te u pehe atu kuo ongona he tapa ‘e fa ‘o e
kolope ‘oku ‘i ai e angahala fakamala’ia
he loto’i pule’anga mo e kau taki ko me’a
mo me’a ‘oku nau ME’A pea temou pehe mai
ke u SHUT UP?? NO WAY. Mou feinga atu ki Suva ‘o
ki’i fakaongoongo atu ki he talanoa ‘a e kau
palangi na’anau ‘eve’eva ki Tonga
‘enau fehu’ia hono ui e me’a ko ia ko e
Fakasuva (Suva way) ‘oku nau pehe ko e Paipa Tonga way
‘a e ‘oku lau ‘e he kau ngaue
ma’ulalo he fa’a fetu’utaki atu ko e MEI
‘OLUNGA. Kuo ongo ki langi pea mo heli ‘a e
to’e ‘a e kakai. Ka e pehe mai ke u
tapuni. NO WAY. The harder you go the louder I blow. Fakamanatu atu
‘a e hiva ‘a e kau toli meleni.
Fakakikila
fakatau lelei
Fakakikila
fakatau lelei
Miliona
pe mei heni kia Leti ‘o uta hina mo toli meleni,toki
faka’osi atu .
Kau
Temo kohai ‘oku lolotonga taketi’i ‘e he
Palemia mo ‘ene Timi ke kau he Fakakikila? ‘Oku ou
fakamanatu atu ‘a e hiva ni ko PA’ANGA te ne
mounu’aki ko e me’a FAKAHE ki he
tokolahi.’Ikai ngata ai ko e liliu ena kuo houfonua
na’a tolounua pe ha taha ‘o nofo falemahaki ka e
‘ikai kau he Fili Fale Alea ‘o e liliu.
Faka’osi
‘oku ou kole fakamolemole atu kiate kimoutolu kotoa pe
na’a mou fa’a ‘ekea ‘a e kolomu
ni pea iku ‘o pehe ‘e he tokolahi kuo fai ha
holomui mo ha ilifia ,’ikai ‘aupito ,NO NO NO
WAAAAY ka ko hono mo’oni na’e ‘osi
‘oatu pe ‘a e kolomu ni ki Tonga na pea fai mo hono
fehu’ia atu ki he Kele’a ka e ‘ikai pe ha
tali, he ko e ngaahi fetu’utaki ni na’e fou pe he
founga anga maheni ko e email ‘o ngaue’aki
‘a e .to pea koe’uhi ko e ‘ikai ke to e
foki mai ‘a e fekau ke ngali ‘oku palopalema
‘a e system na’a ku pehe kuo ilifia ‘a e
Kele’a ‘oku ‘ikai ai ke to e paaki mai ai
‘a e Kolomu ni ko ia ai na’e toki tatangi
‘a e me’afakaongofili ‘o talamai
‘oku ‘i ai ‘a e kau
ava’ifa’o mei he Pule’anga ke
poloka’i ‘a e kolomu ni . Ka mou mea’i
koa kau lau kolomu ‘oku ‘ikai ko e .to pe
‘e ala fai ai ‘a e fe’iloaki he ko mamani
‘oku fonu he fakafe’iloaki’anga.
‘I
he lau ‘a’aku meia Sitaleki Tupou mei
‘Aokalani.