NEWS TNEWS VIDEO
 
ABOUT CONTACT SUPPORT LETTERS
 
 
TNEWS
VIDEO LETTERS
TO THE
EDITOR TNEWS
HEADLINES
LETTER TO THE EDITOR
FAKATE’ELELO MO FAKAKIKILA FAKATAU LELEI
Saturday, 10 February 2007
Ko e taha e poloseki fakamole taha ‘a e Pule’anga Tonga talu mei he Tu’i kuo toki maliu ko e Poloseki ko ia ‘oku ui ko e FAKAKIKILA and FAKATE’ELELO PROJECT.Ko e Poloseki ko ‘eni ko hono fakatau mai ‘e he Pule’anga Tonga ‘a kinautolu mei he tui Faka-Temokalati kenau tafoki ‘o Fakate’elelo pea to e Fakakikila ki he Temo.Lolotonga ‘oku fele ‘a e kau tangata mohu taleniti he loto’i Pule’anga he tapa kotoa pe ka koeha koa kuo velia ai pe ‘a e Palemia ke ngaue’aki ‘a e kau Temo? Hala e Pule’anga ha taha??kau Temo pe ‘oku lotolahi?? Kau Temo pe ‘oku lava ‘o lea mo’oni???whatever,whatever??pe ko e siolalo ‘a e Palemia ki he kakai he loto Pule’anga?.’Oku fehu’ia ‘a e founga ni he na’e lau miliona ‘a e pa’anga tukuhau ‘a e kakai ‘o e fonua ne totongi atu ki he kau fakatokosi’i tokua ko e konga ia ‘o e fakakake ‘a e ‘Ikonomika ‘o e fonua.Ha e me’a ‘oku hoko?? Ko hono tuku kitu’a ‘a e kau ngaue ‘e laungeau pe afe ka e fakahaofi ‘a e  pa’anga ‘e laumano??? Ka e fakangaue’i ‘a e toko tefua ka e totongi atu ‘a e kilu??? ‘O tuku ki tu’a ‘a e toko afe ko e toko afe ai pe ia ‘a e ngaahi famili ‘oku uesia ,pea ka lau fakafo’i’ulu ko e kete ia ‘e fiha ‘oku fiekaia ?pea fakangaue’i fo’ou leva ‘a e toko tefua ‘o kau lelei pe ki he ki’i famili ‘e lautefua??? ‘Ikai ko e kemipolo’i ia ‘o e vahe fakalaione??Ko ia ai ‘i he lau ‘a’aku ko e tefito’i ‘uhinga pe ia ‘oku e’a mai ‘i hono fakatau mai ‘a e kau Temo ki he ngaahi lakanga faitu’utu’uni he Pule’anga kenau Fakakikila’i mo Fakate’elelo’i e Tui Fakatemokalati. Pea ka ai ha taimi kuo nau to e liliu ai ki he Temo kuo ta’efalala’anga kinautolu pea tamu’i fakataha mo e Palemia mo kinautolu ‘a e kau Temo Fakapaheke.Tokua ‘e ala falala ki ai ‘a e kakai ‘o pehe kuonau tafoki ‘o ‘ilo ‘oku hala e Temo ka e leleiange pe ‘a e fa’unga lolotonga?? Palemia kuo maama e kakai pea ‘oku nau sio atu pe meiho fo’i la’e ‘o avangi ki he mui’ulu.Na’e ‘osi mahino pe ki he Tonga kotoa kimu’a pea mate ‘a Tupou iv na’e fai ai hono ‘uluaki faka’ata ke fili ha kau Minisita mei he Tepile ‘a e kakai ke hoko ki he lakanga Minisita ‘i he fakakaukau tokua ko e kamata ia ‘a e Liliu.’A e LILIU???. ‘I he lau ‘a’aku PAU’U MO E LOI LAHI. ‘I hono fakafuakava’i pe ‘o Feleti ki he lakanga Minisitaa ko e kamata’anga ia ‘o e Poloseki. Pea hoko mei ai ki hono fakanofo ki he lakanga Palemia pea ko e kakato ia ‘a e fau’nga ‘o e fo’i Poliseki Fakakikila mo Fakate’elelo pea mahino mai leva ka to e lava mo ha ngaahi fakalahi atu ko e allowance makehe ia hange ka to e fai ha ‘a’anu mo to e hopohopo etc,etc.
‘I he hoko pe ‘a Feleti ki he fohe ‘o e vaka ‘o e Pule’anga Tonga pea mavahe leva ‘a e Tu’i he kuo ma’u kakato ‘e he Palemia ‘a e mape folau , na’e hoko leva ki hono fakanofo ‘o e ongo Minisita fo’ou ‘a ia ko Fineasi mo Peauafi Haukinima. ‘o Minisita Takimamata ‘a Fine As ta’e ha kau mamata pea Minisita Vao ‘Akau ‘a Peau ta’e ‘i ai ha vao‘akau. ‘I he poloseki ni kuo ake e manatu ki he fitungofulu tupu ‘a e fakatau ‘ufu mo e kolukalu , na’e ifi pe ‘a e fanga ki’i me’aifi ‘e he kauleka ka e fa’a ma ‘a e kakai lalahi ia ‘o toitoi ‘o toki tali tanaki pa’anga pe. Ko e lea malie ‘oku anga maheni’aki ‘e he kau leka tu’uaki  “’ufu fakatau lelei,kolukalu fakatau lelei” ko e ‘aho ni kuo kehe ange ,he kuo toitoi e kau hou’eiki ia ‘o ‘atamai lelei kae hopo mai ‘a e Palemia he neongo ‘ene Toketaa ka ko e tu’a mo ‘e ne tuinga pa’anga ‘o kaila “fakakikila fakatau lelei, fakate’elelo fakatau lelei”. Ha e me’a kuo hoko ‘uluaki pa’ipi ‘ia Lopeti Senituli.(hehe ko e to e fu’u tu’a e )‘Te ke fakakikila ka e vahe lahi ?” Yes Sir!!!! Pea ha leva ,he ‘oku to e pehe mai ‘e Lopeti na’e Temo? ‘ikai ko e folahi taha e fakakikila ‘oku ne ‘ai ki he Temo.To e fakate’elelo, mahalo kuo fu’u lahi ‘ene feohi mo e Pilikatia.‘Oku ou manavasi’i na’a maamangia ange ‘a Nuku’alofa he tau’aki fakakikila ‘a e kau fakalele Poloseki he vela na’e hoko he 16/11.Ko e kau tama ni na’a nau kikivoi ma’ae kakai ‘o nau to ai ki loto Fale Alea ka kuo nau tapetapeva pea to e hekehekea he fanga ki’i kahoa lopa fakavaha hana ‘a e Pule’anga ko e lakanga MONISITA.Kau tangata kuo fefe fau ha’amou masiva kuo mou ve’e hekehekea pehe ai?
‘Oua leva mu’a!!! ko e kau heke ena ‘oku te’eki pe ke matungau ,he ko e ‘Ea ‘Amelika e kuo tau mai mo e kau fakatau ‘e tokotaha pea ko e fo’i taha papela ki he Pule’anga neongo ko e fu’u fo’i fakaleiti fakatafa ia kuo mole mei he Temo ‘a e  fo’i fakapaheke ko ‘ena ko Kalafi.
 Kuo to e tokolahi ange ‘a e kau kaikaila,ko Palemia, mo Fale’i, mo Minisita Fakakui Mata mo Minisita Tata’akau, Kuo kau atu eni mo Fale’i Mitia,pea kuo nau toki fekalanga’i ‘i loto nuku’alofa ,he letio,pepa ,tv, mo e uepi, ‘initaneti ke ‘ilo ‘e mamani ‘a e fakatau lelei ‘a e poloseki ‘a e Pule’anga ‘o Tupou mo Hou’eiki.Pea ha ?? he ‘oku to e pehe mai ‘e Kalafi na’a ne hakule ‘a Ha’a Moheofo, pea toki fakata’ane ka kuo ngai’i ‘o ‘ilo ‘e mamani ,vale mo e poto,masoli mo e titi ‘a e pelepelengesi ‘a Hou’eki pea kuoha ‘a e ‘aho ni??kuo ngalo kotoa e ngaahi pango ni (he Palemia pe foki ia ka he kohai ‘oku ne ‘ilo atu ki he loto ‘o Ha’a Moheofo , pea ‘e hala koa ‘oka ‘oku nau kei ‘ita he fiematamu’a ‘a e ta’ata’aki –‘osi ‘eku tumu) kehe pe ke kau he timi ‘a e Fakakikila.Ko e faifai pea faingatamaki ha taha he heke. Ne u kalou atu he kolomu ni ‘oku ‘i ai e tafa’aki ‘a Kalafi mo Feleti ka e tala kuo u kaaimu’a??Pea kapau te u pehe atu kuo ongona he tapa ‘e fa ‘o e kolope ‘oku ‘i ai e angahala fakamala’ia he loto’i pule’anga mo e kau taki ko me’a mo me’a ‘oku nau ME’A pea temou pehe mai ke u SHUT UP?? NO WAY. Mou feinga atu ki Suva ‘o ki’i fakaongoongo atu ki he talanoa ‘a e kau palangi na’anau ‘eve’eva ki Tonga ‘enau fehu’ia hono ui e me’a ko ia ko e Fakasuva (Suva way) ‘oku nau pehe ko e Paipa Tonga way ‘a e ‘oku lau ‘e he kau ngaue ma’ulalo he fa’a fetu’utaki atu ko e MEI ‘OLUNGA. Kuo ongo ki langi pea mo heli ‘a e to’e ‘a e kakai. Ka e  pehe mai ke u tapuni. NO WAY. The harder you go the louder I blow. Fakamanatu atu ‘a e hiva ‘a e kau toli meleni.
Fakakikila fakatau lelei
Fakakikila fakatau lelei
Miliona pe mei heni kia Leti ‘o uta hina mo toli meleni,toki faka’osi atu .
Kau Temo kohai ‘oku lolotonga taketi’i ‘e he Palemia mo ‘ene Timi ke kau he Fakakikila? ‘Oku ou fakamanatu atu ‘a e hiva ni ko PA’ANGA te ne mounu’aki ko e me’a FAKAHE ki he tokolahi.’Ikai ngata ai ko e liliu ena kuo houfonua na’a tolounua pe ha taha ‘o nofo falemahaki ka e ‘ikai kau he Fili Fale Alea ‘o e liliu.
Faka’osi ‘oku ou kole fakamolemole atu kiate kimoutolu kotoa pe na’a mou fa’a ‘ekea ‘a e kolomu ni pea iku ‘o pehe ‘e he tokolahi kuo fai ha holomui mo ha ilifia ,’ikai ‘aupito ,NO NO NO WAAAAY ka ko hono mo’oni na’e ‘osi ‘oatu pe ‘a e kolomu ni ki Tonga na pea fai mo hono fehu’ia atu ki he Kele’a ka e ‘ikai pe ha tali, he ko e ngaahi fetu’utaki ni na’e fou pe he founga anga maheni ko e email ‘o ngaue’aki ‘a e .to pea koe’uhi ko e ‘ikai ke to e foki mai ‘a e fekau ke ngali ‘oku palopalema ‘a e system na’a ku pehe kuo ilifia ‘a e Kele’a ‘oku ‘ikai ai ke to e paaki mai ai ‘a e Kolomu ni ko ia ai na’e toki tatangi ‘a e me’afakaongofili ‘o talamai ‘oku ‘i ai ‘a e kau ava’ifa’o mei he Pule’anga ke poloka’i ‘a e kolomu ni . Ka mou mea’i koa kau lau kolomu ‘oku ‘ikai ko e .to pe ‘e ala fai ai ‘a e fe’iloaki he ko mamani ‘oku fonu he fakafe’iloaki’anga.
 
‘I he lau ‘a’aku meia Sitaleki Tupou mei ‘Aokalani.
TO THIS LETTER
RESPONSES
RESPOND
Femahiliaki pe koe feliuliuaki hange nai ha tata tataa.
 
Kole atu mu’a kihe Etita ke fakaasi atu e kii tohi koeni koe fie tokoni kihe tohi fakamuimui koena a Sitaleki nae haa he ngaahi tohi aeTnews initaneti.
Koau oku ou faa manako kihe lau tohi moe lau initaneti ka oku teeki keu tohi tuo taha. Koeku toki tohi eni pea kuou fakatulou atu ki ha'a Politiki kae fai atu mua kii fakalavelave koeni. Naaku pehee eau koe siana koena to Sitaleki nae ihe tafaaki e taha o poupou kihe puleanga? Oku ikai teu fie tokanga au pe koeha ene mea oku poupou’I he taimini ka oku ou tokanga atu au iha tafaki e taha. Koe tafaaki oe femahiliaki pe koe feliuliuaki.
 
Oku ou fifili lahi pe koe ha koaa e mea oku hokoo hange nai koena oku hoko kihe kau tangata ko Sengistar, koe Etita oe Taimi Mr. Moala pea pehee foki kia koe Sitaleki, mohai fua hai fua. Ihe kuo hili naa mou ihe tafaaki kehe o pou fefeka aupito aupito kihe puleanga. Ka kuo mou malele mai eni o tuu atu meihe tafaaki e taha. Koeku fehui pe oku ifo nai pe hoo mou malele holo pehee? Oku mahino kapau tete fie kau kiha fahinga fahai pe, ka oku asinga ai oku ikai temou fklonglongo kae ngatata noa'ia pe o ilonga e fietuu oku mou iai. Meani oku ikai temou lava o nofo hifo ke feinga'i ha me'a ke mavivi mo sia'a kihe kakai? Ikai oku ikai pehe atu ehe Pule'anga koe fanga kii katuni moutolu?
 
Oku mahuinga aupito ae mea koe fakaanga he koe Politiki mooni ia. Ka koha fakaanga koee oku hange nai ha kii ngutu'i finemotu'a pea oku ui ia koe laulau pipisi ta'e iai ha poini kuo lahi. Oku ou mahamahalo pe kohoo fakatupu lili pe ko hoo feinga ke fai nai ha tau lau he fu'u vaavaa ni. Ifo e fakafekki kapau oku iai hao poini keke tuu moia o fakamooni aki kihe kakai. He oku fuu fakaoli pea fakatupuita pea toe fakatuputangi homou mea oku fai. He kou lau hifo hoo tohi koe foi tata tataa ataataa pe. Ke hange nai koe koe manupuna koee koe sikotaa okune tata tataa maupe he taimi koe oku ofi ai hono taimi fakatoofua.
 
Kou tui lahi koe tangata MOONI koha tangata oku tuu mau heene fkakaukau kihe taengata. Heikai teu fie fakakau a Neti heni he kohono uhinga he nae mahino aupito ia a ene kau kihe Puleanga koeuhi koene Ministaa. Ihe taimini kuo foki mai kihe kakai he kuo malooloo meihe puleanga pea teu pehe oku ikai ke malele a Neti. Pea mea peia tete kei tolonga ai he Ministaa koe kau kihe Puleanga he oku mahino aupito ae foi mea ia koia he koe mea faka-Ministaa peia. Kou tui lahi kapau nae lava hao tokoni kihe kakai teu pehe oku ikai teke femahiliaki ka oku kau koe he kau sai.
 
Koia ai oku fai e kole atu ihe loto anga maulalo mooni ke eiki pe mua kae feingai mai hao foi Poloseki ke tau lele ai he ta'u foou koeni. Kapau teke lava kou tui lahi kokoe teke huu koe o kau he kau paipa he kolo nae tutu. Kou toki fakamoonii taa koe mea ifo ae fai tohi he oku lava pe e fakamatalili moe tau lau ai.
 
Malo aupito
Siosio Noa
Fakamolemole ka e fai atu ha fakanounou pe kia Siosio Noa, Na'e pea 'oku pea he 'ikai 'aupito ke u hiki mei he'eku tui fakapolitikale 'a e Tui ki he Pule'anga faka-tu'i ka kuopau ke fakalelei'i e fa'unga pule ke 'alu mo e kuonga pea taau mo e lotu. Na'a ku 'osi toutou 'oatu pe ia he'e ku kolomu 'oku ou tui 'oku FAKATIKITATO e pule 'a e Tu'i ka koe'uhi ko hono malu'i ia 'e he konisitutone pea 'oku mahu'inga leva ke fakalelei'i e konisitutone.'I he'ene pehe 'oku ou tui ko e fa'unga fakatemokalati 'e tokoni lelei taha ki hano fakalelei'i e fa'unga pule pea fetaliui'aki e kupu kotoa 'o e Pule'anga mo e fonua 'o kau ai mo e Tu'i ka e 'oua 'e tukuange 'a e Tu'i ia ke hange 'oku ava'ifa'o holo ia he lao.Ko e Pule'anga ia 'oku ou tui ki ai ko e Pule'anga Faka-Tu'i Faka Temikalati Faka-Konisitutone .Constitutinal Democratic Monarchy .Ka 'ikai hoko eni pea teuteu a ki NUNU'A

Malo

Sitaleki