meia Sitaleki Tupou mei ‘Aokalani mo e kolomu ‘I he lau ‘a’aku…

Ko ha taha ‘oku tingo pe ‘ipo ‘o hange tofu pe ko Toke Feleti Sevele mo Mata’i Palau Hakule Kalafi  ‘oku natula leva ke fakangatangata ‘ene sio pea natula ke lahi pafua holo ha fa’ahinga me’a pe.

Ko e lea fakatalutalu he ‘aho ‘o e fiefia ‘oku taku ‘o pehe MALIE HOTAU ‘AHO,HAKA’ILANGITAU, mo e ha fua hono ngaahi fakalangilangi ‘i hono langa’i ‘e he fiefia pea ka to hatau taha tonu ‘o hange ko Siosifa ki he palasi ‘o Felo ke fakatafe mai ha monu mo ha faingamalie ki he famili,fonua mo hoto fa’ahinga pea ko hono lea ‘oku taku ‘o pehe KO HO ‘AHO E.’Oku kehe eni ia kuonga he na’e mavava e Tonga kotoa he to ‘a e taha’i tu’a ,pea ko hotau taha tonu ki he Palasi ‘o Tupou ‘i ha kuonga kuo fakaaoao pea siokita ai ‘a e ma’u mafai pea ‘amanaki e Tonga kotoa mo fakana’una’u ‘e tu’u e Toke hotau faingata’a he  ko hono ‘aho e, ka e pango he ‘oku kehe atu hono lea  he ‘oku pehe kuo PANGO hotau ‘aho pea ‘ikai ngata pe he’ene pango ka e to e ‘OHUA .Feleti fanongo mai ho telinga pea tuku e feinga fakaongotuli, te u tala atu kiate koe kuo molia ho tu’unga Toketaa ‘o hange pe ko ia na’e ‘oatu he’e ku kolomu kuo’osi pea ko ho tatau ki he tokolahi ko e fo’i penana piko pea to e palangia ‘o ‘ikai hano ‘aonga ka ko e fakapuna ki he veve.Ko e ngeia pe mo toka’i ha taha ‘oka ha sino ai e ‘ofa pea ka kuo utua e ta’e’ofa he kakai pea ‘oku sai ange e sio ki he ngaahi fu’u Castle fakakuongamu’a ‘a e kau Loma neongo ‘ene efua..

‘Oku ‘osi mo’oni e tumu ‘a e tokolahi he kuikuinini pehe ‘a Feleti mei he kakai ka koe’uhi foki kuo HAU pea ko e me’a pe ‘oku a’u ki ai ko e TINGO .Na’aku ‘i Tonga na he Fili Fale Alea kuo ‘osi pea na’a ku ‘i he Kemipeini fakamuimui ‘a Feleti,’Isi Pulu ,mo ‘Akilisi ‘i Makaunga he po faka’osi pea fai e fili. Na’e ‘osi pe ‘a e polokalama ‘o e po ko ia na’a ku foki ki Nuku’alofa pea u talaange ki hoku kaunga me’a ‘oku nofo ‘i Nuku’alofa.’oku ‘ikai te u tui ko ha Tangata ‘a Feleti ke fai ki ai ha falala , na’a ne ‘eke mai pe koeha ‘eku ‘uhinga pea u talaange ‘oku makatu’unga ‘eku ‘uhinga mei he’e ne sipinga fakamatala ,he ‘oku ‘ikai natula ke sio hangatonu ki he tokotaha fehu’i ‘ikai ngata ai ka ‘oku fakamahalo’i ‘e ne tali kotoa pe. Ko e sipinga talifehu’i ‘a e kakai siopelupelu ( double face). Feleti na’a ke ‘i Nu’usila ni ‘o fai ai ‘a e ngaahi fo’i fakamatala ‘o hange ha taha mata’ofa mo fietokoni ka ta koa ‘oku ‘akitu’a mai ‘a e toki mo e hele ko e te u pe ke toke mo fahi. He ‘oku to e ‘i ai ha kuonga kuo fakahifo ai ha me’atau lahi pehe ‘o hange ko ho taimi? ‘oua na’a kohu ho tingo ‘e lava ‘e ha sotia ke fana’i ha’a ne tamai pe ko hano tokoua .Fakakaukau lelei ki ai ,na’a to e tafoki hake ‘a e ‘u me’afana ‘o faka’auha pe ‘a e Pule’anga.’Oua ‘e ‘ai ke hau pea hihingo e sio ‘o hange ha taha na’e te’eki sio ha seniti.’Oku totonu ke hoko ‘ete seniti’ia ke masila ai ‘ete ‘ofa ki hoto kainga he ko e silini mo e lakanga ma’olunga ko e fu’u langilangi he ki’i mamani si’isi’i ‘oku nunu pe mo vete.Feleti ko ’auhu pe kuo ke ‘akafute ‘o hu he ki’i ‘api ‘oku fute pe ‘e 6 pea ko e kau talitali ko e kelemutu pe mo e ‘auha  ka e ‘ai ai keke kuikuinini ki he kakai na’anau ‘ave koe ki he hau??.Tuku e mo’ui ngalo mo e  toke.Pea tuku e ‘ai ia ke faka’ei’eiki mai e ‘ita he ‘oku ‘ikai pehe atu ‘e ha taha ko ha fo’i kuava Siaina ha taha.

Na’e talamai ‘e ha tokotaha kiate au ke ‘ai lelei ‘eku me’a pea ‘oua ‘e tangi ke tatau na’a houhau ‘a Taufa’ahau.Na’a ku talaange ‘oku ‘ikai fai ha fie tatau HALA ‘ATA  ka ko e tangi ketau tau’ataina tatau pea tukunoa’i atu mo Taufa’ahau. Ko e tokotaha ni ‘oku kau he kau ta’ovala ‘oku ngata e tafa’aki ki lalo he lalo tui pea ‘alu hake ‘a e tafa’aki ki ‘olunga e ta’ovala ‘o meimei hili pe ai e kumukumu. Na’a ku talaange ki he matapule ni , Tangata ‘uluaki fakalelei’i ho ta’ovala mo e fakahalahala ki he sio atu pea ke toki lea mai na’a ku sapi’i ko e ka e ma’u ha peesi ‘uluaki ‘a e Kele’a. ‘Ai ‘ene fakapo’uli ,pea u pehe atu kapau ‘oku ke hapotu pe he’eku lea atu huanoa…..kaekehe Feleti tuku e nininini ka e sio lelei.

Masi’i Kalafi ‘oku hange ko e telefoni mai ‘a e fine’eki ‘o pehe mai “ Sitaleki koeha kuo ke pehe’i ai hoku fo’i tei ko Kalafi?? he ko si’o ki’i motu’i tuonga’ane” pea u pehe atu ,mo’oni pe hiva ‘a Folitaufetongi na’a ku nofonoa pe au ka ko ‘ene fa’a holi,pea to e  iku ia ‘o pehe mai e fine’eiki ia “sai pe he ko e motu’a fo’i me’a mo e  me’a mu’a eni e taha” ne u to e pehe atu “fefine ko e ngaahi fu’u koniteina  me’a fua ia mei fe??? ‘oku ngata pe ‘eku ‘ilo he mata’ipalau na’e folofola tohi mai’aki ‘e Kololiana.

Kalafi koeha kuo tuku ai ho’o ngali poto ka ke ‘ai e me’a ke hange ko e koniseti ‘a e tama ‘Eua na’a ne pehe ki hono mali faka-koniseti pe ke tuku na’a ne folahi kae va ‘a mamani.Kalafi na’a ku kole atu ketau nofo he ‘efika ka ke feinga mai ketau tui piva mo te ke vakavaka. Sio mai na’a ku ‘osi ‘oatu kimu’a ‘a e ‘uhinga ‘o e Moala ko e kalali pe mo ala e.Na’a ku ‘eke ki he motu’a pe koeha ‘a e ‘uhinga ‘o e Kalafi,na’e talamai ‘e he motu’a ko ‘ene ma’u pe ‘ana ki ai ko e fa’ahinga lotu ‘oku ui ko e lotu Kalafi pea na ‘oku ‘uhinga pehe ‘a e faka’amu ki he motu’a ni. Ne u talaange ‘oku kehe ha’aku ia faka’uhinga . Ne u talaange ko e Kalafi ko e ma’u mei he taimi ‘o e to’u pala’i hoosi pea na’e fa’a fakatokanga’i’aki ‘e he fangakui honau fanga mokopuna kenau fakamama’o mei he fanga pusi he ko e manu ko e ko e pusi ko e manu fakalalave pea ‘oku ‘ikai fakalalave ‘a e pusi ki he konga ki ‘olunga ka ‘oku nau mamanko fakalalave pe he va’e. Pea ‘oku fa’a pehe leva ‘a e kau vaivai tokanga he KA LAFI e pusi ‘iate koe ko ‘ene fa’aki pe ‘o fai hono natula fakalaulaunoa ko e ‘EMO.  Feleti mo Kalafi tuku a mu’a e ‘emo he ko e me’a ia ‘a e pusi.Kalafi naa ke lafi he motu’a ko e ‘o fai atu ai e savali ‘o paaki ho’o tohi pea ‘oku kei tali ni ki he peseti ‘e 50 . Na’a ke lafi ‘ia ‘Alani Taione ‘o fai ai e ‘emo ‘o si’i ‘alu ai ‘a ‘Alani ‘o ‘ave ho’o pepa ki Tonga . Kuo ke hiki hake eni ‘o lafi hake ‘o fai e fakalalave kia Feleti he kuo fai feluteni pea kuo mo tau’aki iaki. Ko e fakatu’utamaki taha ka lafi e pusi ‘o to e ma’ungatamaki ha fu’u pala ,‘ouaaaa, ko ‘ene lalilali ai pe ke iaaki.Feleti mo Kalafi tuku a mu’a e iaki fu’u lahi mo e palaku.Kuo mo hange ha kauleka ‘o ‘ikai to e ‘ai holoholo ka e mihi’i pe moto’i siale pea ‘asili ko ‘ene hu’a melie , uuuuuuuuuu iiiaaaaki.

Ongo tangata mo ‘olo’oloni hifo mo mo ‘ilo ko e kakava pea ‘oku ou fakamanatu atu ‘a e hiva ko ia ‘o Kalae.

Ko Kalae ko e  masoli kai vale

Kai e ‘ufi,kai e kape

Toe pe paku’i mei, ‘oku pehe pe ‘a Feleti mo Kalafi

Ko Feleti mo Kalafi ko e ongo kuikuinini kai vale

Tosi e ‘ufi,’olo’olo ni e kape

Toe pe mata’i palau maumau mo e konga toke.

Tau lepa he he ongo siana mo kalae katau toki sio

 

Sitaleki Tupou

‘Etita,

Tangata, ‘oku ou lau ho’o ngaahi tohi pea ke fanongo lelei mai ki he ngaahi me’a ‘oku hanga ‘e ho’o tohii ‘o fai kiate au:

1.    ‘Oku ne hanga ‘o ‘ene au ke u ma’ene’ene

2.    ‘Oku ne hanga ‘o ‘ai au keu fakakaukau fakalielia lolotonga ‘a e ma’a hoku fo’i ‘atamai.

3.    ‘Oku ne ‘ai au ke u malie’ia mo ma’u ai ‘eku fiefia.

4.    ‘Oku ne ‘ai au ke u kata tu’u pe mo ‘alu ki homau falesi’i.

5.    Pea ‘oku ne to e ‘ai foki au ke u ‘ita lahi kiate koe.

Siana, ‘ofa mai aa hotau ‘eiki fakamo’ui ‘o tuku aa ho’o ‘ene kimautolu he kuo ‘ikai to e ‘iai ha mau fetongi, he kataa.  Ko ho’o ngaahi voka fua ia mei fe.  Talamai mu’a ‘a e ‘apiako na’a ke ako ai ho’o ngaahi voka ka u apply mo au ke u hu ki ai.  ‘Oku ‘ikai kau ‘a LE ia mo FI he hau Leki.  Ko e ongo fiehau ta’e hau lo-ua, he ‘oku ‘ikai ke ‘iai hana kete.  Kapau na’e ‘iai ha na kete te na hau.  

Malo e comedy mei hena! ‘Ofa atu.

 

Pusi Hu’atolitoli

Vaini.

'E Pusi Hu'atolitoli,'oku 'ikai te u 'ita au pe te u ofo ho'o 'aliaki he ko e lau mai e pusi mo e pusi ka 'oku kehe atu pe pusi Tolitoli ia he 'oku to e 'aka faka-hoosi pea to e miau faka taika,tala pea ngali he ko e fielau e omai 'a Vaini 'o tutu 'a Nuku'alofa ko e lalahi vale atu pe ha'anautolu ia fanga pusi ,...'iuvi'i.'Ikai to e ai ha'a ku lau 'aku ki ho'o tohi,koloa pe na'e ma'u ai ha'o me'i fiefia .ko 'eku kole pe ke 'ai pe mu'a 'a e fo'i 'ene 'e taha ka e 'oua 'e to e loua 'a e me'a ko ia he 'oku ongo faikehe ia .

 

Malo

 

Sitaleki Tupou

Columnist