‘Etita,

‘Oku ou fakame’apango’ia pe he vakai atu ‘oku toe ‘alu hake pe ‘a e website ko eni ‘o e TNews ‘o muimui atu pe he ngaahi pepa Tonga ‘e ni’ihi ‘i hono taukave’i ‘a e fakafepaki ki he ngaahi feinga ‘a e Pule’anga ‘o Tonga he taimi faingata’a ni, pea mo hono fakakonahi ‘a e ‘atamai ‘o e kakai Tonga ‘oku nau ‘ahia ‘a e website ni, ke nau nofo ai pe he mahamahalo kovi, ta’efalala, ta’e-ongo’imalu, pea a’u ai pe ki he taufehi’a ki he kau taki mo e Pule’anga ‘o Tonga.  ‘Oku fakaloloma he ko e me’a pe ‘e taha ‘oku ha mahino mai ‘e hoko he ngaahi ngaue ta’efakapotopoto pehe ‘a e media: ko e toe va mama’o ai pe ‘a e kakai ia ‘o e fonua pea mo e kau taki ‘o e Pule’anga, pea ‘e ‘ikai ha melino ia ‘e tu’uloa.   Ne contribute lahi e ngaahi media pehe ni ki he fulikivanu ‘o e 16/11, ka e taumaia kuo tau fanongo ki ha taha mei ai kuo faitotonu fe’unga ke tu’u mai ‘o acknowledge na’e kau hono ki’i tuhu he ala ki he fo’i pai.

 

Masila, 'oku ou faka'amu ke 'uluaki fokotu'u ha makatu'unga 'o 'eta potalanoa. 'Uluaki, ‘oku ou faka’amu ke fakamahino’i ko e website ko 'eni 'a e TNEWS na’e 'ikai 'aupito ke fokotu'u ia ke ne  teke ha ngaue pe fakafepaki’i ha ‘asenita ‘a e pule'angaa nor democracy.  We are a "news" website.  'I he'ene pehee 'oku ou tui te ke lava pe 'o fakafaikehekehe'i 'a e "news” mei he “letter to the editor”.  Ko e "news" ko e fo'i ongoongo pea 'i loto 'i he fo'i ongoongo koia kuo pau ke palanisi.  'E anga fefee ha 'omai ha ongoongo 'oku palanisi? Kuopau ke 'omai 'ae le'o 'o kinautolu 'oku nau kau ki he fo'i ongoongo ko ia.  Ko hono 'uhinga ia na’a mau feinga ai ke fetu'utaki ki a Lopeti Senituli, Palemia; sotia pe kau polisi ko e’uhi, ke 'omai ha’anau lau ki he ngaahi me'a 'oku tukuaki'i ki ai kinautolu.  Na’a mau to e fetu'utaki foki ki a 'Akilisi Pohiva he koia 'oku ne fakafofonga'i mai 'a e tafa'aki 'e taha ‘o e ongoongoo.  ‘Oku ou tui na’e palanisi ‘aupito ‘emau ongoongo pea ‘oku ‘ikai ha fehalaaki ai.  Ko ho'o pehe koia 'i 'olunga 'oku hanga 'ehe ngaahi ongoongo 'a e TNEWS 'o fakakonahi 'a e loto 'o e kakai 'oku nau lau 'a e ongoongoo - 'oku 'ikai 'aupito ke u tui tatau pea mo koe.  'Oku 'ikai ke mau hoko ko e mitiaa ke fakasuka 'a e ongoongo 'oku mau 'oatu.  Ko homau fatongiaa ke 'oatu pe 'a e ongoongoo.  Kapau 'oku kovi ki he pule'angaa, kataki pe 'a e pule'anga 'o toe fakalelei'i 'a e fakahoko fatongia.   'Oku ou tui 'oku ke confuse 'i he ongo me'a ko'eni 'e ua.  'Uluaki, ko e peesi 'o e ongoongoo pea ko hono uaa, ko e peesi 'o e ngaahi tohi ki he 'etita.  'O hange ko 'eku lave ki mu'aa kuopau ke fakamaau’i 'a e ongoongo ‘o fakatatau ki he lao ‘o e ongoongoo.  Ko e tohi ki he 'etita, ko e faingamalie ia ki he kakaii ke ‘omai ai ho’omou ngaahi view points pea ‘oku ‘ikai ke fakamaau’i ‘a e letter to the editor ‘aki ‘a e lao ‘o e ongoongoo.  'Oku 'iai ho'o totonu ke voice ho le'o mo ho'o fakakaukau he ko e fonua temokalati ‘eni ‘oku tau nofo aii. ‘Oku to e ‘iai foki mo e totonu 'a Sitaleki Tupou mo Kasia pea pehe foki kiate koe Masila ke ‘omai ho’omou view point.  'Oku 'ikai ke u tui ki hono tukuange mai pe 'a e ngaahi tohi 'a e ni'ihi 'oku kau lelei ki he Pule'angaa ka e 'oua 'e 'omai 'a e ngaahi tohi koee 'e tahaa and vise versa.  Let's be fair!  ‘Oku mau ‘oatu loua pe ho’omou ngaahi tohi.

 

‘Oku tafu’ua ‘eku fakakaukau he lau e ngaahi tohi ta’e-taau mo ta’e-fakamatapule ka kuo faka’ata ‘e he ‘Etita ke pulusi ‘i he website ni    Pea ‘oku ou fifili ai ki he tukunga taukei mo e ‘ilo’ilo faka-journalism ‘oku tau ‘i ai he ‘ikai ke ‘i ai ha fa’ahinga category pe standards pe ethics maau ke muimui ai hono tali ke pulusi mo tufaki ‘a e ngaahi tohi ta’etaau (unnecessary) mo ta’eoli (tasteless) pehe ni.   He’eku lau ‘a e ngaahi tohi ni kuo u fakame’apango’ia pea u ongo’i very embarrassed for both the writers and the editor alike: ‘oku folahi mai ‘e he kau tohi launoa honau tukunga ma’ulalo faka’atamai he‘enau ngaahi tohi; pea paaki tavale pe e ‘Etita ia hange ‘oku ‘ikai ke ne malava ia ‘o tala ‘a e kehekehe ‘a e me’a ‘oku taau ke tali mo e me’a ‘oku tuha pe ia mo e puha veve.  Pea neongo kuo toki ako’i  ma’olunga mai ‘e he tohi faka’ofa ‘a Kasia mei he le’o e fanau (15 Dec 06)  ‘a Sitaleki Tupou, ka kuo ‘osi homo mai e ngaahi me’a ia mei he fo’i fakavalevale ko ia, pea kuo tau tu’utu’ukina ai mo fakatauange ke pehe ange mai ‘oku ‘ikai a’u hatau veitapui mo ‘etau fanau ki he website ni.

 

 

‘Oku te fifili foki pe ‘oku mahu’inga ange ia ki he ngaahi media pehe ni ‘a ‘enau popularity (he ko e me’a manakoa foki e lau’i e ngaahi me’a kovi) ‘i honau fatongia ‘oku nau mo’ua ki ai ko e ‘omai ‘a e ngaahi fakamatala ‘oku palanisi telia ‘a e lelei fakalukufua ‘oku uesia ‘i hono paaki ‘o e ngaahi fakamatala ‘oku fakapalataha.  Hange ko hono ‘eke’i ko ia pe ‘oku kei tu’u koa ‘i loto ‘a Kalafi Moala.  (Tuku e pehe ia ‘oku tu’u e media ‘i loto he ‘oku ‘ikai ai ha me’a pehe ia). ‘Etita, te ke tukuaki’i ‘a Kalafi he’ene tafoki mei he poupou’i e fa’ahi ne kamata fakafotunga totonu ka kuo a’u mai ia he taimi ni ‘o fakapapeliane? Te ke tukuaki’i ‘a HM Siaosi V he’ene tafoki mai mei he status quo ‘o kauhala tatau mo e kakai he tui kuo totonu mo taimi ke fai e liliu fakapolitikale fakalelei ma’a Tonga?  Ko e me’a kotoa pe he mamani ‘oku malava ke liliu ‘o tefito he tukunga ‘o e taimi, pea ko e taha poto ia mo e maama ‘a e taha ko e ‘oku sio ki he kovi pea tafoki mei ai.  ‘Oku ‘ikai ko e poini ia ‘a e kei tu’ukaivi kovi ai pe ‘o taukave’i e me’a motu’a neongo kuo e’ee’a mai ‘a e hala mama’o ‘a e founga ko ia mei he ‘uluaki tukunga: ko e poini ko e malava ‘o lau ‘a e ngaahi faka’ilonga ‘o taimi pea adapt ki he ngaahi liliu ko ia kuopau ke fakahoko pea holomui mei he me’a ‘oku ha fakatu’utamaki mai.

 

Hoko, ko e fo’i fie-vale-loi mo’oni ha Tonga ‘oku ne ofongi mo ‘afa’i e taa’i ‘e he kau sotia/polisi e kau fakahu pilisone.  ‘Oku ‘ikai ko ha me’a fo’ou ia ‘i Tonga e me’a ko e ta, ka e tautefito heni he ko e fakahu pilisone.  Pea taumaia ‘oku puke ‘o fakahu ha ‘angelo ia.  Ko e kakai ‘oku puke ‘o fakahu ko e kakai kuo fakapapau’i ne kau he hia kovi ko eni ko e tutututu, ta kau Siaina, maumau koloa, mo e kaiha’a ‘o mole ai pea uesia ai ‘a e tau’ataina ‘a e kakai tauhi lao kehe ia.  ‘Oku te lave’i ‘e kita e ‘uhinga e toe ki’i longo pea kata mai ‘a Minisita Kalarus ia hono toe ‘eke atu ‘e he Tonga ki ai (he ko ia ia ko e palangi) ‘a e fu’u me’a ‘oku tau ‘osi ‘ilo kotoa ‘oku fa’a hoko ‘i Tonga: ‘oku taa’i e kau fakahu ‘e he kau polisi he toe ‘ai’aingata’a ‘a e me’a ‘oku tonu ke faingofua mo vave.  Pea ne ‘ikai ke ‘omai foki ‘e he lipooti ta’efaka’ofisiale ia ‘a Gus McLean, ‘a e ‘oku mou lau ko e kosipeli, ‘a e mo’oni ko e tokolahi ne taa’i ko e tupu mei he toe fakafepaki ki he kau sotia he fakahoko honau ngaahi fatongia he fu’u taimi emergency ni.  Me’a ni te tau ‘amanaki atu ki ha sotia ke ne ‘oange ha fo’i lole ha toko 3 ne ma’u atu ‘oku nau ta laiki ha motu’a Siaina ‘i loto hono falekoloa ‘o motu hono nima? Pe tenau ‘oange ha pa’anga ha taha ‘oku nau o atu ke puke mai ko ‘ene kovi na’e fai, ka e toe lele mai ia mo e fu’u helepelu?   Pe faka‘eke’eke atu ‘o tupunga he ngaahi fakamo’oni vitio mei he ngaahi me’afaita ka e loi loi mai pe ia na’e ‘ikai kau ia ha me’a?  Ka e taumaia ‘oku mou faka’asi mai ‘emoutolu ha ki’i ‘uhinga pe a ne tupu ai e ta!

 

Masila, 'oku ou fakatulou atu he pea mo koe, kau lave atu ki he tafa'aki mahu'inga ko 'eni kuo ke tukumai he palakalafi ko'eni.  'Oku ou ofo 'i he 'ikai ke ke tokanga ki he tafa'aki ko 'eni hono ta 'ehe kau Polisi mo e kau Sotia 'a e kakai na'e fakahu pilisone.  'Oku tapu 'aupito 'i he laoo 'a hono abuse ha taha pe 'o a'u ki ha popula.  'Oku 'iai 'enau totonu pea kapau 'e violate 'a e totonu koiaa, pea kuo pau ke fai ha lipooti ki ai 'a e ngaahi mitia.  Ko homau fatongia totonu pe ia ke fai.  Kuo ke to e ui ‘a e kau nofo pilisone ko e kau “fai hia”.  Masila 'oku ou to e fakatonutonu atu ho'o ma'uu.  'Oku te'eki ai ke ui ha taha 'oku fai hia, kae'oua leva kuo hopo pea kapau 'e halaia pea toki ui leva ia ko e tokotaha na'a ne fai 'a e hia.  'Oku ke vivili mai ke mau 'oatu ha ki'i 'uhinga na'e tupu ai hono ta kinautolu.  Masila, 'oku 'ikai ke mau 'oatu ha 'uhinga he 'oku 'ikai pe ke 'iai ha 'uhinga lelei ia 'e taha ke abuse ai 'e ha polisi pe sotia ha taha ‘o tatau pe pe ko hai.

 

Faka’osi, ‘oku ‘ikai ke u fu’u mahino’i ‘e au pea ko e ha koa ‘a e poini hono ofongi mo ‘ohofi ‘o e lipooti mo e fakama’ala’ala ‘a Lopeti Senituli (4 Jan 2007).    ‘Oku matu’aki totonu ‘ene fakama’ala’ala telia na’a ma’u hala e kakai (hange ko ho’o ma’u hala ‘e ‘Etita) ko ‘ene fakakaukau kuo ne tuku mai ko e stance ia ‘a e Pule’anga.  ‘Oku ‘ikai fai ‘e ha advisor ia ‘a e press release ‘a ha Palemia!  Ka ne taumu’a ke release ‘e he Pule’anga ‘enau official stance ‘i ha fa’ahinga me’a pea te nau ‘ai e Palemia ke fai e ngaue ko ia.  Ka ‘oku ke feinga mai koe ke numi fakataha ‘a e ongo sino kehekehe ko ia pea ‘ai ke lau ‘a e lea mo e ngaue ‘a e motu’a advisor ke hoko pe ia ko e lea mo e ngaue pe ia ‘a Palemia.  Hange ko e lau ‘oku fa’a fai ki he kau faka-langa-lea: “Get out of here!”

 

Masila, 'oku ke hanga 'o 'eke'i mai 'a e 'uhinga 'oku 'ohofi ai 'a e lipooti mo e fakama'ala'ala 'a Lopeti Senituli, pea 'oku ke pehe 'oku matu'aki totonu 'ene fakama'ala'ala.  'Oku ou fie tali ho'o fehu'i.  'Uluaki, 'oku 'ikai ko e 'ohofi ka na'e fai hono 'analaiso 'o e lipooti ko 'eni.  Ko e fatongia pe moia 'o e mitia ke nau to e fakafehu’i ha fa’ahinga press release pe ‘oku tukuange mai ki he arena, ‘o ‘ikai ke accept pe ‘a e me’a kotoa ta’e-toe-fehu’ia.  'I he anga 'o 'eku vakaii na'e 'iai 'a e ngaahi avaava he lipooti ko 'eni.  Na'a ku telefoni 'o talanoa hangatonu ki a Lopeti ke 'omai ha'ane lau, ki he fu'u tukuaki'i mamafa na'a ne fai ‘i he’ene lipooti.  Na’e pehe ai ‘e Lopeti ‘oku ‘ikai ke ‘iai ha’ane fakamo’oni pau ka na'a ne pehe ko e anga pe ia 'ene fakakaukau pea mo 'ene 'analaiso 'a e me'a na'e hoko.  'I he uike kuo'osi pe kuo ne to e fai 'a e tohi ki he 'etita 'o e Matangi Tonga 'o kole ke paaki atu he website 'a e Matangi Tongaa, ‘o ne pehe ai, ko e lipooti na'a ne tukuange mai, 'oku 'ikai ko e viewpoint ia 'a e Pule'anga ka ko 'ene own opinion. ‘I he tukunga koiaa, 'Oku malava ke fehu'ia 'ae reliability, accuracy pea mo e objectivity ‘o e lipooti.  ‘Oku to e fehu’ia foki 'ene professionalism pea mo 'ene ability 'i he fatongia kuo ne fakahoko.  'Oku ou tui pau Masila, kapau ko e fo'i lipooti ko 'eni, ko e fo'i lipooti 'i Nu'usila ni pe ko ha to e fonua muli 'i mamani, kuo fuoloa ha'ane fakafisi hono li takai holo 'ehe ngaahi mitia muli.  Ua, kuo fuoloa hano fekau’i ke hifo mei hono lakanga.  'Oku fakama pea kapau 'oku 'ikai te ke lava 'o sio ki he mahu’inga ‘oe mitiaa ‘i he ngaahi taimi ko 'eni, pea 'oku ta to kehekehe ai pea mo koe.  ‘Oku ou pehe pe ke 'oua te ke hanga ‘o tukuaki'i kimautolu ‘a e  ngaahi mitia 'i he fakahoko lelei homau fatongiaa, ka ke tukuaki'i pe 'e koe 'a Lopeti Senituli he koia na’e tonounou pea ‘ikai ke fakahoko lelei ‘a hono fatongia.

 

Ko ‘eku tui, ‘Etita, kapau ‘oku mahu’inga ki he’etau website  ni ‘a e langa hake ‘o e fonua ne tau tupu hake ai ke toe hoko atu ‘etau polepole he’etau Tonga, pea ‘oku totonu leva ke toe vakai’i e founga ‘oku fai ‘aki ‘etau fai fatongia.  Ko e founga lolotonga ia ‘oku natula pe ia ke fakalanga e fesiosiofaki mo e va-kovi pea mo e fe’itangaki (hange pe ko ia he ‘u tohi kuo ke pulusi) ‘o a’u ai pe ia ki he loto-tangia ko e ne mapuna he 16/11 ‘a eni ‘oku tau kei ‘alu punou holo ai.  He taumaia ‘e ‘ulutukua mai e kau ako lelei ia ‘oku nau ‘i loto’i Pule’anga ki he’etau fakaanga fiepoto ange mo malanga mei he tefito’i niu.

Faka’apa’apa atu,

Masila.

 

'Etita\TNEWS.

‘Etita, I can’t believe this guy, he is so lost.

 

Masila, stop being so stupid. Can’t you think for yourself?

this “Mind Control” that has been passed down our generations makes me sick. It’s like a cancer which spreads and eats all the good it can find. If the government is found guilty of something, they DESERVE to be exposed, if the demo’s do something bad, they DESERVE to be exposed. You say not to talk bad about the government, and that it does not help the situation. You are so wrong I’m sick again, I just can’t believe your that stupid. You have sold your soul to cover someones lies, you have trampled on Godly principles of truth and praised corruption, what kind of person are you?

Then you decide to attack a credible News source for exposing corruption????? What have we become as Tongans? What kind of example do we leave for our children? I’m not praising the Demo’s nor am I praising the Government, but as a Christian I have to say something to your comments which disgrace you.

I also am so embarrassed of you, praise God He never sells His truth for a Lie or we would all be Lost. Wake up Masila.

 

Keep up the good work TNEWS and all the other Media who stand up to this kind of corruption.

 

Sione kapo

Fakamolemole atu pe 'Etita ka e fai atu e ki'i fakama'ala'ala nounou ko 'eni kia Masila. Masila neongo 'oku ngali lahi e vailahi ka ko e loloto pe 'a e  ki'i taputa pea ka afa ko e hakohako pe 'a e ipu vai pea na'a mo ha mokohula he 'ikai pe fulutamakia ia ai.Kapau te u ngata pe he 'Etita ko e tuha totonu pe ia 'o e fa'ahinga tohi 'a Masila he 'oku masila e hingoa ka e ma-hipa e 'uhinga. Koeha ho palopalema? 'Oku 'ikai ai te ke 'omi ha me'a mahino ke fai ki ai ha fakama'unga ka ke savali noa pe . Ko 'eku ki'i fakaofiofi pe eni ki ho'o tohi. 'Oku ke poupou ki he Pule'anga Lolotonga .'Oku sai pe ia he ko e totonu pe ia 'a'au.'Oku ou 'ai mahino 'oku ou poupou au ki hano liliu pe fakalelei'i e Fa'unga 'o e Pule'anga Lolotonga ,'oku taku ko e Temokalati.Pea ko e totonu ia 'a'aku.'Oku takitaha malanga'i pe 'a 'ene totonu .Masila 'oku ou tui talu 'eku malanga'i 'a e tui ko ia he Pepa Kele'a 'o a'u mai eni ki he uepi 'a e TNEWS 'oku te'eki (NONE) ha taha te ne lava ke faka'ikai'i 'a e ngaahi mo'oni'i me'a (FACTS) 'oku ou toutou 'oatu , tukukehe pe 'a e 'ohokui fakafo'ituitui 'o hange tofu pe 'oku ke tofanga ai.Manatu'i 'oku 'ikai ko ha'aku faiongoongo ka ko e tokotaha fa'u kolomu (Columnist) tau'ataina au 'o poupou ki he'eku tui.Ko 'eku fehu'i pe na'a ke 'ife hono fa'a hanga 'e he peesi ongoongo 'a Kalafi 'o TA'AKI e Fale 'o e Tu'i 'o a'u ki he makulekule 'o a'u ki he'enau me'a fakaeloki. Kapau ko ho'o 'uhinga ia ki he tu'unga fakamolale. Te u ngata he ka e 'ai mai ha me'a 'oku oli.

 

Sitaleki Tupou

Masila, 'oku te'eki ai ke u mamata he me'a 'oku ui ko e 'afungi mo e kaaimu'a ho'o fai.  'Oku 'ikai te ke ma hono fakahinohino atu ho kuaa 'ehe 'etita 'o e web ko 'eni.  Me'a ta'emahino lahi mo'oni kiate koe 'e 'ikai ke 'alu atu ha mitia 'o poupou'i 'a e ngaue pango 'a e pule'anga Tonga.  Mahalo pe kuo ke anga koe he fa'ahinga to'onga fakalele 'o e ngaahi mitia 'i Tonga. Ko e TV Tonga mo e Letio Tonga kuo 'ikai ke nau to e 'oange 'e kinautolu ha faingamalie 'o e kau Temo ke 'omai honau le'oo.  Ko e TV OBN kuo 'ikai to e 'omai ai ha le'o ia 'o e kakai 'a e Pule'anga.  Me'a ma'ulalo mo'oni.  'Oku ou fakamalo lahi atu 'aupito ki a Setita he'ene fakamahino'i mai 'a honau tu'unga pea fakatauange ke mou nofo ma'u aipe he fakahoko totonu homou fatongia.  Koia ai Masila to e me'a atu mu'a mo ho ki'i poto 'o fai'aki ha haka ke ke kai, he ko e me'a pe ia 'oku ngali 'aonga ai ho poto.  Ko ho'o ngaahi 'uhinga 'oku fu'u ma'ulalo fau.  To e foki 'o ako.  'Oku ke pehe 'e koe te mou to e ala mai 'o pule'i 'a e mitia Tonga 'i muli ni.  Vale ngangau, 'oku ke sio 'oku pehe ha mitia.  Ta'e ma 'i ho'o feinga ke fakatonutonu mai 'a e kakai 'oku nau 'ilo pe 'enau tolu 'a e me'a ke nau tu'u ai.  Pea kapau 'oku fu'u ta'emahino pehe 'a e founga ngaue 'a e mitia kiate koe, pea ke ki'i tatele mai heni ka u fakahinohino fakalelei atu kiate koe...ha ha ha.  'OUA 'E FU'U MATOLU PEHE!

 

Lona Taueli

Auckland.

‘‘Etita, kataki mu’a ka e tu’u atu ‘eku ki’i tohi ni ‘i ho’o website.  Kuo u lau ‘a e tohi ‘a Masila pea u to e lau mo e tohi ‘a e tokotaha na’a ne hanga ‘o tukuaki’i (Sitaleki Tupou), pea u to e lau foki mo e comments ‘a e ‘Etita ‘i lalo ‘i he tohi ‘a Masila.  Ko e anga ‘eni ‘eku vakai.ki ho’omou ngaahi tohi.  

 

Sitaleki, ‘oku mahino kiate au ho natula he ‘oku ou fa’a lau ho’o kolomu ‘i he nusipepa Kele’a.  Ko e tangata koe ‘oku ke natula ‘ita mo vili kikihi.  ‘Oku ou tui ‘e ‘aonga ho natula he taimi pea ta’e’aonga he taimi.  ‘Oku ou faka’apa’apa’i lahi ho’o tui pea mo ho’o tu’u ‘oku fai, ka ‘oku ou kole atu ke ke kataki pe mu’a ‘o to e fakalelei’i ange pe ‘a e founga ho’o faitohi.  Manatu’i foki ko ho’o feinga ke tui atu ha taha kiate koe, ka ‘oku ou tui ‘e to e tafoki ‘a e tokolahi ia ‘i he founga ‘oku ke ngaue’aki.  ‘Oku hoko ho’o kolomu ‘au ko e fakalotolahi kiate au neongo ‘oku ‘ikai ke u fa’a tui tatau pea mo e ngaahi poini ‘e ni’ihi.

 

Masila, ‘i he’eku lau ho’o tohi, ‘oku mahino kiate au ‘a e me’a ‘oku ke lau mai ki ai.  Ko e tokotaha au na’a ku fa’a sio pehe ki mu’a pea u fa’a ‘ohofi ha taha pe ‘oku lea kovi ki he Pule’anga ‘o Tupou mo Hou’eiki.  Pea ‘i he taimi ‘e ni’ihi, kapau ‘e ‘ikai ke fakakaukau tatau ha taha pea mo au pea te u pehe leva ‘e au ‘oku hala ‘a e tokotaha koee.  Masila ko hoku ta’u 49 ‘eni pea ‘i he’eku manako ki he me’a fakapolitikale, na’a ku to e hu ai ‘o ako ki he tafa’aki ko ‘eni. ‘Oku kamata leva ke maama mai kiate au ‘a e me’a lahi.  ‘Oku ou pehe pe Masila ke ke fa’a fakakaukau mu’a ‘o ‘ikai ngata pe he tu’unga lolotonga ‘o e fonua ni, ka e a’u atu ki he kaha’u hotau fonua.  Kataki pe kapau ‘oku to kehe atu ‘a e fie tokoni ko ‘eni. ‘Oku ‘ikai ke fu’u loko ‘iai ha poini lelei ‘i ho’o tohi.  Ka neongo ia ‘oku ou mahino’I kakato he na’a ku ‘iai.

 

Setita, ‘oku ou fakamalo atu ho’o fakama’ala’ala mai ho’o tu’u ‘oku fai, pea hange ko ‘eku lau ki a Masila, ‘oku ou mahino’i ‘a e me’a ‘oku ke lau ki ai mei he’eku ako ‘oku lolotonga fai ‘i he taimi ni.  ‘Oku ou tui kapau na’e ‘ikai ke u hu ‘o ako te u tatau pe au mo Masila.  Kuo ke fu’u to mai ho fakavalevale ‘o taufale’i e ki’i motu’a ko Masila, ka e malo pe mu’a e faifatongia.  

 

 

‘Ofa atu

Lusia Tonga

 

‘Etita, ‘oku ou ou fiefia ke u kau atu he ngaahi lafo-lau-kai kuo fai ki he tano’a fakakaukau kuo keli vai ai e tangata ko Masila pea kuo malie ‘a e ngaahi okooko fakakaukau kuo folahi he tepile, pea kuo te fie maumau talanoa atu aipe.  Masila ‘oku ou fakamalo atu ‘i ho’o ‘omai ho’o fakakaukau ke tau talanga ai he ‘initaneti ko ‘eni.  ‘Oku ‘iai ‘a e ngaahi mo’oni’i me’a ‘oku ‘omai ‘i ho’o tohi, ‘oku tau tui tatau kotoa pe ki ai.  Te u ki’i ‘oatu ha fakataataa:

 

NGAAHI ME’A ‘OKU TOTONU KE TAU TUI TATAU AI:

•    ‘Oku totonu ke ‘oua ‘e ue’i ‘a e tu’unga ‘o e  Tu’i mo hono fale ‘i hotau fonua ko Tonga.

•    ‘Oku totonu ke fakalelei’i ‘a e tu’unga fakapolitikale ‘o Tonga.ke tuha mo e fakalakalaka ‘o e kuonga.

•    ‘Oku tau tui ‘oku totonu ke fakahoko ‘a e liliu ko ‘eni ‘i ha founga melino. (Is it possible or are we dreaming the impossibilities)

•    ‘Oku totonu ke tau fai ha tokoni ki he tukunga ‘oku ‘iai ‘a Tonga he taimi ni (Ko e fehu’i: How? Short term help plan or long term plan?) etc

 

‘Oku ou tui ko e ngaahi faikehekehe ‘oku ha’u ia mei he ngaahi fiema’u vivili ke to e lelei ange ‘a e fakahoko fatongia, ta’ofi pe fakasi’isi’i ‘a e faihala, pe ko e feinga pe ‘a e ni’ihi ke nau kau he vahevahe ‘o e mafai ‘o e Pule’anga Tonga.  Manatu’i foki Masila that concept is not necessary right or wrong but it’s a matter of choice.  Some choose to stay right where we are now and some are not satisfy with the current government and wanting to experience a  bit of democracy flavour in Tonga.  Pea neongo ‘oku ou tui au ki he tafa’aki ‘o e totonu ke fakalelei’i ‘a e tu’unga fakapolitikale ‘oku tau ‘iai, ka ‘oku totonu ke tau dialogue lelei pe.  

 

‘Oku ‘ikai ke u tui ki he founga talanoa ‘oku fai mai ai ‘a e tohi ‘a Sitaleki pea pehe foci ki he founga ho’o tohi, neongo ko ho’omo totonu pe ia ‘a moua.  Ko ho’o tohi, ‘oku ke tohi mai ‘o ‘ita ki a Sitaleki Tupou ‘i he’ene founga tohi ‘oku ne fai, ka ‘ihe taimi ‘oku ou lau hifo ho’o tohi, ‘oku ‘ikai ke mo fu’u kehekehe. Pea kapau te u to e fakafehu’i atu kiate koe pe ko e ha hono ‘uhinga ‘oku ke pehe ai ‘oku ‘iai ho’o totonu ke kau mai ho’o tohi he talanga ko ‘eni ka e ‘ikai ke kau ai ‘a e tohi ‘a Sitaleki?  Te u pehe mahalo pe te ke talamai, ko hono ‘uhinga he ‘oku ke poupou koe ki he Pule’anga pea ‘oua na’a to e lea kovi ha taha ia ki he Pule’anga.  Masila, ‘eiki pe kapau ko e me’a mai ‘a e feitu’unga mei he Vailahi ‘o hange ko e lau ‘a Leki, ka ‘oku ou pehe ‘oku ‘ikai ke totonu ‘a e founga na’e fakahoko mai ai ho’o tohi. Kuo ke tukuaki’I ta’e ‘iai ha ngaahi poini ke makatu’unga ai ho’o tukuaki’I ‘a e ‘etita ‘o e web ko ‘eni. Ko e ngaahi me’a tatau pe ia ‘oku palopalema ai ‘a e lipooti ko ‘eni na’e ‘omai ‘e Lopeti Senituli.  Ko e tukuaki’i e kau fakafofonga, ka e ‘ikai ke ‘iai ha fakamo’oni.  Ko e founga koia ‘e ‘ikai ke fai ai ha valelei ia.  Manatu ma’u pe ‘oku ‘ikai ke vale ha taha ia he kapekape mo e lea tuku ki lalo’i ha taha pe ta’e’iai ha’ate fu’u ‘ilo lahi ki ai.  Ka koia ‘oku poto ‘oku fa’a fakakaukau kimu’a pea toki lea.  Koia ai kapau ‘oku ke loto ke tau va lelei pea langa hotau fonua, ‘oku ou kole atu ke ke to e langalanga mai Masila he kumete ‘a Sina, he ‘oku ifo ‘a e vahevahe he kaveinga malie kuo ke fokotu’u mai.

‘Oku ou ‘ofa lahi atu

 

Sina-Ita-Kakala Mounu Ki Holeva.