Koe Fokotu'u Faka-kaukau makatu'unga ihe ikai ha toka'i pe tokanga'i ae kakai oe fonua ne uesia ihe 16/11.
Oku ikai tefito eni ihe kau Pisinisi ka'oku tefito eni ihe kakai nenau fua ae kanongatamaki oe 16/11.
Oku fai ae felafoaki ihe ngaahi issue kehekehe kihe lelei ae ngaahi tui kehekehe ka'oku fai ae fakamanatu pe 'oku tokangai ange ha Kakai Tonga ne uesia ihe me'a na'e hoko,pea koe lavea koia ae konisenisi oe Tonga 'e toe faito'o fefe? kapau oku ikai tokangai eni ehe kakai nenau fa'ufa'u ke hoko,ikai ha tokangai ehe kakai kuo nau hoko koe faka-fofonga kihe Falealea,ihe mahino oku iai ae vahenga pa'anga kuo vahe'i atu kenau fakahoko'aki ihe lelei taha kihe fiema'u ae kakai ka'oku mahino eni ia oku kau ia ihe vahe pe kihe fiema'u 'ahonau kau poupou enau fiema'u.
Teu Faka-tata'aki pe ae Famili o Tea Utumoengalu ne tutu ae Fale ne ma'u ihe ngaue pe honau nima pea kuo 'ata'ata aipe ae konga koia,
Fefe a Ungatea Koloamatangi koe uitou ae auha ae ngaahi fale ne langa'aki ahonau ivi kae tu'u pe hono falenofo'anga ikai ha 'uhila,vai,
telefoni pea hiki leva o toe hufanga atu kihe famili kehe,Hange ko Victor Mataele ene mavahe meihono api o kumi nofo'anga kihe vahenga hahake.
Ihe'ene pehe koia oku to'ohake ai ae issue ko'eni pe'oku tokangai ae palopalema ko'eni ehe kakai nenau fakahoko ae faka'auha.
Fefe ngaahi longa'ifanau oku kei uesia enau faka-kaukau ihe me'a na'e hoko,kau atu kiai ae kau vaivai oku nau ihe tu'unga tatau.
Neu fe'iloaki moe taha oe kau Tangata Pisinisi ne kau ihe Langa fonua pea na'ane siotonu ihe me'a na'e hoko ihe tutu pe 'ehe kau Tonga hono fale koe Tonga ia pea kuo mavahe ihe tu'utu'uni ae Toketa kuo uesia ene faka-kaukau i Tonga ni.
Oku fai ae potalanoa tefito ihe kakai nenau kamata'i ae Tu'unga Faka-lakalaka ihe fonua talu meihe 50 tupu oku ikai fai ha talanoa ia kihe kau Muli pea moe kau muli ihe 90 tupu 'o fai mai.
Oku hoko ae me'ani koe Tamate konisenisi mo'oni,pea oku tu'u fehu'ia aipe ae ngaahi tu'uaki ae ngaahi tui kakoe tefito eni koe palopalema e fua e hai?
Lapulito Wrote:Koe Fokotu'u Faka-kaukau makatu'unga ihe ikai ha toka'i pe tokanga'i ae kakai oe fonua ne uesia ihe 16/11.
Oku ikai tefito eni ihe kau Pisinisi ka'oku tefito eni ihe kakai nenau fua ae kanongatamaki oe 16/11.
Oku fai ae felafoaki ihe ngaahi issue kehekehe kihe lelei ae ngaahi tui kehekehe ka'oku fai ae fakamanatu pe 'oku tokangai ange ha Kakai Tonga ne uesia ihe me'a na'e hoko,pea koe lavea koia ae konisenisi oe Tonga 'e toe faito'o fefe? kapau oku ikai tokangai eni ehe kakai nenau fa'ufa'u ke hoko,ikai ha tokangai ehe kakai kuo nau hoko koe faka-fofonga kihe Falealea,ihe mahino oku iai ae vahenga pa'anga kuo vahe'i atu kenau fakahoko'aki ihe lelei taha kihe fiema'u ae kakai ka'oku mahino eni ia oku kau ia ihe vahe pe kihe fiema'u 'ahonau kau poupou enau fiema'u.
Teu Faka-tata'aki pe ae Famili o Tea Utumoengalu ne tutu ae Fale ne ma'u ihe ngaue pe honau nima pea kuo 'ata'ata aipe ae konga koia,
Fefe a Ungatea Koloamatangi koe uitou ae auha ae ngaahi fale ne langa'aki ahonau ivi kae tu'u pe hono falenofo'anga ikai ha 'uhila,vai,
telefoni pea hiki leva o toe hufanga atu kihe famili kehe,Hange ko Victor Mataele ene mavahe meihono api o kumi nofo'anga kihe vahenga hahake.
Ihe'ene pehe koia oku to'ohake ai ae issue ko'eni pe'oku tokangai ae palopalema ko'eni ehe kakai nenau fakahoko ae faka'auha.
Fefe ngaahi longa'ifanau oku kei uesia enau faka-kaukau ihe me'a na'e hoko,kau atu kiai ae kau vaivai oku nau ihe tu'unga tatau.
Neu fe'iloaki moe taha oe kau Tangata Pisinisi ne kau ihe Langa fonua pea na'ane siotonu ihe me'a na'e hoko ihe tutu pe 'ehe kau Tonga hono fale koe Tonga ia pea kuo mavahe ihe tu'utu'uni ae Toketa kuo uesia ene faka-kaukau i Tonga ni.
Oku fai ae potalanoa tefito ihe kakai nenau kamata'i ae Tu'unga Faka-lakalaka ihe fonua talu meihe 50 tupu oku ikai fai ha talanoa ia kihe kau Muli pea moe kau muli ihe 90 tupu 'o fai mai.
Oku hoko ae me'ani koe Tamate konisenisi mo'oni,pea oku tu'u fehu'ia aipe ae ngaahi tu'uaki ae ngaahi tui kakoe tefito eni koe palopalema e fua e hai?
Ko e 'uhinga ia 'oku fu'u mahu'inga 'aupito ai ke fakatotolo'i 'a e kakai kotoa pe na'a nau faka'ai'ai mo palani 'a e 16/11, mo kinautolu na'a nau fakahoko 'a e tutu mo e faka'auha ko eni pea 'omai kinautolu ki he Fakamaau'anga ke fai ha tu'utu'u ni Fakalao ki ai.
'E 'ikai ke faifaiange pea 'e lava ke faito'o 'a e ngahi konisenisi ne fakalavea'i pe uesia 'e he ngaue fakahiteni mo ta'x fakalao ko eni ka e 'oua kuo lava 'e he pule'anga ke fakahoko 'a e fakatotolo'i mo e fakamaau totonu ke tautea'i 'a kinautolu na'a nau fakahoko 'a e maumau lao ko eni.
Ko hotau Konisenisi na'e 'omai ia 'e he 'Otua ko ha me'afua ia ki he 'etau ngahi mo'ui takitaha. 'Ihe taimi ko ia 'oku tau fakahoko ai ha me'a 'oku 'ikai ke totonu pe fakalao, 'oku hoko leva ai 'a e Lavea hotau konisenisi.
Ko ia ai 'oku fu'u mahu'inga 'aupito ki he fa'ahinga kotoa pe ne nau kau hono palani, taki, mo hono fakahoko 'a e maumau lao ni ke nau 'alu ki he kau Polisi 'o kofesio pe tala kiate kinautolu 'a e mo'oni he ko e founga pe eni 'e taha 'e lava ai ke faito'o pea fakanonga 'aki 'a e ngahi Lavea 'i ho nau konisenisi ke nau to e ma'u ai ha nonga ki he 'enau mo'ui.
Kapau he'ikai ke nau fai eni, pea 'oku nau tui 'e puli pea 'ikai ke 'ilo ha taha ia ki he 'enau palopalema pea 'oku totonu ke nau to e fakakaukau lelei ange, he'e ngali puli ki mamani ka e 'ikai teitei lava ke Puli ia Ki Langi. 'Oku lelei ange ke fakaha he taimi ni he 'e lava ke fai hano fakalelei'i, he 'oku fakamamahi ange 'a e taimi te nau mate ai he 'e 'ikai lava ke to e fai hano fakalelei'i. Malo
Malo ae Tali moe fakalotolahi kakoe fe ae Fakamaau Totonu tene lava
o Faka-hoko ha faito'o?
Ko'eni koe otu hopo oku hao ae Tokolahi ihe ngaue'aki ae Sula pea hao ae ni'ihi ihe ikai fai ehe Polisi enau ngaue ke kakato.
Kuo ikai toe manavahe ha taha fakamo'oni ia kihe Fuakava moe 'uma kihe Tohi Matolu.
Lapulito Wrote:Malo ae Tali moe fakalotolahi kakoe fe ae Fakamaau Totonu tene lava
o Faka-hoko ha faito'o?
Ko'eni koe otu hopo oku hao ae Tokolahi ihe ngaue'aki ae Sula pea hao ae ni'ihi ihe ikai fai ehe Polisi enau ngaue ke kakato.
Kuo ikai toe manavahe ha taha fakamo'oni ia kihe Fuakava moe 'uma kihe Tohi Matolu.
'Oku fakatatau pe 'a e tu'unga 'o ha hopo mei he ngahi fakamo'oni (Brief of Evidence) kuo teuteu 'e he kau Polisi ma'ae Kau 'Ofisa Talatalaaki (Prosecutors).
Kapau 'e 'ikai ke ma'opo'opo mo lelei 'a e Brief of Evidence mei he fakatototolo 'a e kau Polisi pea ko e ngata'anga pe ia 'o e Hopo. Ko ia, he'ikai lava ke fai ha'a tau fakaanga heni he 'oku 'ikai ke tau ma'u mo 'ilo ki hono mo'oni kakato 'o e Hopo na'e fai.
Malie ae Tanaki kakoe felafoaki ae tefito oe kaveinga ihe faingata'a'ia oku hoko tonu kihe kakai oe fonua,pea fai leva ae sio kiha ola ae fakama'opo'opo ae Polisi kiha hopo pea kapau oku ihe faitu'utu'uni ihe hopo oku 2 tefito ihe fiema'u ae tokotaha oku faka'iloa,ko'ene ihe malumalu oe Fakamaau pe koe malumalu oe Pule ae Kakai koe Sula.
Kaoku ikai totonu ke li'aki pe si'aki ha kakai na'anau fua 'ae kanongatamaki ne hoko ihe 16/11 he'oku ha mai ai ae ikai toka'i,pe koe faka-popula'i kau ai ae faka'auha ae nofo pe ae famili Tonga kae oatu koe tutu honau api mohonau fale.
Oku ha mai ae ikai pe ke toka'i pe tokanga'i 'ae me'ani pea oku tonu ke 'oua e li'aki,pea kapau oku ikai tu'umai ha taha ia o pehe mai koau na'aku fakahoko ae me'ani ko'ene ha mai ia he'ikai lea ha taha na'ane alu koe fekau'i ke fakahoko ae ngaue he kuo toitoi mai ae kakai ia nenau fa'ufa'u pea mo fekau'i ae ngaue ke fakahoko pea koe kotoa oe palopalema oku ilo kotoa ehe Tonga kotoa ae fa'ufa'u kihe Laka Fakahaha pea moe Laka kihe Tohi Tangi ihe Taumu'a kihe Puke fakamalohi mo Liukava kae pango koe 'ene hoko kuo tapuni mai ae Falealea,fefe ae 'utu ta'x totongi ae penisini kihe tutu,moe movetevete ae kau tutu,tetau talanoa ihe ngaahi me'ani kakoe me'a mahino ka'oku tefito ae kaveinga pekohai tene fua ae uesia kihe kakai ko'eni kuo mou i Tonga ni o mamata kihe ola oe ngaue na'e fakahoko oku ma ai ae kau Intia pe koe kau China pe koe Tonga pe oku ma ai oku pehe ketau tuku pe ke pehepehe aipe ae Natula oe Tonga ke faka-popula'i pehe'i pe?'oua pe kenau toe lea nautolu koe fekau'i pe kau Tonga kenau o atu o tutu mo hevaki ae Tonga kehe pe ke lava ae me'a oku tau loto'aki
Koe lavea ae konisenisi oku ikai pe toe faito'o ia koe fa'ahinga totonu eni ae Tangata na'e hamai ihe aho koia pea koe fehu'i koe fa'unga ia tetau a'ukiai?
Lapulito Wrote:Malie ae Tanaki kakoe felafoaki ae tefito oe kaveinga ihe faingata'a'ia oku hoko tonu kihe kakai oe fonua,pea fai leva ae sio kiha ola ae fakama'opo'opo ae Polisi kiha hopo pea kapau oku ihe faitu'utu'uni ihe hopo oku 2 tefito ihe fiema'u ae tokotaha oku faka'iloa,ko'ene ihe malumalu oe Fakamaau pe koe malumalu oe Pule ae Kakai koe Sula.
Kaoku ikai totonu ke li'aki pe si'aki ha kakai na'anau fua 'ae kanongatamaki ne hoko ihe 16/11 he'oku ha mai ai ae ikai toka'i,pe koe faka-popula'i kau ai ae faka'auha ae nofo pe ae famili Tonga kae oatu koe tutu honau api mohonau fale.
Oku ha mai ae ikai pe ke toka'i pe tokanga'i 'ae me'ani pea oku tonu ke 'oua e li'aki,pea kapau oku ikai tu'umai ha taha ia o pehe mai koau na'aku fakahoko ae me'ani ko'ene ha mai ia he'ikai lea ha taha na'ane alu koe fekau'i ke fakahoko ae ngaue he kuo toitoi mai ae kakai ia nenau fa'ufa'u pea mo fekau'i ae ngaue ke fakahoko pea koe kotoa oe palopalema oku ilo kotoa ehe Tonga kotoa ae fa'ufa'u kihe Laka Fakahaha pea moe Laka kihe Tohi Tangi ihe Taumu'a kihe Puke fakamalohi mo Liukava kae pango koe 'ene hoko kuo tapuni mai ae Falealea,fefe ae 'utu ta'x totongi ae penisini kihe tutu,moe movetevete ae kau tutu,tetau talanoa ihe ngaahi me'ani kakoe me'a mahino ka'oku tefito ae kaveinga pekohai tene fua ae uesia kihe kakai ko'eni kuo mou i Tonga ni o mamata kihe ola oe ngaue na'e fakahoko oku ma ai ae kau Intia pe koe kau China pe koe Tonga pe oku ma ai oku pehe ketau tuku pe ke pehepehe aipe ae Natula oe Tonga ke faka-popula'i pehe'i pe?'oua pe kenau toe lea nautolu koe fekau'i pe kau Tonga kenau o atu o tutu mo hevaki ae Tonga kehe pe ke lava ae me'a oku tau loto'aki
Koe lavea ae konisenisi oku ikai pe toe faito'o ia koe fa'ahinga totonu eni ae Tangata na'e hamai ihe aho koia pea koe fehu'i koe fa'unga ia tetau a'ukiai?
'Oku fiema'u ke hanga 'e he Attorney General mo 'ene potungaue 'o fakahoko ha fakatotolo ke lava ke 'omai 'a e kakai totonu na'a nau fakahoko 'a e tutu 'o hoko ai 'a e mate 'o e kau Pekia 'i he vela.
'Oku fiema'u ke fakahoko eni 'i he vave taha pea fakatatau ki he tu'utu'uni 'a e Lao he 'oku mahino mai 'oku kei hao pe 'a e kakai ne nau fakatupu pea mo fakahoko 'a e tamate ko eni. Malo
Kapau tetau potatala ihe ngaue ke fakahoko ehe Ateni Seniale ae Puleanga kihe'ene ngaue e ngali tetau nofo taha pe ae tuhu kihe Polisi pea kapau tetau to'omai ae tefito oe ngaue pango ne fai e ma'u leva ae napangapangamalie.
Oku ikai toe 'ufikaua ae Fakamaau'anga he fonua ae Pule ae Fakamaau pea moe Pule ae Kakai ihe Sula he'oku 'ata totonu ia kihe fakamaau totonu.
Koe me'ani he'ikai pea he'ikai malava ae palanisi ihe founga oe Fakamaau'anga kapau oku 2 pehe ae pule.
Koe mo'oni kuo mate ae kakai he mofia ne hoko 'e fefe ae famili oe kau pekia oku ikai toka'i,kuo faka'ata ehe kau Sula ae Faka'iloa,neongo ae tangi ae uitou koe fanau,pea fakamo'oni'i 'ehe Pule'anga ae telefoni moe kaila moe ngaue ne fai.
Kakoe aofangatuku koe faitu'utu'uni pe ae Kakai-Sula.
Koe talanga makatu'unga ihe kakai oku ne fua ae uesia 'e fua 'ehai?
Koe me'ani e fakalongolongo'i peia?oku ha mai ae ikai pe ha toka'i ehe kakai nenau fakahoko ae tutu pea tau sio atu kohai ha'ana ae fa'ufa'u koia?pea kohai na'anau fononga takai he 'u kolo ki 'uta o malanga'i ke fakahoko?Fefe ae uki ke fakatahataha ki Pangaisi'i moe ngaahi lea ne fakahoko?Fefe ae fa'ufa'u ke fakahoko ae Laka moe Tohi Tangi meihe TV OBN he 11.00am kihe Falealea ihe Taumu'a koe Puke Fakamalohi ae
Falealea oe Pule'anga Tonga 'e tukutuku peia ke pehepehe aipe?
Fefe ae 'utu oe Penisini mohono tufaki.
Fefe ae Kailakaila koe Mo'ui ae Tu'i moe Kuini oku ihoku 'aofinima ihe miniti e 20 ka'e faka'auha a Nalofa e fakapuliki peia?
Koia ai Kohai tene fua ae uesia ae Kakai oe Fonua oku nau fua ae ngaue kovi he'oku lavea ai ae Konisenisi oe Tonga.
Lapulito Wrote:Kapau tetau potatala ihe ngaue ke fakahoko ehe Ateni Seniale ae Puleanga kihe'ene ngaue e ngali tetau nofo taha pe ae tuhu kihe Polisi pea kapau tetau to'omai ae tefito oe ngaue pango ne fai e ma'u leva ae napangapangamalie.
Oku ikai toe 'ufikaua ae Fakamaau'anga he fonua ae Pule ae Fakamaau pea moe Pule ae Kakai ihe Sula he'oku 'ata totonu ia kihe fakamaau totonu.
Koe me'ani he'ikai pea he'ikai malava ae palanisi ihe founga oe Fakamaau'anga kapau oku 2 pehe ae pule.
Koe mo'oni kuo mate ae kakai he mofia ne hoko 'e fefe ae famili oe kau pekia oku ikai toka'i,kuo faka'ata ehe kau Sula ae Faka'iloa,neongo ae tangi ae uitou koe fanau,pea fakamo'oni'i 'ehe Pule'anga ae telefoni moe kaila moe ngaue ne fai.
Kakoe aofangatuku koe faitu'utu'uni pe ae Kakai-Sula.
Koe talanga makatu'unga ihe kakai oku ne fua ae uesia 'e fua 'ehai?
Koe me'ani e fakalongolongo'i peia?oku ha mai ae ikai pe ha toka'i ehe kakai nenau fakahoko ae tutu pea tau sio atu kohai ha'ana ae fa'ufa'u koia?pea kohai na'anau fononga takai he 'u kolo ki 'uta o malanga'i ke fakahoko?Fefe ae uki ke fakatahataha ki Pangaisi'i moe ngaahi lea ne fakahoko?Fefe ae fa'ufa'u ke fakahoko ae Laka moe Tohi Tangi meihe TV OBN he 11.00am kihe Falealea ihe Taumu'a koe Puke Fakamalohi ae
Falealea oe Pule'anga Tonga 'e tukutuku peia ke pehepehe aipe?
Fefe ae 'utu oe Penisini mohono tufaki.
Fefe ae Kailakaila koe Mo'ui ae Tu'i moe Kuini oku ihoku 'aofinima ihe miniti e 20 ka'e faka'auha a Nalofa e fakapuliki peia?
Koia ai Kohai tene fua ae uesia ae Kakai oe Fonua oku nau fua ae ngaue kovi he'oku lavea ai ae Konisenisi oe Tonga.
'Oku mahino 'a e fakamatala, pea mo e palopalema 'oku tofanga ai 'a e ngahi famili 'o e kau Pekia, mo e ngahi ta'efiemalie ki he ola 'o e fakamaau na'e fakahoko 'e he kau Sula, pea ko e taha foki eni ha palopalema 'oku kei tipeiti'i pe 'i he pule'anga, mo e kau mataotao 'i he Lao 'i ho tau fonua.
Ko e me'a foki ke mahino kiate kitautolu, ko e konga ia 'o 'etau konisitutone 'a e totonu ki ha taha ke ne fili kene ngaue 'aki 'a e fakamaau fakasula. Ko e totonu fakatemokalati foki eni, pea 'oku lahi foki 'a hono lelei mo hono kovi 'o e founga ni, ka 'oku totonu ke toe fai hano siofi 'aupito 'a e founga ni 'e he pule'anga,falealea, mo e kau mataotao 'o e Lao, pe 'oku kei 'aonga nai ke tau ngaue'aki 'a e founga ni pe 'ikai.
Na'e 'osi fai foki ha feinga 'a Laki NIU ke liliu ke 'oua 'e to e ngaue'aki 'a e hopo Sula ki mu'a, pea na'e fai foki ha alea ki ai 'a e Fale kae'uma'a 'a e pule'anga. Na'e tukuaki'i foki 'e 'Akilisi 'oku feinga 'a e pule'anga ke nau liliu 'a e lao ko eni ko e 'uhi ko e lahi 'a e hao 'a e ngahi hopo 'a e kakai ne nau kau 'i he 16/11, pea 'iate au mo 'eku fakakaukau ko ha 'uhinga vaivai mo'oni eni.
Ko e me'a foki ke mahino heni,'oku lahi 'aupito 'a e ngahi pule'anga fakatemokalati 'i mamani kuo nau 'osi kaniseli 'a e founga sula ke ngaue'aki 'i he 'enau ngahi hopo. Ko 'Initia ko e pule'anga fakatemokalati lahi taha ia 'i mamani pea ne nau kaniseli 'a e lao ko eni 'i he 1960 ke 'oua te nau to e ngaue'aki 'a e Hopo Sula 'i he 'enau ngahi fakamaau'anga, pea pehe foki mo Siamane, etc. 'Oku nau toe 'omai foki mo e ngahi 'uhinga faka'ofo'ofa mo'oni ke poupou'i 'aki 'a 'enau Liliu 'a e Lao ni.
Ko e ki'i fonua si'isi'i foki 'a Tonga pea to e tokosi'i mo hono kakai pea 'i he 'eku fakakaukau 'oku 'ikai ke fe'unga 'a e founga ni ke tau kei ngaue'aki he 'oku lavanoa pe ke fe'ilo 'aki pea maheni 'a e kakai 'i he anga ko ia 'etau nofo fakafamili 'i Tonga pea 'oku faingata'a ai ke ma'u ha kakai sula 'oku 'ikai ke nau laulanu ke nau fakahoko ha ngahi fakamaau totonu pea ma'a 'o 'ikai ke nau kau ki ha tafa'aki.
Ko e taha eni ha fo'i palopalema mahu'inga 'aupito 'oku totonu ke fai hano siofi 'e he kau mataotao 'o e Lao mo e pule'anga pea tipeiti'i, pea sivi'i 'i Falealea pe 'oku kei 'aonga ke tau ngaue'aki 'a e founga ko eni 'i Tonga. Ko e fa'ahinga eni te nau lava ke solova 'a e palopalema ni, pea 'oku tau fiema'u ke nau fai ha ngaue ki ai 'i he vave taha.
Malie ae tanaki he'oku ne tofa mai ae fokotu'u faka-kaukau ihe uhinga koia,ka'oku malie hange oku tau sio pe kihe Lao ke ngaue'aki ihe ene pule kae ikai ha Mafai oe Kakai.
Mo'oni ia ae fokotu'u ne fai e Laki Niu moe ngaue ne Fai e Akilisi ka'oku na tamalaki heni ae Totonu ae Kakai oe fonua kihe Faka-maau totonu.
Pea kapau koe founga ena ke faka-kaukau'i ehe kau Fatu Lao ae Pule'anga pea ha mai ai koe ha e aonga oe Kau Faka-fofonga heko kinautolu oku ihe Fale Fatu Lao konautolu kenau faka-kakato ae home work ma'ae kakai moe fatu oe Lao ke fk-toukatea ae Mafai oe Kakai ihe Sula moe kakai oe fonua oku ihe fakamaau'anga.
Pea kapau tetau to'omai ae ngaahi fonua oe uesite mo'enau founga o fk-fehoanaki mo Tonga ni he'ikai pe palanisi ia makatu'unga meihe natula ohotau kakai Tonga 'enau aafe ngofua makatu'unga ihe maheni moe kaungame'a moe ngaahi tauhi va oku nau fai pea e pehe aipe ae founga ia ko'eni.
Neongo oku kauhala kehekehe e 2 ae lolotonga ni kakoe Mafai Pule ia oe fonua fika 3 pea oku kau atu kiai ae Kakai hono aofangatuku pea koe Lao pe kene veteki kakoe hala moe founga oku ihe Fale Fatu Lao pea koe Le'o oe Kakai ke fakahoko pe 'ehe kau Faka-fofonga oe Kakai ae Fatu koia pea oku totonu kenau fakahoko makatu'unga ihe ngaahi elemeniti oku tau mata kotoa ai.
Malo ae fokotu'u faka-kaukau moe tanaki ke tau fononga iha hala oku valita mo 'ata'ata ihe maama
Kakoe fehu'i kohai tene fua ae Kanongatamaki oku uesia ai ae kakai oe fonua ihe 16/11
Lapulito Wrote:Malie ae tanaki he'oku ne tofa mai ae fokotu'u faka-kaukau ihe uhinga koia,ka'oku malie hange oku tau sio pe kihe Lao ke ngaue'aki ihe ene pule kae ikai ha Mafai oe Kakai.
Mo'oni ia ae fokotu'u ne fai e Laki Niu moe ngaue ne Fai e Akilisi ka'oku na tamalaki heni ae Totonu ae Kakai oe fonua kihe Faka-maau totonu.
Pea kapau koe founga ena ke faka-kaukau'i ehe kau Fatu Lao ae Pule'anga pea ha mai ai koe ha e aonga oe Kau Faka-fofonga heko kinautolu oku ihe Fale Fatu Lao konautolu kenau faka-kakato ae home work ma'ae kakai moe fatu oe Lao ke fk-toukatea ae Mafai oe Kakai ihe Sula moe kakai oe fonua oku ihe fakamaau'anga.
Pea kapau tetau to'omai ae ngaahi fonua oe uesite mo'enau founga o fk-fehoanaki mo Tonga ni he'ikai pe palanisi ia makatu'unga meihe natula ohotau kakai Tonga 'enau aafe ngofua makatu'unga ihe maheni moe kaungame'a moe ngaahi tauhi va oku nau fai pea e pehe aipe ae founga ia ko'eni.
Neongo oku kauhala kehekehe e 2 ae lolotonga ni kakoe Mafai Pule ia oe fonua fika 3 pea oku kau atu kiai ae Kakai hono aofangatuku pea koe Lao pe kene veteki kakoe hala moe founga oku ihe Fale Fatu Lao pea koe Le'o oe Kakai ke fakahoko pe 'ehe kau Faka-fofonga oe Kakai ae Fatu koia pea oku totonu kenau fakahoko makatu'unga ihe ngaahi elemeniti oku tau mata kotoa ai.
Malo ae fokotu'u faka-kaukau moe tanaki ke tau fononga iha hala oku valita mo 'ata'ata ihe maama
Kakoe fehu'i kohai tene fua ae Kanongatamaki oku uesia ai ae kakai oe fonua ihe 16/11
Fakatokanga'i ange 'i he 'ene tu'u he taimi ni, ko e Fakataha Tokoni (Privy Council) 'a ia 'oku memipa ai 'a e Tu'i mo e Kapineti pea mo e ongo Kovana. Ko kinautolu eni 'oku tau ui ko e Pule'anga (government). Ko kinautolu pe eni 'oku nau ma'u 'a e mafai ke fatu 'a e Lao kotoa pe ki ho tau fonua. 'Oku toki paasi leva 'a e Lao fakaangaanga(Bill) ko eni ki he Fale ke nau fai hono tipeiti'i. Ko e ngaue pe ia 'a e Fale ko hono tipeiti'i 'a e Lao, ka 'oku 'ikai ko hono Fatu 'o e Lao, pea ka paasi ai 'e toe foki ki he Fakataha tokoni ke fakamo'oni ki ai 'a e Tu'i pea 'e toki hoko leva ko e Lao.
Ko hono toe fakalea 'e taha, ko e mafai fakalao kotoa pe 'i he fonua 'oku ma'u pe ia 'e he Tu'i mo e Fakataha Tokoni(Privy Council) 'a ia ko e kakai pe ia kuo ne fili 'e ia. Te tau to e lava ke ui eni ko e (Absolute Rule) pe fa'a lea ki ai 'a e ni'ihi ko e pule fakatikitato, he ko e mafai kotoa 'oku 'i he Tu'i Ia.
Ko e founga eni he taimi ni, pea ko e me'a ia 'oku tau fiema'u ai 'a e mafai ko eni ke ma'u ia 'e he Fale ke nau fai hono Fa'u mo Liliu 'a e Lao 'o fakatatau ki he fiema'u 'a e kakai. Ko e 'uhinga foki ia 'oku totonu ai ke fili 'a e kau fakafofonga kotoa pe 'o e Fale 'e he kakai ke lava 'a e kau fakafofonga kotoa ke nau tali ui ki he kakai.
'E toki fili leva 'a e Kapineti (PM mo e kau Minisita) mei he kau memipa 'o e Fale 'a ia kuo 'osi fili 'e he kakai. Ko e pule fakatemokalati eni 'oku tau fiema'u, pea ko e ngaue ia 'a e Komisoni fo'ou kuo paasi ke nau tanaki mo fa'u 'a e fa'ahinga model ke tau ngaue'aki pea fale'i leva ia ki he Tu'i mo e Pule'anga pea 'e toki fakahoko leva 'a 'etau Liliu.
Ko ho'o fehu'i leva pe ko hai tene fua 'a e kanogatamaki 'oku uesia ai 'a e kakai 'o e fonua 'i he 16/11?
'Oku mo'oni 'aupito 'a e fehu'i ni, pea 'i he 'eku fakakaukau 'oku totonu ke fua eni 'e he Pule'anga. Ko 'eku 'uhinga ki ai, he 'oku nau ma'u 'a e ngahi resources ke nau tokoni'i 'a e ngahi famili ne uesia 'e he maumau ni. Ko hono ua kiai, 'oku nau to e ma'u 'a e mafai kakato ke nau toe fakahoko ha to e fakatotolo ke lava ke 'omai 'akinautolu kotoa pe ne nau fakakaukau'i mo fakahoko 'a e ngahi maumau ko eni ki he Fakamaau'anga ke fai ha fakamaau ki ai 'a e Lao pea tautea'i kinautolu 'o fakatatau ki he 'enau Hia.
Ko e Pule'anga pe foki 'oku nau ma'u 'a e mafai ke Fatu 'a e Lao pea ko e taha ia 'o e 'uhinga 'oku totonu ai ke nau fua 'a e kanongata'a 'o e 16/11. Kapau na'e hoko 'a e 16/11 'i muli ni, kuopau foki ke 'uluaki fakahoko 'a e tokoni ia 'a e Pule'anga kia kinautolu ne uesia kimu'a pea toki fakahoko 'a e ngahi fakatotolo mo e fakamaau 'a e Lao. Malo.
Ijnn malo mua e fk-mahino mo fk-ma'ala'ala pea koe mooni ia ke tau talanga ihe fo'i poini oku ma'u ai faingamalie kihe fonuaa pea ko hotau lotooo ia mo'etau amanaki ke muimui kiai hotau fa'ungaa
ke toe fk-temokalati ange
Oku tau ilo'i 'ae tonounou ma'upe 'ae lao oe fonua kihe ng ta'au fk-mamani lahi kuo tofanga ai 'ae kakai pea oku ha ngali tonounou ai 'a hotau fa'ungaa kihe makafakinanga fk-lukufua 'oe fonuaa koe lao Ko e falealea koe fale ia oku fa'u ai ae lao 'ae fonuaa pea ihe ng ta'u mai koee na'e i he fale ai ha kau fk-fofonga ko hono mala'ee koe lao oku nau fa'u pe ha kupu lao pe monomono pea tukuatu pe ihe fa'unga totonu 'o 'au kihe kapineti pea foki mai ki falealea o fk-paasi pea hoko koe lao aia na'e faa fk-hoko ehe fk-fofonga malolo o Vava'u Masao,Laki Niu,Taniela Manu moe kau tangata kimu'a kae hoko mai 'ae kau fk-fofonga ko'eni na'e talu enau nofo kihe tafaaki fk-politikale 'ata'ataa pe o ikai ke 'alu fk-taha pe moe faunga fk-lao ke ngpangapanga malie moe taimi pea tuku taha pe kihe tafaaki e Pule'angaa kenau fa'u mai 'ae lao pea ihe ikai ke 'alu fk-taha pea moe politikale na'a tau iku ai kihe 16/11 mo hono
Ihe 'eku view 'aaku koe taimi 'eni oku ui koe fo'ifalahola ke tau 'ave ha kau tangata ko honau mala'e koe laoo kenau monomono e tonounou kihe malu e fonua mo enau koloaa kae pangoo koe fo'i taketi pe 'e taha oku fai kiai 'ae sioo koe fili ehe kakai e puleanga full stop pea tau sio pe kihe fokotu'u fk-lao mai ae Pule'anga ka'e ikai ke oatu ha fokotu'u fk-lao meia Clive/Akilisi etcc ke tokoni kihe fa'unga pea nau tali ke fk-fepaki i falee pea tala koe loto ia e kakai kae fefee 'ae kau tama koeee koe lelei pe kihe kakai ,Oku ou tui ke fk-hu mai ha ng lao meihe kau fk-fofonga kae hoko pe kau nopele koe fk-maau malo pe moe fk-fofonga fika1 o Vava'u tokotaha pe oku omai ha'ane ng kupu'i lao ke fai kiai 'ae sioo pea mo hono monomono kimu'a pea toki tukuatu kihe kapineti he koe hala ia kihe falee koia ai ijnc oku ou fk-malo atu ihe fo'i mo'oni koia ihe eku tuii koe kau fk-fofonga hala naa tau ave kihe falee ihe taimi halaa kau lepa aa heee moe sweet atu
Lalo Uafu
Malie ae tanaki moe felafoaki he'oku ne lukuluku mai ae faka-kaukau kihe issue ko'eni.
Koe Fakama'ala'ala a Malie oku ne tukumai ae ikai kakato ae Homework 'a'etau Kau Faka-fofonga kihe Fatu ha Lao ma'ae Kakai pea koe mo'oni ae issue koia oku meimei koe Pule'anga pe oku nau fatu ae Lao kae nofo ma'u ae kau faka-fofonga kihe fk-fepaki moe elemeniti oku ikai ha mahino ihe tafa'aki ae kakai oku nau ngaue'i pea koe issue mahino eni he 'oku ma'u kotoa ia ihe miniti moe fkmafola meihe Letio meihe Fale.
Hange koe Fokotu'u mai e Inccj ae konga lalahi e 2 koe Pule'anga kene fua ae Uesia oe 16/11 pea moe tonounou ihe Fatu ha Lao.
Koe Fala e kuo fofola pea e anga fefe kapau tetau tuhu kihe Pule'anga kenau fua ae kanongatamaki moe uesia oe 16/11.E anga fefe katau ka tuhu kihe Kau Faka-fofonga konautolu na'anau uki mo palani'i ae 16/11 kapau oku nau Hao he Sula?
Koe me'a tefito ketau fk-lukufua kiai oku hoko ae 16/11 koha Lingitoto fk-politikale kihe kakai oe Fonua he'oku hoko peia pea ikai ha toka'i pe tokangaekina kinautolu oku uesia moe kakai oku nau ihe Pilisone?
Kakoe fehu'i kohai tene fatu ha Lao pe fakahu ha kole kihe Pule'anga ha Tokoni ma'ae Kakai?Koe Pule'anga pe koe Kau Faka-fofonga oe Kakai kohono ngafa 'eni ke fai.
Oku ha mahino eni ihe mahina e 6-10 na'e tapu ai ae feitu'uni moe fakaongoongo ae falukunga kakai ko'eni kiha tokoni fk-sosiale meiha Siasi pe meihe Kau Faka-fofonga oe Kakai koe uluaki sitepu ia ke fk-tokangai kiha tokoni pea koe uesia koia oku kei uesia peia pe'e ngata 'afe?
Oku ha mahino ae uesia ihe malava ehe ngaahi famili takitaha o tukuatu
honau u kelekele kihe kau Pisinisi ke lava ha mo'ui ke ma'u hange koe Api o Maka Siteli kuo tukuatu ia ke Lisi ke ma'u ha seniti ae uitou moe famili pea langa ai ae Hotele hanga hake ki Mala'ekula?
Fefe ae Famili o Paula Tevi na'anau mo'ui ihonau kelekele kuo tukuatu ia kae ma'u ha fo'ima? kau atu kiai a e Famili o Koloamatangi kuo 'auha ae ngaahi fale ia ne langa kema'u mo'ui ai ae famili.
Tetau to'ohake ae issue mahuinga ko'eni he'oku uesia ae kakai oe fonua pea oku iai 'enau u totonu ke ohake
Na'e tokonia foki ehe Pule'anga ae Ngaahi Famili ko'eni ihe mahina e 6 ahono totongi ae uhila,Vai,Telefoni.Pea oku totonu ke ohake ke fai hano tokanga'i.
Koe issue mahuinga eni mo mo'oni ne hoko pea oku kei fihia ai ae kakai
oe fonua,pea neongo ae ikai tokolahi ae felafoaki ihe issue ko'eni ka'oku
iai ae tokanga kihono ohake ihe web-site ko'eni.
Oku iai ae tokanga mavahe he'oku malava foki ketau situ'a kihe me'a koia ne hoko ihe 16/11 ka'oku fai ae tokanga kihe kakai ko'eni nenau uesia pea oku malava pe ke to'o ae tanaki moe veteki makatu'unga ihe felafoaki oku fai.
Neu potalanoa moha kii famili oe Tangata nofo NZ ne uesia hono fale
ihe 16/11 pea ne fk-ha mai na'ane ohovale ihe huange ha to'utupu kihono api o kaka ai he 'a ki Tungi Arcade o hua'i ae hina penisini he fale Warehouse ae air nz pea nau toe kaka mai pe he 'a tatau o heka
he ka ae fefine OSB o 'alu ai.
Ihe'eku lau ae article ko'eni oku iai ae tokanga kihe ikai pe ha tokangaekina ae ngaahi famili ko'eni pea moe palopalema oku nau a'usia
pea oku faileva ae hu'uhu'u pe'e tu'u fefe enau totonu moe mole ae
tau'ataina ae kakai ko'eni.
Oku mahino foki ae hopo oku fai pea koe tautea ia ae Pule'anga ihono
maumau'i ae Lao oe fonua ka'oku hoko ae ngaahi langa fonua ne tu'u
koha konga fonua ne li'aki.
Totonu a kemou faile ha 'eke sivile kihe kakai ko'ena na'e 'anautolu ae
faka-kaukau ko'ena ke hoko ae 16/11 pea mou vakai'iange ae hao ae
fale o Uata kae 'auha kotoa ae feitu'u koia pea ma'u aipe ho'omou fua
kihe ngauekovi ne fai.
Tu'imalila Wrote:Koe issue mahuinga eni mo mo'oni ne hoko pea oku kei fihia ai ae kakai
oe fonua,pea neongo ae ikai tokolahi ae felafoaki ihe issue ko'eni ka'oku
iai ae tokanga kihono ohake ihe web-site ko'eni.
Oku iai ae tokanga mavahe he'oku malava foki ketau situ'a kihe me'a koia ne hoko ihe 16/11 ka'oku fai ae tokanga kihe kakai ko'eni nenau uesia pea oku malava pe ke to'o ae tanaki moe veteki makatu'unga ihe felafoaki oku fai.
Neu potalanoa moha kii famili oe Tangata nofo NZ ne uesia hono fale
ihe 16/11 pea ne fk-ha mai na'ane ohovale ihe huange ha to'utupu kihono api o kaka ai he 'a ki Tungi Arcade o hua'i ae hina penisini he fale Warehouse ae air nz pea nau toe kaka mai pe he 'a tatau o heka
he ka ae fefine OSB o 'alu ai.
Ihe'eku lau ae article ko'eni oku iai ae tokanga kihe ikai pe ha tokangaekina ae ngaahi famili ko'eni pea moe palopalema oku nau a'usia
pea oku faileva ae hu'uhu'u pe'e tu'u fefe enau totonu moe mole ae
tau'ataina ae kakai ko'eni.
Oku mahino foki ae hopo oku fai pea koe tautea ia ae Pule'anga ihono
maumau'i ae Lao oe fonua ka'oku hoko ae ngaahi langa fonua ne tu'u
koha konga fonua ne li'aki.
Totonu a kemou faile ha 'eke sivile kihe kakai ko'ena na'e 'anautolu ae
faka-kaukau ko'ena ke hoko ae 16/11 pea mou vakai'iange ae hao ae
fale o Uata kae 'auha kotoa ae feitu'u koia pea ma'u aipe ho'omou fua
kihe ngauekovi ne fai.
KOU ONGO KI LANGI AE TANGI MOE TOE 'AE TONGA KI HONO KAKAAI KINAUTOLU PEA KUO FAITUUTUUNI 'A LANGI KE FAKAAUHA KE MAHINO KOE 'OTUA 'OKU PULE 'OKU 'IKAI KOE TU'I, PALEMIA MOE KAU MINISITA . MOU FOKI O LOTU MOONI KAE SAI A TONGA KA 'KAI 'E NIFI AE 16/11 KAE NAFA 'AE HOKO .'OKU FIEMA'U 'AE 'OFA MOE FAITOTONU 'I TONGA HE NGAAHI 'AHO NI. malo alani nz.
Malo ae tanaki kapau oku ihe natula koia ae tefito oe 16/11 kene fkuesia ha kakai ihe me'ani.
Pea ha mai koe tutu koe sitepu taupotu ia oha alea moha ngaue fk-politikale kae fk'auha ai ae mo'ui ae kakai mo'enau uesia.
Neongo koe ngaahi me'a ko'eni oku asi ia i muli kakoe me'a oku fai kiai ae tetu'a kohono fkhoko pe ehe Tonga.
Kapau koe poupou ena a Taione kuo ongo ki Langi pea faitu'utu'uni a Langi ke tutu ae kakai Tonga malie kapau koe ngata'anga ke pehe ae founga he'oku ne folahi mai ae mangoa ae fk-kaukau meihe me'a ke fkhoko.
Fefe kapau na'e ikai fai tu'utu'uni ae Lao ke ihe lao pe ae fk-tonutonu kae hangahake ae kakai ko'eni o fetutu'aki koe ha leva ae ola ikai koe holofa a Uliti mo Maseia pea koe ha leva ae ola e ma'u koe mahino ia ae ngata'anga oe fk-kaukau lelei.Pea hokoatu kihe ngaahi api nofo'anga
mahalo e kau ai ae Api o Filimone Fie'eiki na'amou fktau kemou nofo ai.
Kaikehe koe felafoaki kohai tene fua ae uesia ae kakai ko'eni e tukutuku peia ke hanganoa ae issue meiate kinautolu?
Koe kalo o tukuakii koe tu'utu'uni mei Langi malie tangata ae lafo ae kalo takai mo poupou'i ae kovi ihe fonua kohono ola ena koe auha koe kei toitoi holo a Akilisi mo'ene kau tama tenau hao kife?
Tenau hao he Lao katenau fihia fk-taha moe kau tanu hoko hoko he fonua,
Malie ae tokoni kuo omai oku ikai keu tui oku uhinga pehe ae kaveinga he koe issue mahuinga eni ae uesia ae kakai tokolahi ihe 16/11 pea koe tanaki koia koe ongo ki langi pea hoko ae 16/11 mahalo oku tonu ke fkmahino a kihe Puleanga ke tukuatu a ae hopo moe fkmole he koe tu'utu'uni peia mei langi ke pehe ae uesia.
Kae alu a ae kakai koia na'anau fkhoko ae foi tu'utu'uni o Lea a kihe Kakai pea moe Pule'anga ke tuku a.
malo ae tokoni kuo fai mai pea malo ae felafoaki moe tanaki kuo mau ae ola ke fkhoko ia kae nounou.
koe totonu ki hono tokanga'i 'o ki nautolu ne si'i uesia he 16/11 'oku 'oe pule'anga 'i he lolotonga ni lolotonga ia 'oku 'ihe 'aofinima 'oe fakamaau'anga 'a hono fakamau'i oki nau tolu na'e kaunga tonu ki he faka e haua ko 'eni 'oe 16/11 ka 'oku 'ikai keu tui ke tau toe tuhu ki he fa'u lao pe koe falealea he na'e 'osi mea'i lele pe he minisita polisi 'oku kamata ke mo'ui 'ae afi 'i pangai mea'i he palemia 'oku kamata ke mo'ui e afi 'i pangai na'a moe kau minisita 'oku tau tui ne nau mea'i lelei 'ae kamata ke nga'uta 'a pangai ko e 'uhi he 'oku 'i ai 'ae fiema'u me i he kakai 'oe fonua
'a ia na'e tukunoa'i nai ke kakaha e afi ka tau toki fetukuaki ko hai na'ane tutu e afi ko e fatongia ' nai 'o hai he 'aho ko ia ke ne tuluta atu ha me'i lolo ki he houtu'u ae peau he 'aho ko ia? koe tali kiai ko e Palemia na'a ne pukepuke 'ae mafai ki he 'auha mo 'ene nonga 'oe fonua
kae kehe kuo mahua e ipu pea 'oku 'ikai lava hano tanaki pea 'oku 'ikai ke totonu ke tau toe tuhu ki ha taha ka koe taimi totonu ke tu'u e pule'anga ke fai hono fatongia ki he kakai 'oe fonua 'ihe taimi faingata'a ko 'eni mo hono 'omi ha kakai taukei kenau holoki hifo 'ae puputu'u moe tailiili 'oku tofanga ai si'o tau ni'ihi ko'eni mo kumi ha founga ki ha no fakafoki ki nau tolu ki he tu'unga angamaheni 'oe mo'ui
tau toki co
Malo e talanga he kaveinga ni kae fai atu ha lingi fkkaukau. 'Oku ou poupou atu ki he fokotu'u mai koe fatongia totonu pe ia 'oe pule'anga pea 'oku tau lave'i kotoa 'oku lolotonga 'i he malumalu ia 'oe fkmaau'anga. Kiate au moe anga 'oe fehu'i oku mata lahi ki hono talanga'i. Teu fk'uhinga au ko hono tokangaekina e uesia 'oe 'atamai 'oe kakai. Koe uesia fk'atamai e hako tupu e fonua, ko ia ke tokanga e kina he kuo lika kiate kinautolu 'a e founga ki hano solova ha palopalema fkpolitikale.Pea 'oku ou pehe koe fatongia ia 'o e sosaieti fklukufua 'i he fengaue'aki vaofi mo melino. Koe koloa mahu'inga taha ia ko e kakai. Koe koloa na'e maumau e lava pe fokotu'u hake 'a pongipongi ka koe uesia 'oe 'elemeniti mahu'inga 'oe sosaieti 'oku fiema'u ha tokanga mavahe kiai. mo ha founga 'oku matu'aki napangapanga malie moe tu'unga 'oku 'iai e fonua.
Malo mu'a e huluhulu nu'anga koe mo'oni ia 'oe kaveinga ni 'oku 'ikai ko ha me'a si'i 'oku fie ma'u ke tau feinga ke 'oua na'a lavea ha tafa'aki he 'oku pelepelengesi he na'e mole e mo'ui pea 'auhia moe koloa tukufakaholo 'oe ni'ihi ka 'oku fie ma'u ke tau nofoma'u ki he kaveinga.
hange ko 'eku lave 'i mu'a 'oku fie ma'u ha kakai taukei faka saikolosia ke nau holoki hifo e puputu'u moe tailiili 'oe si'i fa'ahinga na'e uesia
ka koe me'a pe ke tau manatu'i koe ngaahi siasi pe 'ae va'a tokoni angamaheni ki he fa'ahinga palopalema peheni 'oku tau ma'u 'i Tonga ni ko e me'a ki ha toe sitepu kehe pe fa'ahinga kulupu mei tu'a pe 'i muli 'oku 'ihe pule'anga 'ae ivi moe mafai ki hano 'omi
ka koe palopalema 'oe 'aho ni he 'oku tau kei mo'ua pe hono 'ekea mo tuhu holo pe ko hai nai na'a ne fai e ngaue Pango ni, lolotonga ko ia 'oku feto'eaki 'e faingata'a'ia.
'oku 'iai leva moe me'a ia 'e taha 'oku sio kehe mei ai e Pule'anga ia koe fai ha fakalelei fakafonua pe fetukulolo'aki moe kakai 'ihe va 'oe Palemia moe kakai ka e lava ke ne holoki hifo ha konga lahi 'oe mamahi moe tala'a 'ae kakai 'oe Fonua kae faingata'a he 'oku kei malohi pe e fefusiaki moe fetukuaki 'a ia 'oku 'iai leva 'ae matavaivai lahi mei he kamata'angaa moe ngaahi me'a na'e totonu ke 'uluaki tekolo'i ka kuo tau fakalaka ki mu'a 'o toki co ki mui ki he ta'x maau 'e tau fononga 'oku totonu leva kefei mo fai he pule'nga ho nau fatongia pea fai he ngaahi siasi ho nau fatongia pea pehe ki he ngaahi kupu fekau'aki 'oe fonua ke tau pikinima mo fai ha ngaue ke tokani ki he me'a kuo hoko
ka ko hai nai tene uki pe kamata e ngaue ni????..
tau toki co
Kowhai. Faiho'o lave kou manatu ki he lea 'a e to'a 'o e liliu fkpolitikale, Nelson Mandela mei pilisone " My hatred to the white decrease but my hatred to the system increase" kuo loa kaliu 'ae pulia e loto tafehi'a 'o e kakai ia 'iate kinautolu 'i honau kehekehe koe fehi'a ki he sisitamu 'oku lele'aki e fonua koe fo'i hanga tamaki ia. pea 'oku mo'oni ho'o lau ko e taki, 'oku taliui ki he kovi moe lelei kotoa pe. Ka 'ikai lea mai koe kovi ko au te tau fetuhu'aki ai pe ki ha toe puho tu'o ua ha afi.'Oku ou tui ki he fatongia 'o siasi ka 'oku hange 'oku lolongo e ngaahi siasi mei he issue ko 'eni he 'oku lavea ai honau toko lahi. Fefe fo'i lau 'a Bishop Tutu ko 'eni "Bad habits are the products of a corrupting civilization" 'io ko hotau sosaieti ia ka 'ikai fai hano 'auhani koe fua ena na'e lave kiai 'a Bishop Tutu.
Koe fkhinohino a Maui kihono foha oua toe sio ki mui he kapau e fai pehe e toe malanga hake vao moe saafa. Kapau oku ikai fiemalie ng famili ne uesia honau ng famili ihe fkauha pea tau kaunga ngaue fktaha ke feingai mai ki muli ni ke kamata moui pea langa fkfoki honau ng api taumaia e tokoni puleanga ia.
'oku mahino 'aupito pe ho'o lau lolo6 ka ku ou tui koe fatongia ia ke fai he lolotonga ni ko'e tau tu'u ki 'olunga 'o ngaue fakataha ka ka koe pango he na'e 'uhinga pe 'a maui ia ki he'ena huo.
koe kaveinga ia ko'eni kapau he'ikai ke tau kamata me ihe tefito 'oe palopalema he'ikai ke tau lava 'e tautolu 'o solova e faingata'a he'oku kehe 'eni me ihe mala'e 'oe sipoti ka tau ka ulungia 'oku lava leva ke tau sio ki mu'a ki ha founga pe palani fo'ou 'e 'ikai toe hoko mai ai 'ae ulungia he 'oku mahino ko'etau 'ulungia koe lelei ange e founga va'inga 'ae timi 'e taha.
ka ko'etau foki mai ki he kaveinga 'oku ki'i kehe ia he'oku 'ikai ko ha [trophy] pe poini 'oku mole me i he 'etau va'inga ka ko 'eni koe mo'ui moe koloa tukufakaholo 'oe ngaahi famili pe kautaha 'oku 'auhia.
pea he'ikai ke lava ke tau solova 'ae lolotonga ni lolotonga 'oku tekeutua ha ngaahi me'a 'oku totonu ke fakalelei'i mei mu'a
koe anga ia 'oe vakai
toki co