06-22-2009, 06:55 PM
MAHINO 'A E LILIU IA, MAHINO MO E KOMISONI. KOE HA 'A E TOKONI 'A E KAKAI 'O E FONUA KI HE FO'I KUONGA FK-HISITOLIA NI?
Ko e Komisoni pe 'eni kuo 'asi mai, ko e sino ke fakakaukau'i 'a e ngaahi fokotu'utu'u 'o e ngaahi fk-kaukau 'a e kakai mo e ngaahi kulupu, kuo 'osi tukuatu. Pea 'oku lolotonga lele pe 'a e ngaue ia ko ia ka e 'oua ke a'u ki Novema.
Ko e fk-kaukau 'oku tokanga ki ai 'a e fk-hoha'a ni ia, ko e ha leva 'a e me'a 'a e fu'u kakai 'o e fonua ni 'e fai?? Pea ko e konga ia 'o 'enau teuteu ki he katoanga fiefia 'o e senituli ni??? 'E matu'aki makehe 'aupito 'a e masani, fk-'ofo'ofa, pea mo e fiefia lahi, 'e 'i he kakai 'o e fonua ni, pea tatau pe kiate kinautolu 'oku 'i muli, 'i he 'enau kau 'i he katoanga 'o e senituli ni. Pea 'oku 'ikai ke u tui 'e uesia heni 'a e ngaue ia 'a e komisoni.
'Oku ou tui, mahalo ko e tokoni mahu'inga taha 'e ala fai 'i he lolotonga ni ko e:
a) To'o 'aupito 'a e lao fk-tu'upakee, pea fk-'ataa 'a e kakai ke nau tau'ataaina ki he 'enau ngaahi fk-taha 'oku nau loto ki ai.
b) Ke fk-tahataha'i hotau kakai 'o fai ha fk-lelei fk-fonua. Pea ke fk-fofonga'i mai 'e he ngaahi kupu 'o e nofo 'a e Tonga 'a kinautolu 'oku fiema'u ki he fk-taha, hange ko e Kau Pule Fk-vahe, 'Ofisakolo, Tangata'i fonua falala'anga 'e 6 mei he kolo, Kau Taki Lotu, mo'enau kau faifekau, Kau Pisinisi, Kau nopele, fk-fofonga kau fai-ako, fk-fofonga 'o e fanau ako, fk-fofonga 'o e kau ngoue, Kau fk-fofonga 'o e kakai, Kau minisita 'o e kalauni, pea a'u ki he fale 'o e tu'i 'oku mahu'inga ke kau mai ki he fk-lelei ni ha nau fk-fofonga 'oka 'oku 'ikai lava mai 'a e tu'i ki ai, etc, etc.
c) 'Oku mahu'inga ke fk-afe'i mai mei he Common Wealth, pe 'Ofisiale mei he UN ha taha ke sea 'i he fk-taha ni.
d) Ka lava 'eni, pea fili tau'ataina ai pe 'e he kakai ha komiti ke nau fokotu'utu'u ha ngaahi komiti ke nau takitaha tokanga'i 'a e ngaahi 'elia kehekehe 'o e te u katoanga ni.
e) 'Oku 'ikai ke u tui 'e fepaki 'a e fatongia 'o e fokotu'u ni pea mo e ngaue lahi 'a e komisoni, he 'oku matu'aki mahino 'aupito pe 'a 'ena takitaha fatongia.
f) 'Oku mahino 'aupito kapau 'e 'ikai fai ha fk-lelei, pea fai mo to'o mo hono ngaue'aki 'o e lao fk-tu'upakee, pea ta 'oku mahino mai, ta 'oku 'ikai fai ha fu'u tokanga fefee ia ki he liliu.
g) Pea ko e fu'u mahu'inga ko ia 'o e liliu ki he kakai 'o e fonua ni, ta 'oku 'ikai kau ia 'i he 'asenita ngaue 'a e palemia.
'Oku ou to e tokoni atu ki he palemia mo e pule'anga, ke fai mu'a 'a e vekeveke 'a ee na'e fk-hoko ki he teuteu 'o e hilifaki 'o e kalauni 'o G5, ke fai 'a e teuteu tatau, pe to e lahi ange 'i he teuteu ko'eni ki he 'etau liliu.
'E tohi'i 'i he hisitolia, ko e katoanga lahi taha 'eni 'o e ngaahi katoanga 'i he pasifiki ni, he na'e ngaue fk-taha 'a hono kakai mo ho nau kau taki. Pea makatu'unga ai 'a e fu'u kakai tokolahi 'aupito, mei he ngaahi fonua kaunga'api, kainga Tonga nofo muli, kotoa 'o e ngaahi motu 'o e 'otu Tonga ni, tuku kehe 'a e kau muli mei he ngaahi fonua talaa, US, UK, Australia, pea mo NZ foki, na'a nau moloki fiefia 'a e kelekele 'o e 'Otu Felenite, he na'e tonu, mahino, tau'ataina pea fk-hoko ho nau fatongia, 'io, 'o e kau taki komiti, 'i he loto 'oku hangamalie mo fiefia.
Malo
Hilingaue
Ko e Komisoni pe 'eni kuo 'asi mai, ko e sino ke fakakaukau'i 'a e ngaahi fokotu'utu'u 'o e ngaahi fk-kaukau 'a e kakai mo e ngaahi kulupu, kuo 'osi tukuatu. Pea 'oku lolotonga lele pe 'a e ngaue ia ko ia ka e 'oua ke a'u ki Novema.
Ko e fk-kaukau 'oku tokanga ki ai 'a e fk-hoha'a ni ia, ko e ha leva 'a e me'a 'a e fu'u kakai 'o e fonua ni 'e fai?? Pea ko e konga ia 'o 'enau teuteu ki he katoanga fiefia 'o e senituli ni??? 'E matu'aki makehe 'aupito 'a e masani, fk-'ofo'ofa, pea mo e fiefia lahi, 'e 'i he kakai 'o e fonua ni, pea tatau pe kiate kinautolu 'oku 'i muli, 'i he 'enau kau 'i he katoanga 'o e senituli ni. Pea 'oku 'ikai ke u tui 'e uesia heni 'a e ngaue ia 'a e komisoni.
'Oku ou tui, mahalo ko e tokoni mahu'inga taha 'e ala fai 'i he lolotonga ni ko e:
a) To'o 'aupito 'a e lao fk-tu'upakee, pea fk-'ataa 'a e kakai ke nau tau'ataaina ki he 'enau ngaahi fk-taha 'oku nau loto ki ai.
b) Ke fk-tahataha'i hotau kakai 'o fai ha fk-lelei fk-fonua. Pea ke fk-fofonga'i mai 'e he ngaahi kupu 'o e nofo 'a e Tonga 'a kinautolu 'oku fiema'u ki he fk-taha, hange ko e Kau Pule Fk-vahe, 'Ofisakolo, Tangata'i fonua falala'anga 'e 6 mei he kolo, Kau Taki Lotu, mo'enau kau faifekau, Kau Pisinisi, Kau nopele, fk-fofonga kau fai-ako, fk-fofonga 'o e fanau ako, fk-fofonga 'o e kau ngoue, Kau fk-fofonga 'o e kakai, Kau minisita 'o e kalauni, pea a'u ki he fale 'o e tu'i 'oku mahu'inga ke kau mai ki he fk-lelei ni ha nau fk-fofonga 'oka 'oku 'ikai lava mai 'a e tu'i ki ai, etc, etc.
c) 'Oku mahu'inga ke fk-afe'i mai mei he Common Wealth, pe 'Ofisiale mei he UN ha taha ke sea 'i he fk-taha ni.
d) Ka lava 'eni, pea fili tau'ataina ai pe 'e he kakai ha komiti ke nau fokotu'utu'u ha ngaahi komiti ke nau takitaha tokanga'i 'a e ngaahi 'elia kehekehe 'o e te u katoanga ni.
e) 'Oku 'ikai ke u tui 'e fepaki 'a e fatongia 'o e fokotu'u ni pea mo e ngaue lahi 'a e komisoni, he 'oku matu'aki mahino 'aupito pe 'a 'ena takitaha fatongia.
f) 'Oku mahino 'aupito kapau 'e 'ikai fai ha fk-lelei, pea fai mo to'o mo hono ngaue'aki 'o e lao fk-tu'upakee, pea ta 'oku mahino mai, ta 'oku 'ikai fai ha fu'u tokanga fefee ia ki he liliu.
g) Pea ko e fu'u mahu'inga ko ia 'o e liliu ki he kakai 'o e fonua ni, ta 'oku 'ikai kau ia 'i he 'asenita ngaue 'a e palemia.
'Oku ou to e tokoni atu ki he palemia mo e pule'anga, ke fai mu'a 'a e vekeveke 'a ee na'e fk-hoko ki he teuteu 'o e hilifaki 'o e kalauni 'o G5, ke fai 'a e teuteu tatau, pe to e lahi ange 'i he teuteu ko'eni ki he 'etau liliu.
'E tohi'i 'i he hisitolia, ko e katoanga lahi taha 'eni 'o e ngaahi katoanga 'i he pasifiki ni, he na'e ngaue fk-taha 'a hono kakai mo ho nau kau taki. Pea makatu'unga ai 'a e fu'u kakai tokolahi 'aupito, mei he ngaahi fonua kaunga'api, kainga Tonga nofo muli, kotoa 'o e ngaahi motu 'o e 'otu Tonga ni, tuku kehe 'a e kau muli mei he ngaahi fonua talaa, US, UK, Australia, pea mo NZ foki, na'a nau moloki fiefia 'a e kelekele 'o e 'Otu Felenite, he na'e tonu, mahino, tau'ataina pea fk-hoko ho nau fatongia, 'io, 'o e kau taki komiti, 'i he loto 'oku hangamalie mo fiefia.
Malo
Hilingaue