He'ikai pe ke ma'anu 'a e 'ekonomika ia 'a Tonga kae'oua kuo fakahoko 'a e liliu fakapolitikale 'i Tonga. Ko e palopalema he 'oku feinga 'a e ngaahi fonua ia pea mo e kakai ke nau tokoni'i 'a Tonga, ka 'oku tili tavale pe 'a e kau paipa ia 'i 'olunga. 'Uluaki monosi 'a e ava 'oku 'aukolo ai 'a e pa'anga 'a Tonga ka e 'aonga 'a e okooko pa'anga 'oku fai 'ehe fonua.
Tau'ate,
Ko e feinga 'eni ke ma'anu hake 'etau 'ekonomika. Na'e kamata ke sai 'ae 'ekonomika ka ne ta'x'oua hono tutu 'ehe kau Temo 'a e fonua. 'oua 'e 'ita mai kiate kimautolu ka e 'ita ki he kau Temo.
malo
Sevele.
Sevele,
Fo'i siaine piko, tuku ho'o fa'a fakaveve mo e maumau taimi.
Kuo taimi ke ke heke atu ki tahi kele 'o fa kolukalu ai.
737.
Masi'i 737,
'Oua mu'a 'e si'i 'aka pehe'i 'a e backside 'o Sevele, ka e tata'i 'o li kitu'a. 'Oku ou fifili 'ihe to lalo pehe 'a e 'ekonomika 'a Tonga. Neongo na'e 'uluaki tolalo pe ia kimu'a 'ihe 'aho 16/11 ka na'e ki'i olioli pe. Kapu 'e 'ofa mai 'a Pilomotu'u ia mo Tupou V fakaleiti 'o tukuange mai 'a e 'inasi 'o e fonua kihe pule'anga ke ma'u ai ha mo'ui 'a e kakai kuo lelei hotau 'ekonomika. Ka e 'asili ai kuo puke nima 'e Pilomotu'u ia 'ae XXXXXXX pea Tupou V ia 'ae XXXXXXXXX. Hooooooiiiiiii. Mahalo na'a 'oku sai ke fai mo a'u 'a Tonga ki he tu'unga palaku taha ka e fai mo tau sai.
Tau'ate.
'Oku fu'u lahi pe 'a e tili ia 'ae kau paipa 'i 'olunga, kamata pe mei he Tu'i, Pilolevu 'o fai hifo ai ki he Palemia moe kau Minisita. Pea 'e he'ikai pe ke to e ake 'etau 'ekonomika he 'oku hange ha fangota ki ha kato 'oku avaavaa.
This is Sevele's old tricks. Ko e tangata ta'x fie to 'a Feleti Sevele. Mahalo tama au na'a 'oku pehe 'e Sevele ia ko hono Peito 'eni ke ha'u 'o fai ai 'ene fakafahufahu...
Kau sulu kou fiu hono kumi holo kimoutolu pe 'oku mou 'ife , ta koaa 'oku mou hola mai moutolu ki he forum 'a e TNEWS. Malo 'etau lava. Ko 'ete lele mai 'ata mei he Vai Lahi, pea ko hoto faiva 'a e talanoa pe. 'Oku 'ikai ko ha tama ako 'eni ka ko e tama fakatamaiki mo fietalanoa. Koia ai 737, Tau'ate, Sevele, ipod 'oku ou fiefia he kau mai kiho'omou ha'ofanga. Fakatauange pe temou tali 'a e motu'a vale ni ke maumau talanoa atu he ngaahi kaveinga mahu'inga kuo folahi 'ihe falealea faka'initaneti ko 'eni.
malo
'ofa atu
zone.
Na'e 'ikai koaa ke u kalanga ki he kau tukungaue 'a e pule'anga ke tuku e hiki vahengaa - ka e vivili pe 'a e kau fakafofonga ke hiki e vahenga 'a e kau tukungaue. 60, 70, 80 'oku mou 'ife he taimi ni? Don't blame us , blame the Demos.
Sevele,
Hange 'oku ke tukuaki'i 'e koe 'a e hiki vahenga 'a e kau tukungaue, ka e tuku pe 'ae hiki vahenga ia 'a e Palemia, kau Minisita pea mo e kau Talekita. Talu ho'omou kai homau ivi, pea 'ai atu ke ki'i hiki hake 'a e vahenga vahe ma'ulalo taha he pule'anga kuo mou kaikaila. Kapau 'e tanaki 'a e pa'anga 'oku mou laku tavale ki he sotia, totongi holo 'aki 'a e 'alu noa'ia 'a Tupou V, kuo lelei 'etau 'ekonomika. Tuku e tukuaki'i ia 'o e kau ngaue 'a e pule'anga. Sio sio lelei hifo pe kia koe, 'oua 'e to e tuhu holo na'a mahoka ha mata ha taha he tuhu takai holo.
puke'i mai ki heni 'a Sevele ke taa'i'aki ha palalafa hono me'a siti ke fefeka...fanongo mai Sevele ka 'oku ke kei ma'u pe ho'o komisoni he Taimi 'o Tonga pea ke ava pe ai...koe 'ai eni ke ke tukuaki'i e kau Temo moe hiki vahenga...'oku mau fiefia kotoa atu moe kainga mei he Ano Masima hono tutu o Nalofa ke mahino ki he kau Taki 'o Tonga e loto e kakai...koe pehe pe tutu pea tutu leva...koe lava atu e ngaahi laka lalahi e fonua pea hoko atu moe tukungaue...'oku 'ikai ko ha tukungaue koe me'a ma'ama'a ke mahino ki ho'o fo'i 'ulupala hoho...oku mau ma'u e ngaahi lipooti heni fekau'aki moe 'uhinga 'ae tukungaue he hiki vahenga...koeha 'oku hiki lahi pehe fau ai 'a 'olunga kae 'ikai ke hiki lahi ai mo lalo...lolotonga pe fonu 'ohua 'enau kato kuo nau holi ke toe hiki ia ki he langilau...na'e tonuange ke hiki pe 'a lalo ia ke ki'i olioli...na'e talamai 'ehe ki'i motu'a ia 'e taha 'oku tokolahi e fa'ahinga ia he pule'anga na'e talu 'ene ngaue moe $48 he uike pea koe lele eni e ta'u 'e 20 'oku 'ikai pe ai ha hiki ia...koe anga e fonua muli ni koe lava pe ha mahino 'ete full time he ngaue kuo kamata e hiki 'ete vahenga pea pehe pehe aipe...ngata pe i Tonga na 'oku nau lulu tavale moe 'ai'aipe he tu'unga vahenga koia...koe toe hiki 'a 'olunga ke ha lolotonga pe 'enau vahe $100 ki he houa kae toe hikifua ke fefe'i...koe ngaahi levolo ki lalo 'oku nau fai e ngaue e fonua pea 'oku totonu pe ke nau hiki ke olioli 'enau ki'i me'a 'e ma'u he 'oku 'alu e taimi 'oku 'alu e mahu'inga e koloa pea mo ha toe me'a pe ki 'olunga...koe toe lave koia ki he tutututu 'oku fu'u fo'ou ia ki he Tonga kotoa 'ae me'a koe tutututu...'oku mau fiefia he fo'i ngaue lelei ko ena 'ae kau tutututu ke mahino ki he kau Taki Ma'olunga ko ena 'a e Pule'anga Tonga ke nau tokanga ke toe 'a'aange he'enau mo'ui faka'aho...Ka ne 'ikai ke fai ha tutututu 'e fai pe lulululu tava ia 'a e Kau Taki 'o Tonga pea 'ela folelei holo pe fu'u ia ko ena mo 'ene ki'i kulii...Fakamalo atu kia Akilisi he'ene feinga malohi pea tuku e lau ia ki he Temo he koe 'alu ena 'a Tonga ki he me'a ko e TEMO...Koia 'Akilisi 'oua pe holomui neongo e ngaahi fakaanga ta'x'uhinga atu...