21 Aug 2007, 09:05
Sydney, Australia:
Editor,
I am extremely disturbed by the content your latest Editorial about the new development in political reform in Tonga in which three of those PRs charged with sedition relating to 16/11 have been selected to form a Tripartite Committee to vet proposals for political reform in Tonga. I wholeheartedly agree with you that this move is "as much a set back in our strive for political reform in Tonga in the 21st century as was the destruction in Nuku'alofa on November 16 last year". How can leaders of our government be so blinded so as to let such an outrageous move to get through? Is the King and PM stripped of all authorities to rectify this situation?
View full story:
http://www.matangitonga.to/article/lette...5_pf.shtml
Koe tohi ko 'ena 'i 'olungaa koe tohi 'ae Faifekau mei 'Aositelelia ko Ma'afu'otu'itonga Palu. 'Oku mahino 'aupito pe 'ae kosipeli ia 'oku malanga'i 'ehe faifekau ko 'eni, pea 'oku tau fakame'apango'ia 'ihe 'ikai kene ki'i siosio lelei kihe ngaahi 'uhinga na'e hoko ai 'ae 'aho 16/11 pea toki to'o 'ae makaa 'o tolo, telia na'a faifaiangee kuo tolo 'ae makaa pea 'ikai tau ia 'ia 'Akilisi mo Clive pea mo 'Uliti kae 'alu atu 'ene ngaahi fu'u toloo 'ana 'o tau he la'e 'o Sevele, G5 pea mo Lopeti Senituli.
Faifekau kapau koe 'atunga 'ena 'ae anga ho'o to'onga taki faifekauu pea ta 'oku ke fu'u mamaha 'aupito ke taki ha falukunga kakai.
Kuo ke tu'u hake pe 'o tuhu kihe kau fakafofongaa ko kinautolu na'a nau tutu 'a nalofaa kae hili koiaa koe 'elito tefito 'oe maumau ia na'e hokoo 'oku makatu'unga ia mei he ngaahi various factors kanoloto ai 'ae pule'angaa. Kaneongo ia 'oua teke fu'u mafana koe 'o hiki ho nimaa 'o tuhu takai holo, ka ke ki'i 'uluaki punou 'o fai ha'o lotu hei'ilo na'a tatala 'ehe 'Otuaa 'ae 'uno'uno'i ika 'oku ne 'u'ufi ho lau'i mataa.
Ko 'emau nofo ko'eni, 'oku 'ikai ke mau teitei loto kimautolu kihe ki'i komiti tapatoluu ka 'oku mau tukulolo kotoa pe fakataha moe kau fakafofongaa hei'ilo 'e fai mo fai ha me'a 'ehe pule'angaa fekau'aki moe fakalelei fakapolitikale 'a Tongaa. Ko homau lotoo 'omautolu ke fakahoko 'ae loto 'oe peseti 'e 98% 'oe fonuaa 'oku mau loto ke fai mo fakalelei'i 'ae tu'unga fakapolitikale 'ae fonuaa.
'Oku ou tui pe kuo u mahino atu.
Faifekau tapu mo koe ka 'oku tonu keke punou 'o kuikui kau fai atu aa 'e au ho fatongiaa.Kataki tangata'eiki 'o toe ki'i siosio lelei he 'oku ke lolotonga malanga holo koe 'i tua kae si'i fiu tali e kainga lotuu ia 'i loto falelotu.Mahalo e malanga e setuuata ia.Ki'i siosio hifo koe siakale kehe 'eni 'oku ke malanga aii.Kuou tui pe he'ikai teke fiemalie ke fakaanga'i ha'a taha 'ae founga 'a ho'o tauhi sipii.Ka 'oku 'iai ha'o tokanga kihe fakalele 'oe fonuaa koe 'uhii koe 'iai ho'o totonu koe tangata Tonga koe pea ke faka'aonga'i ho mala'ee keke lotu mo hufia 'a Tonga mei hono fakaehaua'i mo fakapopula'i 'ehe ki'i tokosi'i 'aia 'oku 'ikai ke nau tui 'Otuaa.Koe fa'ahinga kakai eni 'oku 'aonga lelei kiai 'a ho'o taukei ngauee.Faka'amu keke fai mai pe aa 'etau tokoni fakalaumaliee kae tuku pe 'ae tokoni fakapolitikalee kihe kau tangata koia 'oku ha'anautolu e mala'ee.
Faka'apa'apa atu.
Tama 4kakai, na'e 'osi 'eku tali kihe tohi ko'ena 'ae faifekauu pea u 'alu 'o hoko atu 'eku ngauee peau ongo'i 'oku ou kei 'ita pe he fo'i tohi laulaunoa ko'ena 'ae Faifekauu.
Dr. Palu kapau te tau tangutu hifo 'o fehu'ia pe ko hai 'oku 'iai 'ene totonu ke kau kihe komiti tapatolu ko'ena 'oku ke 'ita he kau ai 'ae kau fakafofonga 'e tokotoluu. Teu talaatu kiate koe teke ofo koe 'ihe qualify ange 'ae kau fakafofongaa ia 'ihe toenga ko 'ena e toko ono mei he pule'anga. Why? Koe ngaahi 'uhinga 'eni:
1. He 'oku fakafofonga'i 'ehe tokotolu ko'ena 'ae kakaii 'ae peseti 'e 98% 'oe fonuaa 'oku nau loto ke fai mo fai 'ae fakalelei fakapolitikale 'oe fonua.
2. 'Oku te'eki ai ke 'iai ha noo ia 'a e kau fakafofongaa 'e malu'i 'ehe pule'angaa pe iku 'o ta fakafoki 'ehe pule'angaa. Kuo 'osi 'iai 'ae tukunga pehe ia he kautaha to hina na'e sea ai 'a Palemia 'o Tonga.
3. 'Oku te'eki ai ke fakamo'oni tu'o taha ha fakafofonga ia 'iha sieke 'ae pule'angaa ki ha'anau tokoni fakafo'ituitui. Ke hangee koe Palemia 'o Tongaa kene fakamo'oni 'ihe sieke 'ae pule'anga Tongaa ke tokoni kihe timi 'akapulu Marist na'e 'a'ahi mai ki he kolisi 'apifo'ou. Fakama 'aupito ia.
4. 'Oku qualify 'ae kau fakafofongaa ia he 'oku nau fuesia 'enautolu 'ae loto 'oe tokolahi taha 'oe kakai 'oe fonua.
5. Pea 'oku nau toe qualify foki he na'e 'ikai ko kinaujtolu na'a nau tutu 'a Nuku'alofa.
6. Pea na'e 'ikai foki ko kinautolu na'a nau fakatupunga 'ae tutu 'o Nuku'alofa.
Koe fehu'i koia pe ko hai na'a ne fakatupunga 'ae 'ita 'ae kakaii 'o makatu'unga ai 'enau tutu 'a Nalofaa pea koe fehu'i ia Toketaa ke ke 'eke kihe Toke 'i Tongaa kene talaatu.