TNEWS TALANOA

TNEWS special - Interview and political analysis with The NZ Tongan Development Society Inc. - All this and more..

View TNEWS Episode 17 - 2010 here: http://tnews.co.nz/TNEWS/TNEWSEP17-2010.html

Open for comments...

'Oku ua 'ae ki'i me'a 'oku fai atu kiai huhuu ko'eni. 'Uluaki, koe ha nai hono 'uhinga 'oku toe liliu ai 'ae hingoa 'oe komiti ni 'o fakahingoa ia koe Sosaieti fakalakalaka.

Ua: 'Oku fu'u malie angefau 'ae fo'i 'analaiso ko'eni pea 'oku mahino 'aupito pe 'ae lasu ia 'a Sevelo mo G5. Pehe 'e au koe fu'u 12miliona ko'enaa 'oku fu'u fakavalevale fau pea 'oku totonu ke fai mo to'o hake aa e Samenaa 'o totongi 'ae palasi kae tuku mai 'ae pa'aga 'ae kakaii ke langa hake 'aki 'ae fonua.

'oku ou pehe 'e au ia 'oku fu'u loloa 'aupito 'ae 'u hala ia 'oku tau ngaue 'aki kihe fekumi kihe totonu 'ae tonga ke 'eke'i 'ae ngaahi fkmole kotoa pe 'oku fai 'aki 'a 'enau pa'anga,koe ki'i fie tokoni pe 'eni ia fefe ke fai hano fk'ilo fklukufua 'ehe kakai 'oe fonua mohonau kau fkfofonga 'ae tu'i mo feleti sevele 'o 'eke'i mo ta'ofi kei taimi 'ae fu'u pa'anga ko'ena moha toe pa'anga 'oku nau 'ai ke tuku atu ki tu'a,ke fai hano fktonutonu kei taimi na'a tau toki hahaka hake 'i novema kuo nefe 'etau samena hono fk'auha 'ehe tu'i uzi ko'ena mo'ene ki'i kai fo'i tenga ko fu sesele,koia ai 'oku ou tui kuo 'osi 'ae taimi 'oe fkmatala katau 'ai a ha me'a 'oku ha kakano mai 'oku tau 'ita mo'oni pea ka me'a pea tutu'i a e ki'i hoko ko'ena kae foki pe pa'anga kihe pangike ava 'ae kau masiva hehehe malie mu'a tonga.

MALO MU'A 'A 'ETAU TOE MA'U........ MALO MU'A SETITA 'AE FKTALANOA MOE ONGO TANGATANA,'OKU MALIE 'AE ANGA 'OE FKHUHU HOLO 'A 'ETAU KI'I SAMENA 'OKU HANGE2 KOE FKHEKE2 KOEE 'E TU'U 'IHE TAFA'AKI HEMA MAHALO KOE FALELOTU FKTU'II 'E TU'U AI..... PEA KOE TAFA'AKI IA 'E TOKANGA'I MO PULE KIAI 'AE FALE'I MOE TAUHI FKLAUMALIE 'A T5 MOE TOKEEE... 'AE FO'IKAU KO'ENA KO HAUKI5,PEA KOE FKHEKEHEKE KOEE 'E TU'U HE TAFA'AKI MATA'U, KOE PA'UUMUTU MOE FKUSOUSA MOE HULA TELEFUA 'E FAI KOTOA IA KIAI, PEA 'OKU NGALI MO'ONI PE 'AE 12MILONA IA,HE KOE LANGA FOKI KE 'OUA PE 'E TOE OFI ANGE HA PALASI 'IHE PASIFIKI KIAI, PEA KOE FO'I FANAA 'E TOLU 'E TU'U 'IHE TUMU'AKI 'OE 'OSI KOEE 'AE LANGA.... KOE FO'I SIKA KOEE 'E TU'U 'I LOTO 'E LOLOA KEHE IA MEI HE SIKA 'OE ONGO TAFA'AKI, 'AIA KOE PALANI NA'E 'OSI KOLE PE KIHE KI'I TETEA NA'E NOFO MAI KI TONGA NI HE KUO HILI, KOE MOTU'A KO TAVI KOAA HONO HINGOA, KA KUO NE 'OSI MAMA'O ATU HE KOIA NA'A NE TAA 'AE PALANI, PEA KOE TOKI FAINGAMALIE 'ENI 'AE TU'II KENE NGAUE'AKI ATU 'AKI 'AE PA'ANGA NO MEI SIAINA KIHE LANGA KO'ENI.....PEA KE MOU SIOATU ANGE KIHE 'ENAU SI'I TAFA KITAU3 HE LOLOTONGA 'AE TU'U HO'ATAA 'AE MATA'I LA'AA, 'OKU OU TUI KOE FALE'I 'ENA 'AE TUKTOKI KO'ENA KO HAU 'AE LANGA FALE KO'ENA.....

Kautama fola atu eni he kata he fo'i kole 'ae fakafofonga 'oe ongo Niua ke 'ai ha'anau ki'i hiki vahenga na'a 'ikai ke nau toe hu mai ki loto he fili ko'eni. Kou pehe pe na'e hala 'aupito 'ae tali 'ae ongo me'a 'analaiso kihe vale ni, na'e tonu ke na pehe mai, koe puaka Niuaa koe puaka vale, pea koe feitu'u pe taha 'oku te fa'iteliha kiaii ko hoto finemotu'aa pe mo hoto peito. vale ngangau na'e 'ohua 'ifee pea ha'u koe 'ai pa'anga he pa'anga 'ae fonua? Masi'i tapuni ho tosii pea 'outa na'a ke toe ava vale pehe moe ngalivale. 'Ohua ki homou 'api moe maumautaimi...Kainga Niua 'oua na'a toe fili mai ha taha palakuu pehe kihe falealea 'o Tonga.

Kautama 'analaiso malo mu'a e si'i ka kalou mei Nu'usila na. Koe anga pe 'ae ki'i vakai atu vaivai kihe polokalamaa na'e tonu ke mou fakamahino'i fefeka mai kihe kakaii na'e 'ikai ke toe kau ha fakafofonga ia 'ihe kole 'ae motu'a Niua ke mahino kihe kakaii koe fakafofonga Niua pe na'a ne fai 'ae fo'i kole vale ko'ena. 'Osi taimi ke 'oange ha'ane mate 'ana eee.

Masi'i 'one'one mo Blood malo mu'a 'etau toe lava, kuo fuoloa ho'omo puli pea 'oku fakafiefia ma'u pe 'eku fa'a hu hifo 'o sio kihe mata ho'omo tavalivali he loki ni. Malo e 'ofa fonua moe 'ofa he totonu. Poupou atu 'one'one kihe fehu'i kuo ke tukuange mai he loki ni, fefe ke 'ai pe Sitaleki mo ke ki'i humai 'o 'ai ha'o tali kihe ngaahi fehu'i ko'eni 'oku mau 'oatu.

Malo e lelei 'ae kau mateaki fonua. Kuo u kole pe ke u ki'i hao hake he fingamalie ni. Malie'ia 'aupito 'i he ngaahi fk - malanga 'a Setaleki. Mahalo na'a sai keke 'alu ki Tonga 'o kau he kanititeiti fili fala alea, he 'oku fu'u malie 'aupito ho'o ngaahi faka'uhinga pea 'oku to atu ho'o 'ai'ai tonu pe 'ae mo'oni ta'etoe afe.

Ko 'eku ki'i fehu'i atu - Koe fk-lelei 'oe palasi ke ha he ko 'Ene 'Afio 'a'ana ena 'oku 'afio pe ia 'i hono palasi 'i Mataki'eua. Me'a ni he'ikai ke lava ke ngaahi a 'ae palasi ia 'o hoko koe matanga kihe takimamata ke ma'u atu ai ha ki'i seniti, pea finangalo lelei mu'a 'ae ta'ahine kuini 'o ha'ele 'o 'afio moe tama tu'i 'i hono palasi ke taha pe a 'ae fakamole kihe vahe 'ae kau le'o 'oe 'api fk-tu'i.

'Ofa pe 'e 'iai ha taha 'e lava ke tokoni mai ki hoto ki'i puputu'u.

kau lavelave mahalo koe fo'i hoko ia ko'ena 'oe palasi koha 'ai ia ke fklele ai ha fale pa'umutu ia 'oe tu'i mo Fu sesele o ma'ufanga.

Koe kau taki fakafulikivanu mo fakaehaua kotoa pe 'o hange koha tikitato pe tu'i kovi hange ko nimaa,'oku nau puke he mahaki tatau koe kaiha'a moe kaimo'ui.Koe fo'i 'ilo motu'a foki ia 'ae fufuu silini 'ae matakali ko 'enii 'ihe ngaahi offshore banks 'ihe ngaahi fonua fai'anga fufuu silini hange koe 'otu motu kalipianee pe ko suisalani.
'Oku ou kei tui pe na'e 'osi fufuu silini 'a T4 'ihe ngaahi feitu'u ko 'enii pea 'oku toe fai pee 'ehe tama ko 'enii 'ae me'a tatau.
Koe fakataataa 'ena kou e'a mai 'ihe ki'i langa ko'ena 'e 2 miliona pee pea koe fe leva 'ae 10 ia. koe hongfofulu ia 'e ave ia 'o fufuu 'ihe 'uu pangike ko 'enii pea 'oku 'ikai pe ko T5 'oku fakahu silini fakafufuu pehee ka 'oku kau ai 'ae kau taki kakaa 'i hotau ki'i fonuaa.
Koe toki me'a pe 'e 12 miliona ai 'ae hokoo kapau tenau fakafonu 'aki e ongo ki'i mui'i katupa fo'ouu ha furniture 10 miliona .KA KOE FU'U FOI USU PE IA .
KOIA ai 'oku ou faka'amu ke hoko 'ae malanga faka'osita'u 'a Setalekii.....KE HANGA 'EHE KAKAI KOTOA 'O TONGAA 'O 'AKAHI KOTOA 'AE PALEMIA MOE KAU MINISITA KI TU'A KE NAU SI'I OO AA KI 'API 'O KELI HANAU KI'I FALEVAO 'OKU 'AONGAA.

Sitaleki fie poto ka 'oku 'ikai ke 'ilo pe 'oku ke lava 'o tohi ho hingoa 'auee! koe me'a ia ko'ena koe 'analaiso koe me'a ia 'a kau poto ka 'oku 'ikai koe me'a 'ae kau valengangau. shalapu shido shuda da f 'eheeeeee...

Kololiana faifai pea hu mai 'a Sitaleki 'o fakanofonofo koe pea ke toki hu ai ki tu'a kuo ke ngalivale. 'ofa mai 'o faite hifo kae tuku aa e fakahahanga he koe me'a ia ho tuonga'ane ko g5.

MALO MU'A 'A 'ETAU TOE MA'U........ MASI'I LEKI, KOE FOI TOKOTO MAI KO'ENA HO NIMA HEMA 'OKU TELE 'AUPITO IA HE ME'A 'OKU FEKUMI MO VIVILI KIAI 'AE KAKAI KIHE PULE'ANGA FO'OU 'OKU TEU FILI 'I NOVEMA, PEA 'OKU FIEMA'U 'AUPITO 'AE TOKOTAHA KOEE KIHE MINISITA $$$ KOE TOKOTAHA FAI FKMO'UI KIHE TUKUNGA 'A 'ETAU KI'I SAMENA..... KA KOE FEHU'II 'E KEI TOE NAI HA $$$ HE LELE ATU KO'ENI PE KO 'ETAU LEVELEVA IA, KA KUOU TUI MASI'I LEKI KAKE TANGUTU KOE HE SEA MO TOKANGA'I 'ETAU KI'I $$$ 'E 'IAI 'AE FK'UTO'UTA LELEI KIHE KAHA'U.........

FOKAI Wrote:MALO MU'A 'A 'ETAU TOE MA'U........ MASI'I LEKI, KOE FOI TOKOTO MAI KO'ENA HO NIMA HEMA 'OKU TELE 'AUPITO IA HE ME'A 'OKU FEKUMI MO VIVILI KIAI 'AE KAKAI KIHE PULE'ANGA FO'OU 'OKU TEU FILI 'I NOVEMA, PEA 'OKU FIEMA'U 'AUPITO 'AE TOKOTAHA KOEE KIHE MINISITA $$$ KOE TOKOTAHA FAI FKMO'UI KIHE TUKUNGA 'A 'ETAU KI'I SAMENA..... KA KOE FEHU'II 'E KEI TOE NAI HA $$$ HE LELE ATU KO'ENI PE KO 'ETAU LEVELEVA IA, KA KUOU TUI MASI'I LEKI KAKE TANGUTU KOE HE SEA MO TOKANGA'I 'ETAU KI'I $$$ 'E 'IAI 'AE FK'UTO'UTA LELEI KIHE KAHA'U.........

'oku ou faka'amu ke hanga 'ehe pule'anga fo'ouu 'o puta faka'ilo kinautolu ke fakatau 'enau ki'i ngaa'oto'ota kotoa ke fakafoki kihe fonuaa.

Kehekehe Wrote:'Oku ua 'ae ki'i me'a 'oku fai atu kiai huhuu ko'eni. 'Uluaki, koe ha nai hono 'uhinga 'oku toe liliu ai 'ae hingoa 'oe komiti ni 'o fakahingoa ia koe Sosaieti fakalakalaka.

Ua: 'Oku fu'u malie angefau 'ae fo'i 'analaiso ko'eni pea 'oku mahino 'aupito pe 'ae lasu ia 'a Sevelo mo G5. Pehe 'e au koe fu'u 12miliona ko'enaa 'oku fu'u fakavalevale fau pea 'oku totonu ke fai mo to'o hake aa e Samenaa 'o totongi 'ae palasi kae tuku mai 'ae pa'aga 'ae kakaii ke langa hake 'aki 'ae fonua.

Koe uhinga oe liliu ae hingoa oku self explanatory. THE FIRST NAME REFLECT THE MISSION STATEMENT: SUPPORT FOR POLITICAL CHANGE... NOW A REALITY IN NOVEMBER. THE NEW NAME REFLECT THE NEW MISSION STATEMENT, A PROGRESSIVE SOCIETY OR A SOCIETY WITH A VISION OF INCLUSION.

MALO MUA KAU TANGATA E LAVE2....KO 'EKU TOKI 'ILO ENI NA'E KOLE 'AE FKFOFONGA NIUA IA KE 'OANGE HA'ANE KI'I ME'A NA'A TO IA HE FILI HOKO.....KOU MANATU KIHE 'ENE ITITAVIU MAI MO SETITA KIMU'A ATU... NA'ANE PEHE AI KO 'ENE ME'A 'OKU FAI KOE TOTOLO HOLO HE KAU MINISITAA 'O FAI KIAI 'ENE KOLE.....PEA KAPAU NA'A MOU FKTOKANGA'I HONO MATA HANGE MAI KOE TELEFUA 'AE PEVA.....MEIMEI MATA'I FKSESELE, MATA'I TOHOTOHO, MATA'I ANGAUA, MATA'I HOKANIU, MATA'I KAI FALEMALOLO, MATA'I KAI KASERE, PEA TOE MATA'I KAI DA'E....MASI'I FKFOFONGA NIUA KAPAU 'OKUKE LAU ENI PEAKE SIO HIFO KIHE NGAAHI MATA 'OKUKE TUI MAI 'IKAI 'AUPITO HA TAHA IA 'E FIE SIO ATU KIA KOE, SAI ANGE A KIA KOE IA KEKE FKFISI HE KUO 'ASI MAI KI TU'A HO'O SIOKITA MOHO'O VALEKAITA'E.....KAPAU 'OKU 'IAI HAO KONISENISI PEAKE FULE A KIHO MOU 'API MOE RAHO

Telekihi Wrote:MALO MUA KAU TANGATA E LAVE2....KO 'EKU TOKI 'ILO ENI NA'E KOLE 'AE FKFOFONGA NIUA IA KE 'OANGE HA'ANE KI'I ME'A NA'A TO IA HE FILI HOKO.....KOU MANATU KIHE 'ENE ITITAVIU MAI MO SETITA KIMU'A ATU... NA'ANE PEHE AI KO 'ENE ME'A 'OKU FAI KOE TOTOLO HOLO HE KAU MINISITAA 'O FAI KIAI 'ENE KOLE.....PEA KAPAU NA'A MOU FKTOKANGA'I HONO MATA HANGE MAI KOE TELEFUA 'AE PEVA.....MEIMEI MATA'I FKSESELE, MATA'I TOHOTOHO, MATA'I ANGAUA, MATA'I HOKANIU, MATA'I KAI FALEMALOLO, MATA'I KAI KASERE, PEA TOE MATA'I KAI DA'E....MASI'I FKFOFONGA NIUA KAPAU 'OKUKE LAU ENI PEAKE SIO HIFO KIHE NGAAHI MATA 'OKUKE TUI MAI 'IKAI 'AUPITO HA TAHA IA 'E FIE SIO ATU KIA KOE, SAI ANGE A KIA KOE IA KEKE FKFISI HE KUO 'ASI MAI KI TU'A HO'O SIOKITA MOHO'O VALEKAITA'E.....KAPAU 'OKU 'IAI HAO KONISENISI PEAKE FULE A KIHO MOU 'API MOE RAHO

koe kovi ia 'ae fili noa'ia mai meiha feitu'u 'oku 'ikai 'iai ha taha 'e sai kihe falee.ha'u e motu'a niuaa ia 'o kole he funga 'oe da'e'ilo 'oku toho 'ae 'ekonomika 'a mamanii he fukahi kelekelee.me'a ia 'oku ou tui na'e kei lelei ange pee 'ae founga fili motu'aa neongo koe me'a pee 'ihe 'eku tuii na'e fu'u fiema'uu koe fakapalanisi'i pe 'oe tokolahi 'ae ongo fa'ahifalee na'e fiema'u pea mo hono liliu fakalelei'i 'oe konisitutonee.kae sai ai leva ke tau ma'u ha kata he fo'i fakaoli 'ae fakafofonga niuaa.