TNEWS TALANOA

“It’s getting ridiculous” - Ikamafana Tameifuna challenges the reasoning behind the
caveat lodged on the Atalanga residence in NZ, Sitaleki Tupou from the NZ Tongan
Development Society Inc. joins the debate - All this and more..

View TNEWS Episode 26 - 2010 here: http://tnews.co.nz/TNEWS/TNEWSEP26-2010.html

Open for comments...

Sitaleki, as a Tongan born I applauded you and your team for standing up for our Constitutional and Moral Rights. Ikamaafana needs to stop arxe licking and realise that the Tongan way is only acceptable in Tonga. "While in Rome, do as Romans do". Stop asking for the Tongan FOUNGA as there is no such thing. My description of Tongan founga is "TE'EPATO". A monkey in a suit is still a monkey. A TE'EPATO Tongan wrapped in a ta'ovala is still a TE'EPATO. Worrying about airing the dirty laundry is nonsense. Media worldwide are well versed on the corrupt practises of the Tongan Government and it's Royal family.
Mr Fish, I urge you to stop "ASSUMING" as you are "MAKING AN arxe OF YOU AND me". In your own words, "it's ridiculous" especially suggesting that we should RESPECT the Tongan way. Well Mr Fish, let me tell you something - RESPECT is earned and not asked for. Maybe MR KING hasn't work hard enough to earn the respect from his country men. Thankyou again Sitaleki and Setita . Better go before I get angry with the Fish

kava lahi Wrote:Kou kole eau kihe tama ko eni ko Akalalahi ihe Loki e taha kake faingamalie pea hau mua o akahai e XXXXXXXX XXXXXXXX o XXX kene ilo ae founga kene ngaue'aki pea ikai ngata ai oku ta'eta'e mahino atu ene faahinga fokotuutuu talanoa ofamai Fokai o fksioo atu a Akalalahi ke me'amai o ano fuu akatolopu ange a IKA kihe mama'o moe fktupu langaa kete kihe etauu fanongo...fkmaloo atu LEKI mo Setita homo sii tokoua atu sii IKA saiia homo hanga atu o sipi tau fetongi hono kii muatosii moe ngangau mua e taha pe koe toe fk'apa'apaa ha ia oku 'au'au pinati Mai kiai a FISH..sai ee hihihihihihi.

sangato Wrote:Funa tuku ho'o kai pakupaku'i e te'ehoosi foki ta ko'ena 'oku ke fie fktonga pe 'i NZ na kae 'ikai keke XXXXX 'o nofo pe 'i tonga 'o fai ai e tauhi koia,Funa ko Nz 'ena ia pea 'oku tatau aipe pe tetau toe tui ta'ovala ai pe 'ikai,pea koe me'a 'e taha XXXXX moua mo T5 'o fktau e fu'u falemalolo public toilet ko'ena 'i new market kemo ma'u e pa'anga koia,tuku e 'api ia 'oe kakai 'o tonga kenau pule kiai fanga XXXXXX 'e ngata 'afe ho'omou kai mo inu e toto 'oe masiva.mou pehe 'oku vale kakai he kuonga ako mo maama ko'eni,'aha T5 XXXX XXX koe kakai kuo nau poto mo 'ilo'i ho'omou pule 'oku hange ha ta'x fanga mata.....'alu 'o to ha luo XXXXXX moe fkpiko foki,koia foki kakai 'o loto 'Atealoa mou fkmahino kihe tu'i vale kai XXX ko'ena 'oku 'ikai ha me'a ia hono 'uto koe XXXXXXXXX pe 'oku ne 'ilo'i tala kiai he 'ikai kene fktau e 'api he koe koloa ia 'ae kakai.

lol lol lol 'oku ma'u pe 'eku malie'ia 'aku he vavaku 'ae tama ko Ika kae mo'oni e laumaau 'ae kauleka veitongo: hange ha vaku mai 'aha pusi kai moa hihihihihih masi'i Ika, kuo tau sio kotoa atu pe 'ilo 'ae me'a 'oku vavaku mai ai.

Koe natula 'oe me'a koe dirty laundry, ke tauaki 'i tu'a ke momoa kae namu lelei. Kapau te tau fai ki ho'o fokotu'u ke 'ai 'etau dirty laundry 'o kofukofu'i ka tau toe ki'i takai hake 'i tu'a 'o fai ha talanoa. masi'i na'u pehe koe tangata ako koe, ka 'oku ou nofo 'o fanongo he polokalama peau pehe loto pe, koe taimi 'eni 'oku 'alu ai e poto 'o valengangau 'aupito. Siana, koe me'a ko'ena 'oku ke fokotu'u mai, koe me'a pe ia na'e fai 'ehe kuonga 'oe fakapo'uli pea koeni kuo ke toe toho loloa mai kitautolu ke tau nofo he fakapo'uli. He'ikai tama teu ofo he ngaahi me'a 'oku ou fanongo ai fekau'aki mo koe kapau koe 'atunga ena e founga ngaue????????????

Kole atu au kihe kakai Tonga mou 'ofa mai 'o tukunoa'i ange 'ae fa'ahinga talanoa laulaunoa ko'eni 'oku fai 'e Ika ka tau 'ai 'etautolu 'ae me'a mahino hange koe fakatalanoa 'oku fai mai 'e Sitaleki. Malo 'aupito Sitaleki 'ae fakamaama kuo ke fai kihe motu'a fakapo'uli ko'ena. Kapau te tau fai 'ae me'a 'oku ne kole mai, te tau toe foki tautolu 'o hu he ava'i puko. 'Ofa mai aa Ika 'o ha'u kihe maama kae tuku aa e nofo he fakapo'uli.

Koe kalasi talanoa 'eni 'oku ui 'ihe lea fakahouhou'eiki koe "faki topai". Tuku aa foki Mr. Tameifuna hono poopooki e kovi. Koe takai ena he tu'afale 'oe kau Ha'amoa 'oku nau malangakira ai he ngaahi 'aho ni he pa'anga aid 'ae ngaahi fonua. ko ho loto ia Ika ke tau toe malangakila mo kitautolu? Mo'oni pe 'ae lea ia fakahouhou'eiki, tuku e faki topai ia kuo 'osi hono kuonga. And by the way, T5 doesn't give a fu*k about you or I. So, wake up and smell the coffee!

Oku oatu ae fakamalo lahi kiate koe tameifuna ihe maama kuo ke omai ihomou talanga pea taa koaa oku kei iai pe ae faahinga oku nau kei mau a hotau ulungaanga fakafonua pea malo ia hoo kei manatu kiho kuohili @ never forget where you from koe kakai tokolahi koe tuai pe too atu ki mulina kuo ngalo leva ae tupuanga pea koe kii sikalaipe koena ko leki aiai lelei hoo talanoa tuhutuhu naa ke hoka atu e koe kanoimata oe fefine initaviu pea mou ofa mai aa o oua e fakafekiki he api oe tui koe api nae faktau ehe kuini kuo unga fonua aki ene silini pe aana pea oku alu mei ai kihe ea e toe loloa eku fakamatala atu he koe kakai taemingao kotoa kimoutolu e leki fai mo ave hoomou launga kihe fakamaau pea koene nounou ia pea tanaki hoomou paanga ke totongi aki ae maumau taimi koena kuo mau maau kimautolu ia fuu lahi ae talanoa ia mahalo temou uki hola takai holo iha tuutuuni ae fakamaau oku hala ae ta tikite koena fai mo oatu kihe fakamaau kane hanga o tolomai aki kimoutolu bad luck you'll loser

Hau koe talaatu tu'ofiha ke tuku ho'o fa'a muihomohomo holo he paenga 'eiki ni ka ke fai pe. 'Oku mea'i koaa 'ehe kau paipa vai 'a Fele mo g5 'oku kalo e ongo me'a ni ia 'o toitoi mai mei mui ka mou ngalivale kimoutolu 'aee 'oku mou 'aofi e ongo me'a ni. Kuo moho e la'ilu Hau? Fai mo 'ai ke moho na'a paku! hihihihihihihi Pea ofa aa 'o tuku e tu'u tu'afale kae 'ohua mai ki loto fale 'o talanoa ai. Koe fielau ka mo lele hake mo Ika he tu'afale pea fe'unga ia mo ha fakahifo fefeka 'a g5 he tu'afale pea si'i monuka ai homo toukelekele. hihihihihihihihhi Tuku e malualoi moe fasi'a. Omi ki loto fale 'o talanoa mahino ai.

Talu e fai e fk'eke'eke moe te'eki pe lava 'ae teunga'uli 'o tali'i hangatonu mai ha fo'i fehu'i 'e tahafai atu e fehu'i he ha'u e fkpoto ia he koe me'a 'oku fu'u faingata'a ai ke tali totonu ha fehu'i koe fkkaukau'i e loii,pea malo pe'ena kuo 'osi lelei e fk'eke'eke ta'x'usi'i 'ehe teunga'uli hono 'eleloo he hele takai holo.

Sio kihe tali 'a Sitaleki koe mo'oni ia he 'okune tali'i hangatonu mai e fehu'i pea 'ikai toe takai loloa he tafa'aki .Malo Sitaleki pea koe anga ia ka koha sotia kita kuopau kete 'alu moe me'afana 'o teuteu kihe tau.Kae 'oua 'e hange koe teunga'uli, 'alu he sotia lelemai e fili vete ia hono fu'u ta'ovala huke'i e tupenu punou atu ia kihe filii,omi aipe fili ia 'o fa'iteliha pea nau foki moe 'ehe'ehee.

HAU-KI-NIMA Wrote:leki fai mo ave hoomou launga kihe fakamaau pea koene nounou ia pea tanaki hoomou paanga ke totongi aki ae maumau taimi koena kuo mau maau kimautolu ia fuu lahi ae talanoa ia mahalo temou uki hola takai holo iha tuutuuni ae fakamaau oku hala ae ta tikite koena fai mo oatu kihe fakamaau kane hanga o tolomai aki kimoutolu bad luck you'll loser

He'ikai pe tuku e valelau 'ae masoli ia ko'eni,na'e 'ikai fanongo ho linga kihe fkmatala 'ae helo ko Sitaleki koe me'a 'a NZ 'oku maau pea 'oku fai ia 'ehe kakai poto,ki'i ta'utu hifo ki lalo 'o ki'i taimi na'a homo ho tupenu heni he 'oku ke 'ilo 'oku 'iai homau ihu,fai 'ae me'a 'ae masoli & vkt.
Peake ki'i totomui hifo he'oku 'ikai teke 'ilo kihe laoo, 'e toki mahino e me'a kotoa he patingi e hamala 'ae fkmaau...kae tuku e fkilifia he 'oku 'ikai ilifia ha mokom'm' kihe masoli kokoe....kake kataki atu ki Vila 'o tufi e fkveve 'ae kuli 'a Bou5 mahalo na'e fu'u lahi hono fafanga.....malie mu'a fo'i ngahau e 'ao'aofi e tu'ii.

HAU-KI-NIMA Wrote:Oku oatu ae fakamalo lahi kiate koe tameifuna ihe maama kuo ke omai ihomou talanga pea taa koaa oku kei iai pe ae faahinga oku nau kei mau a hotau ulungaanga fakafonua pea malo ia hoo kei manatu kiho kuohili @ never forget where you from koe kakai tokolahi koe tuai pe too atu ki mulina kuo ngalo leva ae tupuanga pea koe kii sikalaipe koena ko leki aiai lelei hoo talanoa tuhutuhu naa ke hoka atu e koe kanoimata oe fefine initaviu pea mou ofa mai aa o oua e fakafekiki he api oe tui koe api nae faktau ehe kuini kuo unga fonua aki ene silini pe aana pea oku alu mei ai kihe ea e toe loloa eku fakamatala atu he koe kakai taemingao kotoa kimoutolu e leki fai mo ave hoomou launga kihe fakamaau pea koene nounou ia pea tanaki hoomou paanga ke totongi aki ae maumau taimi koena kuo mau maau kimautolu ia fuu lahi ae talanoa ia mahalo temou uki hola takai holo iha tuutuuni ae fakamaau oku hala ae ta tikite koena fai mo oatu kihe fakamaau kane hanga o tolomai aki kimoutolu bad luck you'll loser

tangata HAU'aofii me'a ta'x mahino mo'oni ko koe kihe lao ae fuu fonua Temo ko NZ koe vakai oku pehe mai e lao ae fonua kia POU5 ke tuku ene 'ai'ainoa'ia mo fa'iteliha kihe property ae fonua kae tafoki hake peia o 'ai ene fo'i teuaki fktau ta'eta'e lao mo ta'eta'e muimui kihe lao ae fonua....pea kou kole atu FISH ki ho'o pehee oku poto mo ilo ae TU'I kihe lao....masi'i me'a fkmaa mo'oni kapau koe atunga ene iloi kihe lao ta he me'a ngalivale mooni.....oku ikai ko Tonga a NZ ke nono'ia pe a POU5 ia he lao.....ofamai FISH o 'ai eta tali fehu'i ke ngali moe ako ma'olunga foki na'a faifai pea mo 'alu atu mo POU5 kae pehe kia HAU'aofii kihe hopo i NZ pea eke atu ha fehu'i ehe fkmaau'anga pea ke tafoki hake koe o pehe mai....kole keu fktulouu mo fktapu atu kia POU5,,,mahalo koe osi hifo pe hoo foi fktapuu,,,kuo pehe atu aipe e fkmaau sai koe fehu'i atu pe koeha ho'o foi me'a ta'x fklao naake fai kuo ke fktapuu mai koe kia POU5 mo veka louaa kitu'a ee oku ikai ke ngofua ae fkhekeheke ia i NZila ni pea fkfoki ae koloa ae Pule'anga oua na'u toe sio kiakimou3 i NZila ni ee

Malo mua SITALEKI E fkmatala mo'oni pea Kataki pe IKA O ULUAKI fkPapaui AE Takai Hake i MUI Na'a mau ai ha Foi KAI TREE T5

Kole keu hufanga atu he ngaahi talanga mahu'inga kuo okooko mai 'ehe folomu ni ke fai ha toe sio loloto kiai. Na'e 'iai 'ae 'elemeniti mahu'inga 'oe polokalama ko'eni ne fakahoko atu 'ihe vaha ope 'ihe uike ni 'aia 'oku makatu'unga ai 'ae fie kaunga kau 'ae finemotu'a ni 'ihe talanga.

Koe konga mahu'inga foki na'e lave kiai 'a Ikamafana Tameifuna 'ihe fakatalanoa 'oku ne fai 'ihe polokalama ni, pea fifili ai 'eku mo'ui pe koe ha koaa 'ae mahu'inga 'oe 'ulungaanga fakafonua kiate koe mo au 'oku tau 'aunofo mai kihe ngaahi fonua muli 'oku tau fetangutu'i ai.

Lolotonga 'oku ou mahu'inga'ia 'ihe 'ulungaanga fakafonua 'ae Tonga, 'ihe taimi tatau 'oku ou fa'a fehu'ia foki 'a hono fa'a ngaue'aki 'oe 'ulungaanga fakafonuaa ke ne tapalasia ha totonu 'aha ni'ihi 'ihe sosaieti fakalakalaka 'oku tau 'iai.

Sai, koe fehu'i leva 'oku ou fie 'oatu 'ihe maama 'oe polokalama 'oe uike ni 'oku anga pehe ni:

"CULTURE VS RIGHTS"

Koe 'amanaki ko'eni ke tau hu atu kihe pule'anga fakatemokalati - ko hono 'elito 'oe temokalati koe "Rights" 'ae tokotaha kotoa pe 'ihe sosaieti. Koe totonu 'ae kakai ke nau fili honau kau taki. Ko 'ete totonu kihe sosaieti 'oku te nofo ai moe lotu 'oku te kau kiai pe te te lotu pe ta'elotu koe totonu ia 'ae fakafo'ituitui. Sai, koe ha leva 'ae me'a te tau fai 'ihe taimi 'oku ha ngalingali 'e fepaki ai 'etau totonuu moe 'ulungaanga fakafonua? 'E fepaki nai?

Setita Wrote:"CULTURE VS RIGHTS"

Koe 'amanaki ko'eni ke tau hu atu kihe pule'anga fakatemokalati - ko hono 'elito 'oe temokalati koe "Rights" 'ae tokotaha kotoa pe 'ihe sosaieti. Koe totonu 'ae kakai ke nau fili honau kau taki. Ko 'ete totonu kihe sosaieti 'oku te nofo ai moe lotu 'oku te kau kiai pe te te lotu pe ta'elotu koe totonu ia 'ae fakafo'ituitui. Sai, koe ha leva 'ae me'a te tau fai 'ihe taimi 'oku ha ngalingali 'e fepaki ai 'etau totonuu moe 'ulungaanga fakafonua? 'E fepaki nai?

Fakatulou atu koe faingataa pea heikai ke malava ha ngaue fakataha 'ae ulungaanga fakafonua ia moe totonu fakatemokalati koe liliu koena oku tau teuaki atu kiai ko hono fakalea totonu @koe liliu ae puleanga kiha toe lelei ange oku hala etau ngaueaki ae fakatemokalati he kapau koia oku totonu ke oua e toe iai ha ulungaanga fakafonua ia aia tetau ngaueaki pe ae @right kae fakapekia leva ae ulungaanga fakafonua pea koe tonu leva ia ae tala koe liliu kihe puleanga fakatemokalati heikai ketau alu fakatouosi moe ongo mea koena oku ou tui au ke tau kei ngaue atu aki pe a hotau ulungaanga fakafonua kae tuku atu pe ae @right ia kihe ngaahi fonua oku mou takitaha nonofo atu kiai

Haukinima, malo mu'a 'ae vahevahe malie pea 'oku ou fakamalo atu ai kiate koe. Kuo mahino mai mei ho'o fakamatala 'e 'ikai oo fakataha 'ae Temokalati moe 'ulungaanga fakafonua. Kuo mahino foki koe pule'anga fo'ou ko'eni 'oku tau 'amanaki atu kiai, 'oku fili ai 'ehe kakai 'oe fonua 'ae tokolahi taha 'oe kau memipa 'e toko 17 'oe falealea 'o Tonga, pea toki fili mei ai 'ae Palemia. 'Aia koe 'uhinga ia 'eku fakalea 'o pehe koe pule'anga fo'ou koe pule'anga fakatemokalati. Kapau leva 'e 'ikai lava ke ngaue fakataha 'ae 'ulungaanga fakafonua moe temokalati, 'e 'iai nai ha toe founga 'e lava ai ke na fenapasi? Mahalo 'e foki 'eku manatu kihe taimi na'e talanga'i ai 'ae lipooti 'ae Tu'ipelehake kuo ne pekia (Late Pilinisi 'Uluvalu) na'a ne malanga'aki 'ae fakakaukau ko'eni, 'oku 'ikai ko hono holofa 'ae falee ka ko hono monomono pe ke fenaapasi moe 'ulungaanga fakafonua 'o Tonga. Me'a pango koe fuonounou 'ene mo'ui, ka na'e kau 'ene kaveinga ngaue he kaveinga na'a ku manako keu 'ilo lahi kiai.

Setita koe Mahuinga ho'o fehui nae ikai Lava e IKA o Tali Koe uhi koe konga Lahi e Ulunga'anga fk Fonua koe LOI" Pea kuo hange Pe ia ha mo'oni he kuo fuoloa hono tauhi mai Pea oku kei Pipiki ai e Ni'ihi o tala ke kei Tauhi Pe ae Nga'ahi loi koia (ikai)kuo ma'ama e KAKAI ia o Nau ILO Koe FAKA 'APAAPA fai ia kiha mea MO"ONI HANGE Koeni ko ATALANGA NAE ToTonu a G5 Kene fk'apa2i e Kakai Oe Fonua koe uhi ko nautolu na'a nau fkTau mo Tauhi a "ATALANGA koe SIPINGA koia oku totonu ke oua toe asi mai ihe kuonga ma'ama koeni koe mea kihe TUI HOUEIKI KAKAI = E TAHA KOTOA FEKAU e TUI Ke ALU o kumi HA"ANE ngaue ke kai ai tatau pe SETITA Moe taha Kotoa KOE Fkapa'apa kihe mea koe TUI moe NOPELE Ave ia o LI' kihe VAO' MOE loi LAHI

Koe takamilo....takamilo pea ma'u atu 'oku si?..... 'i tu'a peito !, me'a mole taimi mo'oni 'ae polokalama he talanga maumau taimi 'ae tangata ko Fish,ai pe mo edit atu 'ae ng talanoa maumau taimi ? tuku mai 'ae miniti koia ke talanoa ai e kakai ia kihe Liliu Temokalati ma'a Tonga.

Ufilei Wrote:Setita koe Mahuinga ho'o fehui nae ikai Lava e IKA o Tali Koe uhi koe konga Lahi e Ulunga'anga fk Fonua koe LOI" Pea kuo hange Pe ia ha mo'oni he kuo fuoloa hono tauhi mai Pea oku kei Pipiki ai e Ni'ihi o tala ke kei Tauhi Pe ae Nga'ahi loi koia (ikai)kuo ma'ama e KAKAI ia o Nau ILO Koe FAKA 'APAAPA fai ia kiha mea MO"ONI HANGE Koeni ko ATALANGA NAE ToTonu a G5 Kene fk'apa2i e Kakai Oe Fonua koe uhi ko nautolu na'a nau fkTau mo Tauhi a "ATALANGA koe SIPINGA koia oku totonu ke oua toe asi mai ihe kuonga ma'ama koeni koe mea kihe TUI HOUEIKI KAKAI = E TAHA KOTOA FEKAU e TUI Ke ALU o kumi HA"ANE ngaue ke kai ai tatau pe SETITA Moe taha Kotoa KOE Fkapa'apa kihe mea koe TUI moe NOPELE Ave ia o LI' kihe VAO' MOE loi LAHI

Malo mu'a 'e 'Ufilei hono hunuaki 'etau ki'i ngoto'umu ke 'a'asili aipe 'ene ulo lahi. Kapau leva koe "LOI" 'ae 'ulungaanga fakafonua, then what is that thing we now call "'Ulungaanga fakafonua"? Please clarify!

To me, I like the concept of Tongan anga faka'apa'apa "Respect". For example: I
- I respect my parents
- I respect my brothers
- I respect my elders
- I respect my family
- I respect myself etc.
On the other hand, I do not like the idea of any one party forcing ones' Respect" in any way or form. 'Oku ou fa'a mamata foki kihe ngaahi 'ulungaanga tatau 'ihe anga 'etau nonofo fakaTonga he taimi lahi.

I'm sure, there are some aspects of our culture we need to preserve. Right?

Kou tui Setita ko hotau 'ulungangaa fkfonua oku ta'x iai hanotatau ene fk'ofo'ofaa.
Koe fehu'i kofee ihe Lao,Konisitutone pea moe 'ulungangaa fkfonua tetau fk'apa'apa'i?.
sai ko eku tali kihe 'ulungangaa fkfonua 'io oku sai pea oku fk'ofo'ofa ketau ngaue'aki pe i hono feitu'u totonu hange koe mali,Putu,'ilokava moe hafua pe etau ngaahi ouauu ihe etau nonofo fktonga pea ikai ngata oku iai pe hono ngata'anga hotau 'ulungangaa fkfonua ihe ene fehangahangai pea moe Lao,konisitutone oha fa'ahinga fonuaa pe mamani...fuu mea mahino aupitoo pe ae tauhi ia oe vaa moe fk'apa'apa'i ae fa'ee,tamami,tokoua,tuofefine oku fai ia e mamani lahi.

Ko lao moe konisisitutone koe ma'olunga taha ia pe tumutu taha iha toe fonua i mamani oku fk'apa'apa kiaii ae ma'olunga taha o a'uu kihe maulaloo taha o tatauu pe kihe Tu'i moe laauvale pea oku ikai iai ihe laoo,konisitutone ae fkhekeheke,kaka,loi,'ulungangaa fkfonua kaee ngata pe ihe kii Pule'anga Tonga oku iai ae ume'ea kotoaa ko ena i olunga ke fai'aki enau mimioo takai holo'aki ae lao moe konisitutone....fkosii pe koe fkmanatuu atu pe FISH ke ouamu'a teke toe fusimai etau helepulu kalavaa mei Tonga ke toe pusiaki'i holo he ngaahi fonua mulii oku tau nonofo ai katau fk'apa'apa'i ange mu'a ae laoo moe konisitutone a NZ oku ma'u meiai etau mou'i.

Setita Wrote:"CULTURE VS RIGHTS"

Sai, koe ha leva 'ae me'a te tau fai 'ihe taimi 'oku ha ngalingali 'e fepaki ai 'etau totonuu moe 'ulungaanga fakafonua? 'E fepaki nai?

Malo Setita e fokotu'u fkkaukau kae fai atu ha lave kihe fehu'i.
Koau mo'eku tui he'ikai 'aupito ke 'iai ha fepaki 'e taha pea koe toki fetaulaki lelei 'eni e ongo fo'i fkkaukau pea koe me'a 'oku tau fai kohono fkmali'i kinaua pea lele lelei leva e fonua.
He koe ha'u e palangi ia ko Right 'o fetaulaki mo'etau motu'a ko 'Ulungaanga fkfonua 'ona hoko 'o kakano pe 'e taha,pea koe ngaaahi me'a 'eni 'a Right tene ako'i kihono mali ['Ulungaanga fkfonua]
1.Feinga keke faitotonu 'i ho'o ngaue 'aki e pa'anga e Pule'anga.
2.Kuo fuoloa 'eku fanongo mai mei muli 'ae fafaa'ele 'ae hou'eiki fafine kia koe ka 'oku ke nau lava 'o lea atu he koe hou'eiki koe pe koe mole 'enau ngaue.
3.To'o 'aupito moe ha'u ha taki ma'olunga mei muli pe mali 'a hou'eiki pea toe fkhela'i e kakai.
4. Teke fili e kau Minisitaa 'o fktatau kihe poto ,'ulungaanga moe taukei ngaue [ka 'oku 'ikai koha minisitaa fa'a tuli moa ]
5. 'E toki fk'aonga'i pe me'alele 'ae pule'anga he taimi ngaue moe ngaue pe 'ae pule'anga 'ata'ataa pe he'ikai toe ngaue'aki kiha'o uta niu fanga puaka.
6. Pea 'oua teke pehe teke faihala teu longo ,'ikai kuo pau pe keu lea au he kohoku mali koe.
Pea 'oku toe lahi pe moe 'u me'a kehe ia .....koe fk'apa'apa kihe famili moe kakai kehe 'oku fai peia he ngaahi fonua muli pea mahalo 'oku toe fu'u lelei ange ia hono fai 'ehe muli koe fk'apa'apa ia e tonga 'oku malie 'oku hange ia ha one way street,fk'apa'apa pe kihe tu'i & hou'eiki pea nono'ia'i pe kitautolu .Koia Setita koe toki fetaulaki lelei 'eni ee ongo me'a ni pea kuo tau fkmalo kihe helo koia ko 'Akilisi he'ene loto ma'ulalo 'o kumi mai 'a Right ke 'eva kia 'Ulungaanga fkfonua pea 'oku tau hanga atu kiha mali fiefia e 'ongo me'a ni 'ihe kaha'u.

Tameifuna kau ho'o ngaahi fkmatala he me'a 'oku ui 'ehe kakai koe kaimumu'a kuo totu'a mo fu'u lahi 'aupito,na'a ke pehe koaa ketau hange koe kau ha'amoa 'o alea lelei pe 'i tu'a ke 'oua 'e fkmaai 'ae taki pe koe fonua,tameifuna fanongo lelei mai 'oku te'eki ke ero ha taki pe koha minisita 'iho tau ki'i fonua ko tonga 'i hano sipi 'aki ha fu'u helepelu mo fana'i ha palemia 'o 'eho,ko ha'amoa koe kau minisita 'eni 'e fiha kuo 'ero hono fana'i mo tu'utu'u 'aki e pelu he'e kakai,koe ha kuo ke feinga mai ketau hange koe founga 'ae kau samoa 'o 'oua tetau toe lea mo fktonutonu katau ala kihe hele moe me'afana 'o fana'i mo sipisipi e tu'i moe palemia kena mahaeua 'ihe lahi e kaka mo kai e pa'anga 'ae kakai,koe ha ho'o fili T.Funa te tau 'ai ai leva e founga 'ae kakai 'oku ke ta sipinga mai 'aki,me'a vale ngangau mo'oni ko koe ia.pea koe ha ho'o pehe ke tau 'uluaki alea'i moe tu'i e me'a ke fkhoko pea toki a'u kihe mitia mo 'ilo'i mai 'e mamani,masi'i 'oku ke sio kihono ngaahi kitautolu 'ehe ki'i tu'i kila ko'ena kene kamata 'ae longoa'a pea ke tu'u mai ho vale ngangau 'ou keke tukuaki'i 'ae komiti ko'ena 'oku nau si'i 'eke'i e totonu 'ae tonga kihe 'ene koloa,koe ha na'e 'ikai ke mah** mai ai e tu'i 'o 'uluaki kole kihe kakai pe'e fktau atu honau 'api (kakai) kae tu'u pe ia 'o 'ai ke fktau fkpulipuli kene ma'u toko taha pe 'ae 10miliona Nz koia.pea tuku ho'o ala kihe 'ulungaanga fkfonua he koe me'a ia 'oku tau kei kai kasele ai hotau ki'i pule'anga koe fkpulou'i 'aki e fu'u fkkuongamu'a mo fkpo'uli lolo koia.pea tuku ho'o fie poto 'o tala koe me'a ia 'ae fkmaau tangata 'oku ke nofo Nz na pea 'oku ke 'ilo'i lelei pe 'ae me'a koe lao kelekele 'oe fonua na, koe hingoa pe 'oku 'asi he ownership paper koia ia 'e sio mo fai kiai 'ae fkmaau 'ae fkmaau,hala 'ata ha 'asi ai koe 'api 'oku 'ihe hingoa Tupou 5 hala,koe hingoa 'oku 'asi koe Govt of Tonga pea koe ha ha'o fk'uhinga kiai he koe siana koe na'a ke ako,koia ai ko'eku fkmaau kuo 'osi ia T.Funa 'oku 'ikai ha totonu 'e taha 'ae tu'i kene ala kihe 'api ni Ameni.

Hot dog Wrote:

Setita Wrote:"CULTURE VS RIGHTS"

Sai, koe ha leva 'ae me'a te tau fai 'ihe taimi 'oku ha ngalingali 'e fepaki ai 'etau totonuu moe 'ulungaanga fakafonua? 'E fepaki nai?

Malo Setita e fokotu'u fkkaukau kae fai atu ha lave kihe fehu'i.
Koau mo'eku tui he'ikai 'aupito ke 'iai ha fepaki 'e taha pea koe toki fetaulaki lelei 'eni e ongo fo'i fkkaukau pea koe me'a 'oku tau fai kohono fkmali'i kinaua pea lele lelei leva e fonua.
He koe ha'u e palangi ia ko Right 'o fetaulaki mo'etau motu'a ko 'Ulungaanga fkfonua 'ona hoko 'o kakano pe 'e taha,pea koe ngaaahi me'a 'eni 'a Right tene ako'i kihono mali ['Ulungaanga fkfonua]
1.Feinga keke faitotonu 'i ho'o ngaue 'aki e pa'anga e Pule'anga.
2.Kuo fuoloa 'eku fanongo mai mei muli 'ae fafaa'ele 'ae hou'eiki fafine kia koe ka 'oku ke nau lava 'o lea atu he koe hou'eiki koe pe koe mole 'enau ngaue.
3.To'o 'aupito moe ha'u ha taki ma'olunga mei muli pe mali 'a hou'eiki pea toe fkhela'i e kakai.
4. Teke fili e kau Minisitaa 'o fktatau kihe poto ,'ulungaanga moe taukei ngaue [ka 'oku 'ikai koha minisitaa fa'a tuli moa ]
5. 'E toki fk'aonga'i pe me'alele 'ae pule'anga he taimi ngaue moe ngaue pe 'ae pule'anga 'ata'ataa pe he'ikai toe ngaue'aki kiha'o uta niu fanga puaka.
6. Pea 'oua teke pehe teke faihala teu longo ,'ikai kuo pau pe keu lea au he kohoku mali koe.
Pea 'oku toe lahi pe moe 'u me'a kehe ia .....koe fk'apa'apa kihe famili moe kakai kehe 'oku fai peia he ngaahi fonua muli pea mahalo 'oku toe fu'u lelei ange ia hono fai 'ehe muli koe fk'apa'apa ia e tonga 'oku malie 'oku hange ia ha one way street,fk'apa'apa pe kihe tu'i & hou'eiki pea nono'ia'i pe kitautolu .Koia Setita koe toki fetaulaki lelei 'eni ee ongo me'a ni pea kuo tau fkmalo kihe helo koia ko 'Akilisi he'ene loto ma'ulalo 'o kumi mai 'a Right ke 'eva kia 'Ulungaanga fkfonua pea 'oku tau hanga atu kiha mali fiefia e 'ongo me'a ni 'ihe kaha'u.

Koe taha 'eni ha fakakaukau ma'olunga mo'oni kuo hunuaki mai 'e Hot Dog 'ihe kaveinga ko'eni 'oe Culture Vs Rights. 'Oku malie 'ae fakakaukau 'oe ongo me'a mali pea 'e toe malie foki kapau 'e fakakau atu ai 'ae taimi 'o 'ena courtship pea toki fakahoko 'ae katoanga mali. Fakamalo atu Hot Dog 'a tanaki fakakaukau he na'e 'ikai ke a'u kiai 'a 'eku fakakaukau ka kuo ke fofoa'i mai 'ae fo'i huelo 'e taha 'oe kaveinga ni, pea 'oku ou malie'ia lahi ai.

History tells us that everytime we bring in culture and religion into the mix of politics we smell something fishy. why is it? Everybody know that, Ika knows it and Tonga's leaders know it too. They are simply using culture and religion for three things.

1. To get their way

2. To keep the poor people under their thumb

3. To keep the mouth of Tongans locked and not to question what they're doing.

Let's dialogue about that yeh. It's about time to wake up Tongans and challenge the malualoi and fasi'a of the likes of Ika and Tongan sh*ts.

Setita Wrote:

Ufilei Wrote:Setita koe Mahuinga ho'o fehui nae ikai Lava e IKA o Tali Koe uhi koe konga Lahi e Ulunga'anga fk Fonua koe LOI" Pea kuo hange Pe ia ha mo'oni he kuo fuoloa hono tauhi mai Pea oku kei Pipiki ai e Ni'ihi o tala ke kei Tauhi Pe ae Nga'ahi loi koia (ikai)kuo ma'ama e KAKAI ia o Nau ILO Koe FAKA 'APAAPA fai ia kiha mea MO"ONI HANGE Koeni ko ATALANGA NAE ToTonu a G5 Kene fk'apa2i e Kakai Oe Fonua koe uhi ko nautolu na'a nau fkTau mo Tauhi a "ATALANGA koe SIPINGA koia oku totonu ke oua toe asi mai ihe kuonga ma'ama koeni koe mea kihe TUI HOUEIKI KAKAI = E TAHA KOTOA FEKAU e TUI Ke ALU o kumi HA"ANE ngaue ke kai ai tatau pe SETITA Moe taha Kotoa KOE Fkapa'apa kihe mea koe TUI moe NOPELE Ave ia o LI' kihe VAO' MOE loi LAHI

Malo mu'a 'e 'Ufilei hono hunuaki 'etau ki'i ngoto'umu ke 'a'asili aipe 'ene ulo lahi. Kapau leva koe "LOI" 'ae 'ulungaanga fakafonua, then what is that thing we now call "'Ulungaanga fakafonua"? Please clarify!

To me, I like the concept of Tongan anga faka'apa'apa "Respect". For example: I
- I respect my parents
- I respect my brothers
- I respect my elders
- I respect my family
- I respect myself etc.
On the other hand, I do not like the idea of any one party forcing ones' Respect" in any way or form. 'Oku ou fa'a mamata foki kihe ngaahi 'ulungaanga tatau 'ihe anga 'etau nonofo fakaTonga he taimi lahi.

I'm sure, there are some aspects of our culture we need to preserve. Right?

SETITA MALO KOE TOHI NA"AKU FAI NAE HANGATONU KIHE TALI A IKA TAMEIFUNA KE AVE AE FK"APA"APA KIHE TUI" O TATAU AI PE TONU MOE HALA SETITA KUO AI E FK"APA2 KIHE KE MOULALOA KIAI E KAKAI" MOE MO"ONI PEA MOE TOHI TAPU (KO IKA IA) KIHE TUI" MOE HOUEIKI KOE KONGA LAHI IA SETITA KOE LOI" TONU KE ILO E IKA KOE TUI" OE NGA"AHI (SISU) OKU MOLE IA MEIHE TUKUFKHOLO TUI" TONGA KOE UHINGA IA NA"AKU PEHE AI KE AVE FOI LEA TUI MOE HOUEIKI O LI KIHE VAO MOE LOI" LAHI =E TONGA KOTOA KO ENE MAU IA A" SISU IHE ETAU TUKUFKHOLO
KOE TU"U KOIA SETITA KIHE ETE TAMAI" MOE FAE" TUOFEFINE MOE TOKOUA OKU FKOFO"OFA AUPITO IA TAUHI PE IA OKU FKTOHI TAPU AUPITO IA KOE UHI KOE TUITATAU KOIA AE FAE" TUOFEFINE TOKO2 KOE KU UHINGA IA
KAE OUA E AI ke FAHU E TUI" (LOI") FKMALA"IA IA OFA ATU SETITA

Koe tama 'ena 'e taha Kava kena kaunga lue atu mo Hau pea mo Mione kihe pooakoo.Ki'i tokotoko lahi mai tama 'ae kau henitikepii .Hau, tokanga ke fakafolo ho'omou fo'iakauu pea toki oo mai 'o fai e da'emahinoo.

Puke'i mai ange 'a IKA ...ahahahahhaa



Fe'ao

Admin Wrote:


“It’s getting ridiculous” - Ikamafana Tameifuna challenges the reasoning behind the
caveat lodged on the Atalanga residence in NZ, Sitaleki Tupou from the NZ Tongan
Development Society Inc. joins the debate - All this and more..

View TNEWS Episode 26 - 2010 here: http://tnews.co.nz/TNEWS/TNEWSEP26-2010.html

Open for comments...

Óku fuu lahi aupito áe méa koe kaikomokomo hono fai hee kakai mamama hangee ko Íka.Koe pepeee pe é taha óku kai komokomo pea koe ua pe koe kau fakalletii he koe úhinga óku nau kai komokomo ai koe ÍKAI TENAU ÍLOÍ KUO NAU NGALILIA KE ÍLOÍ áe KOVI MOE LELEI.Ngalo ía nautolu koe kakai lalahi ,ke nau kai áki honu nifo,kae tuku aa áe komo. ke nau íloí koe tautau ke nau fai áe méa áe tautau kae tuku áe mafahi ki he úlulola.Koe fakaápaapa koe lau ia áe Tohitapu óku malangaí mai e ïka Tameifuna koe meatotonu pe pea fakaapaápaí koe LOIÉLO pea fakafepakií ia.Koau Álani Taione óku ósi loi élo á Ikai pea heíkai teutoe tui kihaane talanoa fakalotu he óku fepaki ia moe malanga óku ne fai.Tuku áe Siasi áhofitu loi ia haú koe ketau fakasotoma he koe meá ia óku ke lau mai ke fakaápaápaí áe fakasotoma moe loíélo.Isa.!!

Tameifuna kohoo foi fakamatala koeni nae totonu keke polokalama mai koe moha kii tamasii lautohi hee mahino ange ene fakamatala ana hoo fuu fatunga veve koena oku ke puhi mai...mole taimi ia o Setaleki ke polokalama mo koe...he koe tuu koee hoo puhi veve koe ni ...pea oku tuha leva koe moe tau lea oku taka he fonua@FIELAU HE KOE LEA AE VALE OKU HAU MEI AI E TA.......too pee hoo veve o alu moia kia Gay5 mo Siopuluu oua tuku ia heni moemau vevea'ia ai........