Pacific Islands leaders are celebrating two victories - they believe they have resolved two major points of tension in the region during their annual summit in Tonga.
They have reached an agreement with Fiji that the country will return to democracy within 18 months, and have put in place a process to heal a rift with Solomon Islands Government over the Regional Assistance Mission.
Don Wiseman reports.
View full story:
http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=35822
'Oku ou pehe koe taha 'eni ha forum maumautaimi mo'oni kuo fakahoko 'i Tonga 'ihe ta'u ni. Koe ha hono 'uhinga na'e 'ikai ke nau teke ai 'ae liliu fakapolitikale 'a Tonga ke fai mo fakahoko 'ihe 2008.
Na'a ku fanogo na'e kole 'e Don Mckinon kia 'Akilisi Pohiva ke ne hanga mu'a 'o teke 'ae kakaii ke nau fiemalie kihe me'a 'oku fokotu'u mai 'ehe pule'anga. 'Oku makaataki'i ngata'a ia kiate au 'ae omai 'ae kau mulii 'o too he loungutu 'uli 'o Feleti. Koe tali 'a 'Akilisi kihe sekelitali 'ae kominiuelii - "'E 'ikai ke nga'unu 'ae kakaii ia mei he 2008".
Kuo a'u ee kihe ongo pule'anga 'o 'Aositelelia mo NZ 'ihe fakapiko 'aupitoo. Me'a fakahela koe ki'i fakataha ko'eni, maumautaimi moe fakapiko.
'Akilisi mou tu'u he 2008 ke a'u kihe ngata'angaa, pea kapau 'e 'ikai ke fakahoko 'ae liliuu pea mou 'ofa mai 'o fai me'a ke 'uke....
Koe palangi 'ena ia 'oku tonu ke 'oange kiai e lea 'oku 'oange kia Feleti he koe mele ia e kau muli e ni'ihi koe oo mai pe ki Tonga 'o ki'i vali'i atu pee 'ehe pule'angaa 'enau tafa'akii kuo nau maa kinautolu 'o nau kau fakataha.
Lava e feinga moe kole pa'anga kihe folamu maumautaimi ko ena kae kailangaki'i mai ia e lahi e 'uu fakamole 'o kapau 'e fai vave'i e liliuu.
Pea he'ikai pe foki 'e toe 'iai ha fa'ahinga fakapopoto atu ia kihe fa'ahinga kakaa,mio'i moe loi lahi koena 'ihe puleamgaa.
Kehekehe koe vale pe e kei fktuituia 'a Uglyz. Me'a kemou fkkaukau kiai pe koe haa 'oku nau holomui ai meia Ugly. Koe tali he 'oku 'ikai koe Temokalati ia 'oku feinga kiai 'a Ugluy. 'Oku nau fktikitato kianutolu. 'oku nau poupou ki he Pule'anga he koe hala ia ki he Temokalati lelei moe malu ki he fonua.
Fkkaukau homou ulu pe koe haa 'oku 'ikai ke toe fie lea ai ha taki kia Ugly. Kuo nau 'ilo e taki hala 'oku ne fai ne hoko ai e 16/11 kae kaikaila holo hange ha kuliii taa hala'i.
'Oku mou longoaa he 'oku 'ikai ke toe 'iai hamou'aonga he feinga liliu he 'oku fataki 'e he Pule'anga e liliu. Pea koe me'a leva 'oku mou fai koe fkheleleu holo he feinga 'ae Pule'anga mo feinga ke 'oua 'e lava. Ka mou sio 'oku hanga kotoa mai e ngaahi fonua NZ, Aust,US, moea ngaahi fonua Pasifiki koe poupou ki he Pule'anga ka mou hanga pe mou3 o vaku homou luo ke tanu ai mou3.
hahahaaa teu mate he kata ho'omou kokonoo holo he fkofaa......
Zimba Wrote:Kehekehe koe vale pe e kei fktuituia 'a Uglyz. Me'a kemou fkkaukau kiai pe koe haa 'oku nau holomui ai meia Ugly. Koe tali he 'oku 'ikai koe Temokalati ia 'oku feinga kiai 'a Ugluy. 'Oku nau fktikitato kianutolu. 'oku nau poupou ki he Pule'anga he koe hala ia ki he Temokalati lelei moe malu ki he fonua.
Fkkaukau homou ulu pe koe haa 'oku 'ikai ke toe fie lea ai ha taki kia Ugly. Kuo nau 'ilo e taki hala 'oku ne fai ne hoko ai e 16/11 kae kaikaila holo hange ha kuliii taa hala'i.
'Oku mou longoaa he 'oku 'ikai ke toe 'iai hamou'aonga he feinga liliu he 'oku fataki 'e he Pule'anga e liliu. Pea koe me'a leva 'oku mou fai koe fkheleleu holo he feinga 'ae Pule'anga mo feinga ke 'oua 'e lava. Ka mou sio 'oku hanga kotoa mai e ngaahi fonua NZ, Aust,US, moea ngaahi fonua Pasifiki koe poupou ki he Pule'anga ka mou hanga pe mou3 o vaku homou luo ke tanu ai mou3.
hahahaaa teu mate he kata ho'omou kokonoo holo he fkofaa......
Zimba eeee tuku aaa e lele kuikui. 'Oku 'ikai foki ke anga 'ae kautaki ia 'oe ngaahi fonuaa 'ihe talanoa loii. 'Oku nau kohu kinautolu ia koe mapuhoi 'a Sevelee koe fo'i mo'onii ia. Hala ke nau 'ilo 'enautolu koe koto loi'e'elo 'ata'ataa pe ia 'a Feleti. Zimba, 'oku hangee 'oku 'ene'i 'eha taha hoku ketee he lau ho'o tohii. Fielau he koe faitohi 'ae valekua, 'oku 'ikai te ke 'ilo ho'omou valekuaa. 'Oku ou talaatu te ke toki faka'ise'isa ha mofuta 'ae kakai, ko ho'omou toki a'u ia kihe kai luusuuu sh sh sh sh!!!!
Kehekehe koe kakai fee ia 'oku ke lau tenau mafuta? Komautolu 'eni koe kakai 'oku mau lea atu. Koe ki'i falukunga kakai a Uglyss 'oku maloo pee, pea fai mo fai e fili kake sio kiai. He 'oku mou kei ma'u hala he taimini.
'Oku ou toe oli'ia ange au 'ia koe ho'o tohii. Koe kau taki e ngaahi fonua muli 'oku nau 'ilo e loi moe mo'oni pea koe fuu kakai poto he koe me'a ne fili ai kinau3 'ehe kakai ko'enau poto pea 'oku nau 'ilo e mio'i moe taki hala 'a Uglyzzz, tukuaa kehekehe e vale kake sio 'o 'ilo pea 'oku ke fai e me'a koe sio lalo kae hili koia 'oku 'ikai ke 'iai hamo vaa tatau pe ofiofi 'a Uglyz kia nau3. He kapau na koe poupou atu e kau taki kia Uglyzz ke pehee he teke toe lau kia nautolu? Mahino mai ho'o valekuaa.
Hahahahaaa
Ko 'Akilisi ko e Sisu Kalaisi ia 'o e 'aho ni. Fie lau hono 'ofeina ia mo muimui ai e Tonga kotoa pe tukukehe pe ki'i toko 50 nai meimei ko e hou'eiki pe ia mo e tu'i mo feleti mo 'ene kau Fale'i. 'Oku mateaki'i 'e 'Akilisi ha pule'anga faitotonu ma'ae kakai. Ko 'eni kuo tau fika 5 he 'ero taha 'o e pule kovi 'i mamani. 'A e pule'anga 'o G5 mo Feleti. Na'a ku 'i Tonga he Forum. Na'a ku sio totonu ki hono hanga 'e he kakai 'o muu'i 'a Tupou 5 he'ene lele hake 'i hala lolotonga e fakaha loto 'a e toko lau mano na nau 'i Tofoa lolotonga e Forum. Kapau ko au 'a G5 'e laka ange ke u laka a au 'o tu'i ki ha po kasere he pehe mai 'a e kakai. Shame on you G5. Malo 'Akilisi e taki lelei pea 'oku tala pe ia 'e he lau kilu 'oku muimui atu!
Niuvakai 'oku tala pee ho'o fkmatala e tu'unga 'oku ke 'iai. Feinga keke tomu'a 'ilo e lau 1 2 3. Pea kapau 'oku 'ikai keke 'ilo e lahi ho tuhu pea tau ngata ai. Katoa ho'o fkmatala koe loi kotoa. he 'oku ou 'i heni 'o sio tonu ai. Tuku ho'o mio'i. Koe fkngali lelei ee ho'o ki'i posii ko'eni kae hili koia 'oku 'ikai ke fonu ha pasi he ki'i kau nofo ai.
Zimba Wrote:Kehekehe koe kakai fee ia 'oku ke lau tenau mafuta? Komautolu 'eni koe kakai 'oku mau lea atu. Koe ki'i falukunga kakai a Uglyss 'oku maloo pee, pea fai mo fai e fili kake sio kiai. He 'oku mou kei ma'u hala he taimini.
'Oku ou toe oli'ia ange au 'ia koe ho'o tohii. Koe kau taki e ngaahi fonua muli 'oku nau 'ilo e loi moe mo'oni pea koe fuu kakai poto he koe me'a ne fili ai kinau3 'ehe kakai ko'enau poto pea 'oku nau 'ilo e mio'i moe taki hala 'a Uglyzzz, tukuaa kehekehe e vale kake sio 'o 'ilo pea 'oku ke fai e me'a koe sio lalo kae hili koia 'oku 'ikai ke 'iai hamo vaa tatau pe ofiofi 'a Uglyz kia nau3. He kapau na koe poupou atu e kau taki kia Uglyzz ke pehee he teke toe lau kia nautolu? Mahino mai ho'o valekuaa.
Hahahahaaa
Maloo ia Zimba hono talamai koe kau taki e ngaahi fonua muli 'oku nau 'ilo e loi moe mo'oni pea koe fu'u kakai poto he koe me'a ia na'e fili ai nautolu 'ehe kakaii........
Malo malo malo 'aupito ho'o a'u kihe fo'i mo'oni koiaa. Koe fili 'ae kakaii 'ae kakai 'oku poto. Koe 'uhinga ia na'a mau fili ai 'ae kau fakafofonga 'oe kakaii ko'eau poto moe masila 'enau fakakaukauu pea toe 'ofa 'ihe kakai.
Koe fo'i mo'oni ia kuo ke tukuange mai pea 'oku ou fakamalo atu ai kiate koe ho'o tukuange mai 'ae fo'imo'oni mahu'inga ko'enaa.
Ka 'ihe tafa'aki 'e tahaa, 'oku 'ikai keu ofo he valekua 'ae Tu'ii mo Feletii he na'e 'ikai fili kinaua 'eha taha kena hoko koe Tu'i pe Palemia. 'Ai pea tuku ho'o fa'a lau valekuaa he 'oku 'ikai ke toe 'iai ha valekua 'e ofi 'ihe valekua 'ae Tu'i 'o Tonga he 'oku kei vale he laukonga fakaTonga.....
KwiniA hahaha 'oku ma'u pe eku oli'ia ho'omou kokono holo kae 'ikai ke tokanga atu ha taha pea kuo mou hanga atu eni ki NZ, Aust moe ngaahi fonua koee o fai kiai hoomou fkaanga 'oku 'ikai ha mou vatatau e taha. Koe mahino mai ia ho'omou 'ulukovi.
Mou kokono pe heni ke lahi kae fai 'emau ngaue 'oku 'aonga.
Hahaha kou mate he kataa he 'ikai kemou toe 'ilo ha me'a ke fai koe fkaanga no'ia holo pee ke pehee 'oku 'iai si'anau 'aonga. Koe kau vale fie pule mo fie ma'u mafahi koaa, uehe mafai koaa.
ssiuuuuuhhuuuuuuuuuuuu........
Na'a ku 'i Tonga hono talitali e 'Ikale tahi. Na'e 'mei osi kotoa mai ki ai e kakai 'i Tonga. Na'u 'eke pe ko e ha 'oku nau fu'u tokolahi pehe mai ai tala mai ko 'enau muimui mai pe 'ia 'Akilisi mo e kau temo. Na'a ku lau e kakai he po ko ia na'e fe'unga mo e toko 8 Mano. Ko e muimui pe ki he taki lelei 'a 'Akilisi. Na'e hu mai 'a Lopeti Senituli 'o lea mai ki he kakai pea kapekape'i ia 'ehe kakai mo 'iuvii'i. Ko e fakaha 'enau fakalili'a ki he pule'anga lolotonga. Taimi si'i kuo hu mai 'a e Fakamo'ui 'o e 'Otu Tonga, 'a 'AKilisi, mo e timi pea pasipasi'i ia 'e he toko 8 Mano mo nau feinga ke fe'iloaki mo e siana 'ofa! Fa'ahinga 'e ni'ihi ne nau feinga ke ala atu pe ki ha tapa hono kofu. Nau pehe ko e fakatata ki he taimi 'o Sisuu. Ha konga pe hono vala te te pa ki ai pea te te mo'ui. Ko e anga ia e 'ofa 'a AKilisi 'oku hikihiki'i ia 'e he lau kilu. Kae hikihiki'i 'a G5 'e he toko 50!
Niu 'ai pe tuku e loi'elo. Neu 'i mala'e he poo koia pea ne 'ikai ke 'uhinga 'eku 'alu ko Uglyz ko 'eku 'alu koe poupou ki he kau va'inga kae 'ikai koe komiti pe koe kau fkfofonga. He kapau ne fai 'e he komiti ha me'a lelei 'e 'ikai toe kumi pa'anga e tamaiki ki he'enau folau. Mahino atu. Tukua aa e mio'i fkfinemat'ua moe talanoa fklahi ke pehee koe tupunga e tokolahi koe 'Emo uehe Temo. Koe tokolahi koe kakai 'oku nau mamahi'i e sipoti kae 'ikai koe Politiki. Feinga keke fkfaikehekehe'i e Sipoti mei he Politiki. T'uu o tata ho kasele ko'ena ke toe ta'utu pe ai o kai.
'Alu 'ave me'a koia ki he doilet kae 'oua teke va'inga'aki ho ngutu...
MAlie 'IKALE TAHI ma'ae Tonga Kotoa
Zimba 'ai mu'a pea ke maa he talatoo fu'ulahi. Ke kumi pa'anga 'ae kau fakafofongaa ke 'oange kihe tamaikii he ko hanau fatongia ia? He na'e oo 'ae tamaikii ke fakafofonga'i 'ae kau fakafofongaa pe ko "TONGA"??
'Oku 'asi mei ho'o talanoaa 'ae mamaha faka'uli'ulia moe mangoa ho 'uto. Zimba koe timi 'ena na'e 'ikai ke fie tokoni'i 'ehe pule'angaa. Ko'ena kuo nau oomai 'o fai me'a lava pea hiki ai 'ae pule'anga Tonga. Kae 'ikai pe fie tokoni'i 'ehe pule'anga.
'Oku lele hake 'eku fie 'alu ki kasele he founga talanoa 'oku fai mai heni Zimba. Koe ha kuo 'ikai ke mou nofo aipee 'o fai e fakafuofualahii kae siko e tamaiki homou mata. 'Ai ho'o lea ke ngali koe tangata pisinisi koe, he 'oku 'asi mei ho'o talanoaa 'au ia hangee ha tama fufulu toilet, ka hala ai koe tama fakama'a 'a g5. 'Iuvi'i...... punou mai kau fakama'a koe g5...... yuuuuuggggyyyyy....
Zimba me'a atu aa 'o hivehiva kia t5 - "ki'i pusi ki'i pusi, kaka he fu'u fusi, to mahele hono kauva'e hi hi hi hi hi hi - Tapulaa pe ke fai ha 'ita he koe me'a ia 'ae tevolo eeeeeee!!!!!
queenA Wrote:Zimba 'ai mu'a pea ke maa he talatoo fu'ulahi. Ke kumi pa'anga 'ae kau fakafofongaa ke 'oange kihe tamaikii he ko hanau fatongia ia? He na'e oo 'ae tamaikii ke fakafofonga'i 'ae kau fakafofongaa pe ko "TONGA"??
'Oku 'asi mei ho'o talanoaa 'ae mamaha faka'uli'ulia moe mangoa ho 'uto. Zimba koe timi 'ena na'e 'ikai ke fie tokoni'i 'ehe pule'angaa. Ko'ena kuo nau oomai 'o fai me'a lava pea hiki ai 'ae pule'anga Tonga. Kae 'ikai pe fie tokoni'i 'ehe pule'anga.
'Oku lele hake 'eku fie 'alu ki kasele he founga talanoa 'oku fai mai heni Zimba. Koe ha kuo 'ikai ke mou nofo aipee 'o fai e fakafuofualahii kae siko e tamaiki homou mata. 'Ai ho'o lea ke ngali koe tangata pisinisi koe, he 'oku 'asi mei ho'o talanoaa 'au ia hangee ha tama fufulu toilet, ka hala ai koe tama fakama'a 'a g5. 'Iuvi'i...... punou mai kau fakama'a koe g5...... yuuuuuggggyyyyy....
Zimba me'a atu aa 'o hivehiva kia t5 - "ki'i pusi ki'i pusi, kaka he fu'u fusi, to mahele hono kauva'e hi hi hi hi hi hi - Tapulaa pe ke fai ha 'ita he koe me'a ia 'ae tevolo eeeeeee!!!!!
Kwini tomu'a fkma'a e me'a ko'ena 'oku piala holo he fo'i ge'esi pupuu 'oku hili ho vaha'a uma kae lava keke sio lelei pea lava keke 'ilo e lelei mei he kovi.
'Oua e kohu kwini pea fusi ho vala ki 'olunga he ko'ena kuo homo ki lalo he lahi ho'o kokono holo.... umaaaaaaaaaaaaaaaaaaahhhh kwini hahahaaaaaa...........
Ko e me'a foki 'oku toe malie ange ko e 'ikai ke fie tokoni e pule'anga ki he feinga folau 'a e Ikale Tahi. Ka na'e tanaki 'e he kau temo ia e pa'anga 'e ! Kilu 6 Mano 'o takimu'a ai 'a 'Ofa SImiki mo 'AKilisi mo e kau temo 'e toko Taha Kilu 'o 'oange ma'ae 'Ikale tahi. Masiva pe kakai he mamafa 'a e koloa he ngaahi tukuhau mamafa 'oku hilifaki 'e he pule'anga ta'x'ofa mo e fakaaoaoa ka ko 'enau fai pe he'enau 'ofa fonua. Na'e ongo 'aupito ki he 'Ikale hono kaiha'asi 'e Feleti Sevele 'a e tukuhau 'a e fonua 'o bbq 'aki 'i hono 'api mo e timi 'akapulu 'a e Marist na'e ha'u ki he ako Katolika kae 'ikai ke fie tokoni mai kiate kinautolu. Na'e toe fou mai e Ikale tahi 'i Nu'usila ni ko mautolu pe kau temo heni ne mau talitali 'o foaki ai e lau Mano. Na'e 'ikai ke 'asi ange ha hou'eiki ki he'emau feingapa'anga ko ia pea 'ikai 'asi mai ha taha mei 'Atalanga pe ko kinautolu 'oku fakafili heni ki he temo. Mau hela pe kimautolu temo ke fakamahino ko e founga fakatemokalati 'oku 'ofa he kakai ka e 'ikai fakalai mo fesilousi ki he hou'eiki 'o hange ko e founga lolotonga.
Zimba Wrote:KwiniA hahaha 'oku ma'u pe eku oli'ia ho'omou kokono holo kae 'ikai ke tokanga atu ha taha pea kuo mou hanga atu eni ki NZ, Aust moe ngaahi fonua koee o fai kiai hoomou fkaanga 'oku 'ikai ha mou vatatau e taha. Koe mahino mai ia ho'omou 'ulukovi.
Mou kokono pe heni ke lahi kae fai 'emau ngaue 'oku 'aonga.
Hahaha kou mate he kataa he 'ikai kemou toe 'ilo ha me'a ke fai koe fkaanga no'ia holo pee ke pehee 'oku 'iai si'anau 'aonga. Koe kau vale fie pule mo fie ma'u mafahi koaa, uehe mafai koaa.
ssiuuuuuhhuuuuuuuuuuuu........
Z,'OKU HA MAI PE HO'O TOHII 'A HO'O FAKALEITII.
Zimba Wrote:Niu 'ai pe tuku e loi'elo. Neu 'i mala'e he poo koia pea ne 'ikai ke 'uhinga 'eku 'alu ko Uglyz ko 'eku 'alu koe poupou ki he kau va'inga kae 'ikai koe komiti pe koe kau fkfofonga. He kapau ne fai 'e he komiti ha me'a lelei 'e 'ikai toe kumi pa'anga e tamaiki ki he'enau folau. Mahino atu. Tukua aa e mio'i fkfinemat'ua moe talanoa fklahi ke pehee koe tupunga e tokolahi koe 'Emo uehe Temo. Koe tokolahi koe kakai 'oku nau mamahi'i e sipoti kae 'ikai koe Politiki. Feinga keke fkfaikehekehe'i e Sipoti mei he Politiki. T'uu o tata ho kasele ko'ena ke toe ta'utu pe ai o kai.
'Alu 'ave me'a koia ki he doilet kae 'oua teke va'inga'aki ho ngutu...
MAlie 'IKALE TAHI ma'ae Tonga Kotoa
Masii Z,'ikai teu 'ilo pe na'ake puke fakaku 'ihe ta'emahinoo he ko ho mahakii pe foki e valee.
Koe komiti fo'ou ena na'a nau poupou'i mo tokanga'i e kau tauu 'o lava ai 'o sai e tu'unga 'akapulu 'a Tonga.Koe komiti motu'a 'ena na'e hange pe 'enau fklele e komiti 'o hange koe fkhana 'e Seveluu 'ae pule'anga Tongaa.
Koe ola 'ena hono fakalele fakatemo e 'akapuluu 'ehe kau TEMOO.kIKILA KIAI E AFII Pule'anga mo kimoutolu 'oku kei puke he matoluu 'i Tongaa.
Koe me'a ena 'e hoko ki Tonga 'oka tau liliu.Koe fanga ki'i tapali hou'eiki moe kau vaihakaa 'oku nau kei vali 'aki e ta'ee e fonuaa.
Kuo a'u 'eni 'o tala 'oku loi 'a mamani hono 'omai honau kakai ke tokoni ki hotau seselee ka tau tala ia e tautolu oku loi e 'uu org. koee ne oomai ki Tongaa.
Me'anii 'oku 'ikai ke 'iai ha fo'i sikolasipi lau ABC ke 'oatu mu'a liana mo Z HE 'OKU FU'U KOVI 'AUPITO HONAU 'UTOOO.
Tonu ke fakaava aa e Sapatee ia tahanii 'oku lotu e Tu'ii pe ko Seveluu.
Pea na'e anga fefee 'ae malanga kila 'ae Tuii he 'oku ne 'ilo ha me'a pe lava pe 'o lau e tohitapu fakatongaa.Me'a fakamaa mo'oni koe sio atu kihe Tu'i fakaleiti 'oku tu'u mai ke malanga mai.Pea 'ikai malanga mo sio mai kihe kakai lalahii, kae malanga pe 'a T5 mo siofi hifo e fanga ki'i kauleka iiki 'oku nau nofo atu he 'otu mu'aa.
KOE 16-11 MO'ONI ENA NA'E HOKO KI TONGA HE 'AHO NA'E FAKAMO'ONI AI E PALEMIAA[with T5's approval] ke fakatau atu e next 3 generations 'o TONGAA pea toe ma'ama'a 'aupito ki SIAINA kominiusi .