Written by ‘Ulu’alo Po’uhila & Faka’osi Mama
Tuesday, 15 May 2007
Kamata ke 'asi e uesia e Fakafofonga he'ene pisinisi fakafamili
LOLOTONGA ko ia e ‘a’ahi mai ‘a e fakafofonga fika 1 e kakai ‘o Tongatapu´, ‘Akilisi Pohiva ki Nu’usila´ ni na’a ne fakahoko ai ha kole ki he Sosaieti ‘i Nu’usila ni ‘oku nau poupou ki he liliu fakapolitikale ‘i Tonga´ kenau tokoniange mu’a ki he Kele’a´.
Na’e ‘ekeange ‘e Kalino Latu ko e Sekelitali ia ‘a e Sosaieti ‘i Nu’usila ni ki he liliu fakapolitikale ‘i Tonga´ kia ‘Akilisi pe ko e ha ha fa’ahinga tokoni ‘e ala fai atu ‘e he sosaieti´ mei Nu’usila´ ni ki Tonga ki hono teke e liliu´ ‘i Tonga.
View full story:
http://timesoftonga.com//content/view/262/2/
Masi'i 'Ulu'alo,
Na'e toki 'osi pe hono hanga 'e Tavake Fusimalohi 'o fakatonutonu ho'o founga faiongoongo he 'oku kovi 'aupito. Feinga mu'a ke ke ma'u 'a e mo'oni ka e tuku ho'o takihala'i 'a e community Tonga. Pehe 'e Kalino ia na'e 'ikai kole pa'anga 'a 'Akilisi ki he Sosaieti ka ko 'ene fokotu'u ange ki a 'Akilisi pe 'oku 'iai ha fa'ahinga me'a ke nau ala tokoni ange ai kiate ia. Ko e tali 'a 'Akilisi pe 'oku fefe 'enau kautaha ke 'ai ha'anau tu'uaki 'ihe Kele'a. Ko e mo'oni ia 'o e talanoa. 'Ulu'alo ko e fielau tama hono kape 'e Tavake Fusimalohi ho valekua ta'x ako. Ta 'oku 'ikai ke 'iai ha fakaanga ki ai.
Na'e 'osi tala 'e Kite, ko e taimi pe 'oku 'ikai fai tohi atu ai ha taha ki ho'omou nusipepa he taimi na'e kei ngaue ai he taimi pea 'oku fekau pe 'e Kalafi 'amoutolu 'a e kau ngaue ke mou faitohi 'o 'ai pe ha fa'ahinga hingoa pe. Koia ai tuku 'aupito 'a e me'a ko e loi mo e mio'i 'Ulu'alo he 'ikai kovi ai 'a 'Akilsi ia ka ko e taimi pe mo koe 'e kovi ai. 'Oku ke pehe 'oku 'iai pe 'ae totonu 'a e papiliki ke nau ma'u ha ongoongo mo'oni. Ko e meimei ko e peseti 'e 90 ho'o ngaahi ongoongo 'au ko e loi mo e fakalahi. Hoooiiiii - Mata 'uli tuku e loi mo e samena piko folahi.
ipod
IPOD,
'OKU 'IKAI PE KE TO E LOI HO'O NGAAHI FAKAMATALA. NA'E AKO KOAA 'IFE 'A 'ALO? 'IKAI KO E TAMA KAVATONGA PE MO TE'EPILO FOLALAHI 'ENE FIEPOTO HE PEPA. SAI PE KAPAU NA'E MO'ONI 'ENE NGAAHI ONGOONGO. KA KOE TO E 'AI KE FEFEE'I KO HONO TAKI 'ENA (LESI MELENI) KO E TAKI IA HE TIMI MIO'I MO E LOI. 'OKU 'IKAI KE TAU OFO AI. KO E MO'ONI KOAA NA'E 'ALU KO 'ENE AKO PATELE PEA HINGA IA HE FINEMOTU'A? PEA KO E MO'ONI KOAA NA'E NGAUE HE PANGIKE FAKALAKALAKA PEA TULI KO 'ENE KAIHA'A PA'ANGA? KO E FIE'ILO PE FOKI IPOD HE KO KOE TONU ENA 'I TONGA NA KE KE FAKAFONUFONU KIMAUTOLU 'I MULI NI HE NGAAHI DETAILS.
MO'ONI E LEA 'A E FINEMOTU'A: KO E LOI 'el*'ELO 'ENA IA 'A KALAFI MO 'ULU'ALO!
Hey 737,
Malo mu'a e talanga malie, pea 'oku ou kole pe keu ki'i fakafonufonu atu ho'o fie'ilo'ilo ki he motu'a ko 'ena 'a e taimi. Ko e tangata lo'i 'x'xlo taha 'ena 'i Nu'usila na pea na'e pehe pe 'ihe'ene 'i Tonga ni. Ko e tu'o fiha 'eni hono ma'u 'ene ngaahi ongoongo ko e loi mo e mio'i. 'Oku lolotonga ta 'ehe taimi 'a e meimei $10,000 tupu ki he ki'i fefine 'i 'Aositelelia tupu mei he fa'u ongoongo loi 'a e taimi. 'Oku teuteu ke faka'ilo 'ehe tangata Nu'usila 'a e Taimi makatu'unga he vale 'a 'Ulu'alo 'o paaki 'ene pasipooti 'ihe taimi 'o Tonga makatu'unga he ngaahi fakamatala loi mo ta'ekakato. 'Oku 'amanaki ke 'eke 'ehe tokotaha Nu'usila ko 'ena 'a hono ongoongo ki he pa'anga 'e 5 miliona. Na'e mahino mei he fakamatala 'a e kau to'u ngaue 'o 'Ulu'alo he Pangike Fakalakalaka, ko e tangata loi lahi 'ena mo e kakaa lahi he anga 'enau feohi. Ko e konga ki he'ene ako Patele ko e mo'oni pe ia na'e 'ikai 'osi 'ene ako. Tui pe 'oku 'iai ha ki'i 'ata atu 'a e natula 'o e tangata na.
'ofa atu
ipod
Bula vinaga ipod pea mo 737,
Malo e fakama'ala'ala e kaveinga. 'Oku mei ta hoku mafu he lau hifo ho'o ngaahi revelations ipod 'o fekau'aki mo e ki'i tangata ko 'Ulukalo. Ta 'oku fu'u kovi 'aupito 'a e ki'i tangata ni ia ee? Ta 'oku 'ikai ko ha'ane toki fai 'eni 'a e me'a ni. 'Osi taimi ke fakangata 'a e fo'i vale koia. Sai pe he 'oku 'ikai to e 'iai ha taha ia 'e fakatau taimi he ngaahi 'aho ni. koe 'atunga ee 'a e loi kuo situ'a ai e kakai ia. 'Io, 'oku mata'uli 'a 'Ulu'alo? Ko e 'uli 'uli'uli pe ko e 'uli ta'x tafitafi?
Tau'ate.
MAUMAU KO E NOFO NU'USILA. HANGE 'OKU TO E FOKI HONO LANU 'ONA 'O 'ULI'ULI FAKAPO'UPO'ULI. HA HA HA HA. KO E ME'A PE IA MEI HE LAHI E MOHE'ULI! KAPAU 'E 'AI MO KI'I KAUKAU 'OKU OU TUI 'O E TO E FOKI IA LANU PULUU LANU FAKAPO'UPO'ULI - HA HA HA!
'Oku ma'u pe 'a e ki'i malie mei he lalo 'ovava 'o Otara he ngaahi lafo.
HEY GUYS,
'ULU'ALO IS CHANGING NOW. HE WAS THE ONE THAT SO ADAMANT ABOUT MEDIA ETHICS. HE SHOULD REALLY PREACHING TO HIMSELF.
Zone, ko e me'a fakafiefia 'etau felongoaki neongo 'a e vamam'o, ka e hange 'oku ofi pe 'a e nofo he 'etau fakatahataha mai kihe kumete mo e tano'a 'a ngungu mo teka. Looking forward for your input. What do you think?
Faka'osi Maama,tuku e laupisi ka ke foki ki Nu'usila 'o ngaue popula'i ho'o hia na'e fai ai pea ke tokoni hake kia Dad ki hono fakalele homo siasi. Pea kiate koe 'Ulupango sorry 'Ulu'alo kuo mole ho ngeia 'alu hake a mo Faka'osi 'a tata e te 'a Fale Lahi.he kuomou angai tata te pe mo Kalafi.
'Epalahema,
Kataki mu'a 'o foki atu aa ki 'api 'o tele ho kava ke ke 'atamai lelei. Ta'engali ia ko e palofita koe ke lea kovi pehe ki he ongo tangata faiongoongo 'a e taimi 'o Tonga. Tuku e lotokovi 'Epalahame he ko e angahala ia telia na'a 'ikai ke ke lava 'o hu ai ki Langi. To e foki pe 'o fanongo ki he 'eiki na'a 'oku ke ki'i to kehe mei he kaveinga. Kuo ke 'oho fakafo'ituitui mai koe. Mahalo pe 'oku fu'u loloa ho kava pea pea to e loloa mo ho toko. Kuo u pehe te ke hu mai 'o fai ha'atau lotu , kaepango kuo ke hu mai koe 'o taa'imu'a he kovi.
Ke tau lotu! 'eiki tapuaki'i si'i 'Epalahame he kuo afe ia ki hema! Kava kuo heka 'ave ia ma'a 'Epalahema sorry 'Epala!
Sevele, ko koe koaa 'oku ke fa'a fetuku ongoongo ki he ongo tama ko 'ena 'a e taimi 'o Tonga. Ko ho'o ongo tama foki. Na'e ngalo pe ke na kau atu he kalasi faiongoongo 'a Kalafi Moala, hei'ilo 'e fakaloloto 'ena 'ofa he ongoongo ta'emo'oni mo e ta'ekakato. Ko e taumu'a foki ia e kalasi ongoongo 'a Kalafi Moala. Mahino pe ia, he ko e 'osi pe 'a e kalasi ongoongo 'a Kalafi, kuo hu mai 'a e fo'i lipooti loi 'a Lopeti Senituli fekau'aki pea mo e teu tamate'i 'o e Palemia mo e kau Minisitaa 'ehe kau fakafofonga 'o e kakai. Ko e 'atunga ee e loi, kuo faka'ilo ai 'e Mele 'Amanaki pea mo Clive. Malie ko e ola e Kalasi faiongoongo 'a Kalafi ee! 'Alu 'auha aipe Kafi ue! sorry atu for Kalafi.
Sevele 'oku ou tui kapau teke 'alu o faito'o ho hangatamaki koena 'oku lolotonga tafe ai e pelaa ho 'uto 'e lava ai keke sio ai kihe palaku koena 'oku anoano ai epule'angaa.Na'a tau oo 'o lautohi ke tau to'o aa diaper kae tui ha vala.Oku sio au 'oku ke sai'ia pe koe he tangutu ho napikeni.'Oku ke hange ha fo'i niupalaa.Kapau ko ho'o fakaoli pea tuku he oku langa e 'ulu e kakai maamaa ho'omou vale pehe he fu'u kuonga maama ko'eni.Oku ou fie kape atu ka oku te'ekiai keu kona'osiosi 'o hange ko Ta'etoketa Feleti Sevele moe kau fakapo'ulilolo he pule'anga.kapau 'oku ma'u hena fox news peake ki'i sio mu'a 'ihe O'reilly 's NO SPIN ZONE .You never know .You might learn a thing or 2.Faka'apa'pa atu.
Tama 4kakai,
Malo mu'a e fakalanga fakakaukau 'a e tama 4kakai, fielau pe he koe tama koe ia mei he kolo 'oku ha'u mei ai hotau taki. Malie.
Kautama Nu'usila, 'oku ou kole atu ke mou fai ange mu'a ha ki'i fakapoto atu kihe tama faiongoongo 'a e Taimi, he kuo tau pahia he'enau takihee'i 'a e kau lau pepa. Na'e 'ikai ke fa'a pehe 'a 'Alo ki mu'a ka ko e taimi pe 'eni ia kuo liliu honau taki, pea kuo to e liliu aipe mo e kau ngaue ia 'a e taimi. 'E to e 'iai nai ha fa'ahinga tokoni 'e ala fai kihe kau faiongoongo loi ko 'ena mei he nusipepa taimi?
ipod,
'Oku 'ikai te ke fieha'u 'o fafangu mai au ke u kau he talanoa. Kou toki malanga hake au kuo mou kamata kimoutolu. 'Asinga ai neu 'alu au 'o inu kava 'ane po, pea u ha'u o mohe, ka mou kataki.
Tamasi'i 4kakai, malo e pukepuke 'etau fohe pea 'oku ou fiefia he'eku lave'i hifo ko e tama 4kakai koe. pea 'oku ke tuku mai fakakaukau ke fai kiai ha fakama'unga 'a e motu'a ni. ipod mo 'Epalahame mo tukumai 'a e fo'i pulu ko 'ena kuo li mai 'e he tama 4kakai keu hapo'i ia 'eau. Ko 'Alo ko hoku kaunga inukava 'i Nu'usila ni pea 'oku hange 'a e hingoa 'Alo, Kalafi, Sevele etc ha fo'i me'akovi 'ihe'emau ngaahi talanga. Tuku mai pe 'a 'Alo keu amohi ke 'oua na'a to e lava 'o ngaue.
'Ofa atu kau talanga.
'Ala si'i kau tangata mo e kau fefine ko 'eku kole atu he hange kiate au 'oku vale ngangau 'a 'Ulu'alo mo Faka'osi ka ko e ongo ua ko e 'a Kite mo Maka Pailate 'a e ongo peka tea kaka'eho 'oku na makau holo .Fai mai mu'a ha lafo.
'Epalahame, hange kiate au 'oku 'iai ha'o ki'i lika ki he ongo tama na. 'Oku lahi 'a e ngaahi me'a ia ke fai ki ai ha lave fekau'aki mo e ongo tama ko'ena. Ko Kite ia ko e tama faiongoongo pea 'oku te'eki ke fu'u mahino pe 'e mo'ui pe 'e mate 'ene pepa, ka 'oku ou fakatauange 'e mo'ui. Ko e tafa'aki ki he kaka mo e loi, 'oku 'ikai ke 'iai ha'aku ma'u ki ai, ko e me'a pe 'oku ou 'ilo ko e tangata 'ena ia 'a e pule'anga ka 'oku heke holo mo hono ngutu. Ko Makapailate foki 'a e accountant 'a Kite pea 'oku hange 'oku na ki'i takai holo mo mu'omu'angutu taha pe.
Teu tukuange atu hei'ilo na'a 'oku 'iai ha 'ilo ki ai 'a e kautama koee.
Zone 'oku 'ikai ha'a ku fu'u 'ilo lahi kiate kinaua ko e me'a pe 'oku ou 'ilo kia Kite ko e fanautama 'a Kalafi pea mahalo na'a ne kamata'i hono 'ave 'a e Taimi ki USA pea hangehange na'e lahi ange 'ene ki'i me'a 'ana 'ia Kalafi ,pea sikiu'i ai 'e Kalafi ki tu'a Na'e pehe hake 'e hoku kaunga faikava 'i hahake ni ko Kite na'e mali pea to e nofo fakamali pe ia mo e ki'i ta'ahine mahalo ko e tama 'a e tokoua hono mali pea kuo to e li'aki ia ka e nofo ia he taimi ni mo e ki'i ta'ahine kehe kei si'i. Ko Pailate hange ko ho'o fakalangalau ko e 'Akauniteni ia 'a Ti 'Oto pea kuo 'e 'a Ti ia ka e hoko atu pe 'a Late ia mahalo ko e pinati pe ia 'a Late ka hei'ilo.
Kautama ko e ki'i me'a 'eni 'e taha ne ma'u mai 'ehe kau fakasiosio 'a pangaisi'i fekau'aki mo e tama ko'ena ko Kite.
Koe ongomatu'a 'a Kite na'a nau tauhi 'ae 'api fakafamili 'oe Tu'ipelehake kuo ne mama'o. 'Oku pehe 'e pusi hu'atolitoli he'ikai pe toe mavahe 'ae famili ia meihe tauhi va kihe hou'eiki.
Koia ai neongo 'ae fakapoto 'ae ki'i me'a ko'ena ko Kite, ka he'ikai situ'a ia mei he pule'anga, he na'e mo'ui ai mo hono famili.
'Epalahame,
Ta 'oku fu'u kovi 'aupito 'a Kite kapau na'e to e hanga hake pe ia 'o tuli pihi he famili hono mali? Si'i ee me'a koe fita'a 'ae kakano ee!
'Oku 'ikai mu'a ke 'alu atu 'o toe kumi ha taha 'oku ki'i mama'o atu ka e toe nofo pe ia 'o 'umisi atu kihe famili hono mali.
'Io, ee! ta koe 'uhinga ia na'e tuli ai 'a Kite mei he Taimi ko'ene 'alu 'ana 'o fakatau 'ae taimi 'i USA ta'x'ilo kiai 'a Kalafi? Pea na'a ne toe ma'u 'eia 'a e pa'anga koia? Masi'i Kite! ta koaa ko koee koe fo'i kafi!
ipod,
ko ho'o falukunga loi 'au mei fe? 'oku 'ikai ha faiongoongo ia 'e toe laka hake 'ene loi mo 'ene mio'i ka koe faiongoongo 'ae Kele'a moe nusipepa Kele'a. 'Oku ou fakamalo atu ki a 'Ulu'alo pea mo Kalafi 'ihe'ena feiga ke 'omai 'ae loi 'ae kele'a mo'enau kau faiongoongo. 'oku saiange 'ae ako ia 'a 'Alo 'ia Falisi Tupou pea to e saiange 'ae ako ia 'a Kalafi 'ia Laucala Pohiva. mou ki'i fakakaukau mu'a pea toki puhi mai ho'omou hoee mo 'etau vevea'ia ai.
'E Fena uehe ko Fan,
Tuku mu'a ho'o ta'emahino. Koe ha fua hono 'emo 'o Kalafi mo e pule'anga.
Koe ha e me'a 'oku ke fakatauhoa ai 'a Kalafi ki a Laucala, 'ikai ko ho'o 'ilo ia na'e 'ikai ma'u ha setifikeiti 'a Kalafi?
Toe kovi ange 'o kapau 'e ki'i fakatatau atu kia 'Akilsi Pohiva ee . Kuo 'osi ma'u foki e mata'itohi ia 'a 'Akilsi.
Fefe ko e Fena mo Kalafi?
ipod, ko e toe 'emo ee 'o Kalafi ha ha ha. 'oku fu'u iaki fau 'a kalafi ke 'emo. 'oku ou ki'i tokanga atu kihe fakalangatalanoa 'a 'Epalahame pea mo ipod 'o kau kihe ki'i tangata ko'ena ko Kite Tu'akalau. kuo mahino hotau tala 'otautolu. malo e talanga malie kau nofo pangaisi'i.
'Epalahame,
Na'e anga fefe 'a hono kaiha'asi 'e Kite 'a nusipepa taimi 'o fakatau ki 'Amelika?
Koe ha e fuoloa 'ene fai pehe?
Koe pepa 'e fiha na'a ne kaiha'asi 'o fakatau fakapulipuli ki 'Amelika?
Ko 'ene pa'anga 'e fiha na'e ma'u ai?
Ko hai e hingoa 'oe tokotaha na'a ne 'ave kiai 'ae pepa 'i 'Amelika?
Kataki mu'a 'Epalahame 'o ki'i fakaloloto'i mai 'ena ke ma'ala'ala 'ae konga mala'ee katau toki hiki.
'E Zone ko ho'o to e 'ai e ke to'o hoku tu'unga Palofita ka ta lau 1.Mahalo na'e fu'u falala pe 'a Kalafi kia Kite he ko 'eku 'ilo eni mei he'enau kau tama heni pea ko Kite ia ko e tokotaha tufa ia 'a e Taimi pea a'u e tufa ia 'a Kite ki 'Amelika 'oku te'eki ke fakakaukau 'a Kalafi ia ki ai.
2. Na'e ki'i fuoloa pea toki 'ilo ka kuo ne ki'iki'ia
3.Faingata'a ke tala 'a e lahi 'o e pepa na'e 'ave he na'e unuunu pe mei he ngaahi pepa na'e tonu ke tufa 'i Nu'usila na.
4.Ko e lahi e Pa'anga 'a Kite mei he founga ni na'e lelei lahi
5.Ko e famili pe 'o Kite na'a na fengaue'aki 'i 'Amelika
Ko ia ai Zone ko e 'uhinga ia 'oku lalafa holo ai 'a Kite mei hono fakaanga'i 'a e Taimi na'a nau paaki 'ene ki'i 'aliaki.
Mahalo pe kuo ke nonga Zone
'epalahame, kuo u nonga au. hei'ilo kia Zone, ka kuo u ki'iki'ia au ..Hooooooorrray!
Malie Kite.
'Epalahame, koe tanaki atu pe kihe tangata ko'ena ko Kite, 'oku ke pehe koe konga 'ena 'o e pa'anga 'ae taimi na'e kamata 'aki 'ene pisinisi?
Ta ne'ine'i ke vaihaka 'a e ki'i motu'a ni kihe taimi koe ilifia na'a lea 'ae taimi.
malo e talanga
737
teu vale pea teu sesele he ngaahi tohi ni eee...koeha koaa 'a e tata tee he 'oku 'ikai ke mahino ia kia au ????
'oku mou hanga 'o ma'ene'ene hoku kete he koe kau hiva kavatonga 'a Ulu'alo ko :KI'I PUSIPUSI KI'I PUSI
KAKA HE FU'U FUSI
TO MAHELE HONO ???
SHHSHHSHSHSHSHS
TAPA'IKETE
koe fo'i hiva ena fa'u 'e Kalafi pea fakafasi 'e Faka'osi toki solosolo'i ia 'e Ulualo kae tokoni atu pe kiai 'a Ma mo Mi...'Oku 'iloa foki e falekalapu ko ena 'i Fonua tu'u 'i 'Oseni he hala Monument Blvd,Oakland,California.Koe kau punake 'iloa ena 'a Nuusila he kamata 'a e senituli 2000 pea 'oku te'eki ke liua ia...mou 'unu mai ke tau tau'ene he 'oku kamata ke houhou 'a natula..
TALI KIA ‘ULU’ALO POU’UHILA MO E TAIMI O TONGA
Ko e ongoongo ‘eni ‘o tukuaki’i ne kole tokoni ‘a ‘Akilisi ‘i Nu’usila ni mo e Sosaieti Nu’usila Tonga ki he Liliu Fakapolitikale ‘i Tonga ke tokoni’i e Kele’a. Taimi ‘o Tonga ‘aho 14 ‘ Mee.
FA’U ‘E KALINO LATU
FAKAMA’ALA’ALA KI HE ONGOONGO
Ko e fakama’ala’ala ko ‘eni ko e lau fakafo’ituitui pe ia ‘a’aku ‘ikai ‘i hoku tu’unga ko e sekelitali ‘a e Sosaieti Nu’usila Tonga ki he liliu fakapolitikale ‘i Tonga. ‘Oku ua e ‘uhinga ‘oku ou tali fakafo’i tuitui atu ai. ‘Uluaki ‘oku te’eki fakataha’i e ongoongo ‘a e Taimi, ‘e he Sosaieti, ke fai ha’anau tali ki ai. ‘E toki ui ha fakataha pea ‘e toki’oatu ha tali ki ai. Ua. ‘Oku tuhu’i hangatonu hoku hingoa ‘e he ongoongo ‘a ‘Ulu’alo. ‘Oku peheni leva ‘eku fakama’ala’ala. ‘Oku kamata pe ongoongo ‘a ‘Ulu’alo mo ‘ene ta’emo’oni, kae hilio ‘ene feinga ke taki hala’i e fakakaukau ‘a e kau lau nusipepa ke nau kaunga kau fakataha mo ia he loto taaufehi’a ki he Kele’a. Ko ‘ene ‘uluaki fokotu’u ko ē ‘ene setesi΄ ‘o pehe ne kole tokoni ‘a ‘Akilisi ki he Sosaieti ‘oku fu’u ta’e mo’oni ia. Ne te’eki ha kole ia ‘a ‘Akilisi ki he Sosaieti ke tokoni ange. Ko ‘ene pehe ko ē na’a ku ‘eke ange pe ko e ha ha me’a ke tokoni ange ai e Sosaieti ki hono teke ‘a e liliu pea tokua ko e tali’a ‘Akilsi ke faiange mu’a ha tokoni ki he Kele’a ‘oku toe matu’aki fu’u ta’e mo’oni mo ia. Na’e te’eki tu’otaha ke u ‘eke kia ‘Akilisi ha me’a ke tokoni ange ai e Sosaieti. Ko e ma’u e fu’u otu loi ni fua mei fe?
Ko e palakalafi fakamuimui ko e ‘a ‘Ulu’alo he peesi ‘uluaki, na’a ne pehe ai ne ui e fakataha ‘a e sosaieti pea ‘ikai lava. Ko ‘ene ava hake pe ‘ene palakalafi ‘uluaki he peesi ua kuo ne pehe ne kehekehe e kau memipa ia he kaveinga ko ‘eni ke tokoni’i e Kele’a. Ko e kehekehe fakaku ia kapau ne te’eki ai lava ha fakataha? ‘Oku ‘ilo koa ‘ehe faiongoongo ni e fehangahangai ‘ene ngaahi setesi pe ‘ikai. Ko hono tolu ia e takihala ‘a ‘Ulu’alo ‘i he’ene fo’i ongoongo ko ‘eni. ‘Oku ne toe ngaue’aki foki e ngaahi fakalea ke taki hala’i‘aki e fakakaukau ‘a e taha lau nusipepa. Hange ko ‘ene ha he palakalafi 1 peesi 10 ‘ene pehe. ….ne kehekehe e kau memipa he kaveinga ko ‘eni……. Ne tui e tokolahi ko e pisinisi fakataautaha ‘a e Kele’a…..ne fehu’ia ‘e he ni’ihi pe ko e ha e ‘uhinga ke nau o ai kinautolu ‘o tokoni’i e pisinisi fakataautaha ‘a ‘Akilsi mo hono famili. …..Ko ‘eku fehu’i atu ‘eni kiate koe ‘Ulu’alo. Ko e ‘u fefaikehekehe’aki ko ‘ena kuo ke tukuaki’i mamafa ki ai ‘a e Sosaieti, te ke lava tala mai na’e hiki ia he miniti fika fiha ‘a e Sosaieti? Ko e fakataha ia ‘anefe pea na’e fakahoko ‘i fe?
‘Oku ‘osi mahino pe ka ‘Ulu’alo e Sosaieti ko ‘eni ko e Sosaieti kuo ‘osi lesisita ‘i Nu’usila ni. ‘Oku ‘iai hono tu’utu’uni mo ‘ene founga ngaue. Pea he’ikai lau ha fakakaukau ‘a ha fo’i tokotaha ko ha fakakaukau ‘a e Sosaieti΄ kae ‘oua leva kuo fakataha’i ‘o paloti’i pea paasi ‘aki e loto ki ai ‘a e tokolahi. He’ikai ke ta’e loto pe ha fo’i tokotaha ki ha fokotu’u kuo ‘omi pea tu’u atu ia ‘o ‘oatu ha’ane fo’i talaloto kia ‘Ulu’alo ke paaki pea taku ai kuo mavaeua e Sosaieti pea ne ta’eloto e tokolahi. ‘Ikai ko ia pe ka ‘oku te’eki ai fakataha tu’otaha e Sosaieti ia ki he ‘isiu ko ‘eni.
KO E HA ‘OKU LOTO TANGIA PEHE AI ‘A ULU’ALO KI HE SOSAIETI KO ‘ENI?
‘I he ta’u kuo ‘osi ne paaki ai ‘e ‘Ulu’alo he nusipepa Taimi, tokua kuo mavaeua ‘emau Sosaieti pea kuo tuku ‘a e sea, Tu’iono Liava’a ki tu’a. Taimi si’i mei ai kuo paaki ‘e he Nusipepa Tau’ataina e tali ‘a e Sosaieti ki he ongoongo ‘a ‘Ulu’alo pea ko au ‘i hoku lakanga sekelitali na’a ku fai e tali ko ia ‘o fakamahino ko hono fakahifo ‘o Tu’iono ‘oku ta’e fakakonisitutone ia mo ta’emo’oni. Pea ‘oku kei sea pe ‘a Tu’iono ia. Na’e ta mai leva ‘a ‘Ulu’alo kiate au fekau’aki mo ‘eku fakamatala ko ia. Ko e me’a ‘eni na’e ‘osi ai ‘eku tumu he fu’u ta’efakapolofesinale pehe ‘a e fa’ahinga sipinga faiongoongo ‘a ‘Ulu’alo. Ko ‘ene tali na’e fai mai na’e peheni: ‘E Kalino ‘oku tonu pe ‘emau ongoongo ‘amautolu. Pea he’ikai ke mau kole fakamolemole kimautolu ia he ko e me’a pe ia na’e ‘omai mei he kau memipa ho’omou Sosaieti ke paaki.
‘I he ta’u kuo ‘osi aipe ne laka ai ‘emau Sosaieti ko e poupou ke fakahifo e Palemia Feleti Sevele ‘i he’emau tui ‘oku ne feinga ke ta’ofi e lipooti ‘a e Tu’ipelehake kae ‘ikai ke alea’i ‘i fale alea ke ma’u hono mo’oni. Na’e faita ‘a ‘Ulu’alo ‘i he laka ko ‘eni ‘i he loto Queen St, he city. Na’e poupou e kau palangi ki he laka ko ‘eni. Na’e kaikaila e kau palangi ‘o pehe: Sevele resign! When do we want it? Now! Tuku leva ‘e ‘Ulu’alo ia e mo’oni ko ia ki tafa’aki ka ne tohi ‘e ia he’ene Taimi ‘o Tonga ‘o pehe: Ko ‘ena! Ko e ki’i kau palangi ‘ena ia ne nau kau mai ki he laka ko e pehe ko e laka tu’unga ke poupou ki he tukungaue ka ta ko e ko e laka ia ke tukuhifo e Palemia! Pehe ‘e he kau palangi ka ne nau ‘ilo ‘oku ‘ikai ko e tukungaue ‘eni ia he’ikai ke nau kau mai kinautolu ia. Ko e toe fu’u fo’i ta’emo’oni ia ‘e taha ‘a ‘Ulu’alo! He ne kaikaila e kau palangi ia he ‘uhing ne nau poupou mai ai ka ne lipooti ‘e ia e loi!
‘OKU ‘IKAI KO HA FAIONGOONGO ‘A ‘ULU’ALO KE FAI HA FALALA KI AI.
Fakatatau ki hono fakamatala’i ‘o ‘Ulu’alo ‘i ‘olunga, ‘oku peheni leva ‘eku poini. ‘Oku ‘i ai e ngafa matu’aki mamafa fau ‘o e faiongoongo ko e pau ke ne fekumi mo vakili ta’emotu ki he ‘elito ‘o e mo’oni ke ma’u pea ne toki fakamafola ke lau ai e kau lau nusipepa. Ko e ‘uhinga ia ‘oku o ai e kau faiongoongo ‘iloa ‘o mamani ‘oka fai ha tau ‘o lele mu’a holo he mata ‘o e me’afana, pea iku ‘o mate ai e ni’ihi, koe’uhi pe ko e mo’oni΄ ke ‘omai ‘i he funga ‘o e sio mata mo ‘ilo’ilopau. Ka ko ‘eni, tala mai ‘e ‘Ulu’alo ia , koe’uhi ko e ongoongo pe ‘eni ia ne ‘oatu mei he Sosaieti , ko ia ai te ne paaki ia ‘e ia. Malie! Ke ne pisinisi’aki e ta’emo’oni mo e veiveiua ke fakatau mai’aki e fie’ilo ‘a e kakai ki he mo’oni? Ko e kaiha’a ia mo e kaka! ‘Oku puli e ‘elemeniti ia ‘o e fekumi ki he mo’oni ‘i he fa’ahinga faiongoongo’a ‘Ulu’alo. Ko e toki faiongoongo kua mo’oni ia ke tu’u atu pe taha tala atu e me’a ke paaki pea paaki. Ko fe leva e ngaahi fakafehufehu’i mo ‘eke’eke ke ne fai ki ha taha ‘oku ‘alu atu mo e ongoogno ke tu’unga ai hono ma’u e mo’oni? Pea ‘oku toe fu’u ‘asi ‘ene potopoto’i hono mio’i e ongoogno ke taki hala’i e kau lau nusipepa, ‘a ‘ena pe ne ne fai ki he’emau laka.
KO E MO’ONI E ME’A NE HOKO
1. Kuo fuoloa ta’u pe ‘e ma maheni ‘a maua mo ‘Akilisi talu pe mei he 80 tupu. Pea na’a ku fa’a fakaafe’i ia ke lea he ngaahi polokalama semina lahi ‘a e Lataki he taimi neu kei Lataki ai. Pea ko ‘ema talanoa ko ‘eni, ko e talanoa fakakaungame’a pe ia. Ko au na’a ku langa’i atu ki ai e fehu’i. ‘Oku ‘i ai ha me’a ke fai atu ai ha tokoni ki he feinga liliu? Ne te’eki tu’otaha ke u fehu’i ‘o pehe ko e ‘ai ke tokoni ange e Sosaieti. Koe’uhi he ‘oku mahino kiate au ko e sino fakatokolahi ia pea ‘oku ‘i ai hono tu’utu’uni ‘o na. Ko e tali ‘a ‘Akilisi ‘IKAI!. Na’a ku pehe atu: Kou sio hifo kuo to’o ‘e he pule’anga ia ‘ene ‘u tu’uaki: Na’e pehe mai ‘a Akilisi, ‘oku ke kei ngaue he kautaha kaa? Tali, ‘IKAI. Ne u fehu’i atu ko e ‘ai ke ha: Tali: ‘Ikai. Ko ‘eku ‘uhinga pe ‘aku ki he tu’uaki. He ko e talu pe ‘ene lele mai ko e pau sio hifo au ‘oku ‘ikai toe lele ho’omou tu’uaki he Kele’a. ‘Oku ‘uhinga e talanoa ‘a ‘Akilisi ki he tu’uaki ‘a e kautaha Tarnica Cars ‘a ia ne lele ‘i he Kele’a he taimi ne u kei ngaue ai ai. Ko ‘ema talanoa ia.
2. Fekau’aki mo hono ‘ai ko ia ke ‘ave e fakakaukau ke tokoni’i e Kele’a ki he Sosaieti, ‘oku ‘osi ‘i loto pe ia ‘i he tu’utu’uni ngaue ‘a e Sosaieti. ‘Uluaki he kuo tali ‘e he Kele’a ke mau fengaue’aki. Ko ‘ena ‘oku lolotonga lele mai ‘i he Kele’a ‘emau Kolomu Manutala’aho. Pea ko e founga ngaue motu’a pe ia ‘a e pehe , ko ha mitia pe te mau fengaue’aki te mau fetokoni’aki mo e mitia ko ia. ‘Oku ‘ikai ko ha me’a fo’ou ia. Ka ‘oku ‘uhinga ia, neongo ko e pisinisi fakataautaha ‘a ‘Akilisi, ka ‘oku sio e Sosaieti ia ki he poini ko e vaka atu ‘emau fakakaukau teke ki he liliu ‘i he’ene pepa Kele’a. Ko e poini ia. ‘Oku ‘ikai ha sio taautaha ka ko e sio ki he lava ‘e he Kele’a ‘o fakaongo atu homau le’o mo e poupou ki he feinga liliu temokalati. Na’e ‘osi hoko ‘eni ki mu’a. Ha kuo toki ha’u ai ‘a ‘Ulu’alo ke ta’aki hake e fakakaukau motu’a ko ia he ‘aho ni. Ko e ha? Loto kovi. Pe ko e ‘ikai ke kei ‘i ai ha ongoongo ke paaki?
TAUMU’A FAKANGALI KOVI E ONGOONGO ‘A ‘ULU’ALO
1. ‘Oku ‘osi hanga pe ‘e ‘Ulu’alo mo’ene ongoongo ‘o fakangali kovi’i lahi e Sosaieti. Hange pe ko ‘eku lau, ‘oku ‘ikai ko ha’ane toki fai ‘eni. Ko ia kotoa pe ne ne lau e ongoongo ko ‘eni kuo fa’u ‘e ‘Ulu’alo te ne pehe. Ko e Sosaieti ko ‘eni kuo nau loto kehekehe pea kuo nau maveuveu. ‘Oku ‘ikai ke nau faaitaha ka ‘oku nau fekainaki. Hili ko ia ne te’eki hoko ha valau pehe ia, pea ne te’eki ai ke fakahoko ha fakataha ia ‘i he ‘isiu ko ‘eni. ‘Oku ‘osi ‘ilo lelei pe ‘e ‘Ulu’alo e kakai ‘oku memipa he sosaieti ko ‘eni, mo honau tu’unga he nofo ‘a e komiuniti Tonga ‘i ‘Aokalani ni. Na’e ‘i ai e ‘u ta’efemahino’aki ki mu’a pea kuo feinga ‘a e sosaieti ‘o lava ‘o fakama’opo’opo lelei. ‘Oku hoko ‘ene ongoongo ko ‘eni ke kei tu’u lavea aipe pe e Sosaieti’i he taumu’a ke tukuhifo hono ‘imisi.
2. ‘Oku ne feinga foki ‘i he funga ‘ene ta’efie kumi ki he mo’oni ‘o e talanoa ne fai, ke pehe na’e ha’u ‘a ‘Akilisi ‘o uki ha tokoni fakapa’anga ke tokoni’i e Kele’a. Hili ko ia na’e ha’u ‘a ‘Akilsi ‘i he kaveinga kehe ia.
3. Na’e fakamanamana mai ‘a ‘Ulu’alo he’ene email mai kiate au ‘o pehe ‘oku ou ta’efakapolofesinale pea ke u tali ange mu’a ke kakato ‘ene ongoongo he ka’ikai te ne ‘ave ‘aki pe me’a kuo ne ma’u. ‘E tonu pe ia ke ne ‘ave konga’i e ongoongo fakatatau ki he me’a kuo ne ma’u. Ka kapau te ne toe fakalahi ia ‘e ia mo mio’i ‘o hange ko e me’a ko ‘eni kuo hoko΄ pea ‘oku hala fakafaiongoongo ‘aupito ia. ‘Oku tala mai ai e tu’unga ma’ulalo ‘ene taukei fakafaiongoongo.
4. Ko ia ai ‘Ulu’alo mo e Taimi ‘o Tonga ke mo teuteu leva he teu fokotu’u he vave taha ki he Sosaieti ke fai ha fakatonutonu fakalao he fu’u puta loi mo e fakangali kovi ko ‘eni kuo ke nafu’aki e Sosaieti pea ‘oku ‘ikai ko ha’amo toki fai ‘eni.
Moana 'oku 'ikai ke toe haku kete he kata ho'o ngaahi tohi. h\Huanoa foki ha le'oua 'ae fo'i solosolo 'a 'Ulu'alo, he na'e fa'u foki ia 'e Kalali pea fakafasi ke trioo'i. 'Ouaaaaa!
Kalino, 'oua mu'a 'e fu'u taufale'i pehe'i e motu'a he kuo a'u kihe faka'ofa.
Kuo 'osi mahino mai 'ae loi 'e'elo ia 'a 'Ulukovi.
malie 'ae fa'u tohi pea malie mo hono haka'i.