TNEWS TALANOA

TALI KIA ‘ULU’ALO POU’UHILA MO E TAIMI O TONGA

Ko e ongoongo ‘eni ‘o tukuaki’i ne kole tokoni ‘a ‘Akilisi ‘i Nu’usila ni mo e Sosaieti Nu’usila Tonga ki he Liliu Fakapolitikale ‘i Tonga ke tokoni’i e Kele’a. Taimi ‘o Tonga ‘aho 14 ‘ Mee.

FA’U ‘E KALINO LATU

FAKAMA’ALA’ALA KI HE ONGOONGO
Ko e fakama’ala’ala ko ‘eni ko e lau fakafo’ituitui pe ia ‘a’aku ‘ikai ‘i hoku tu’unga ko e sekelitali ‘a e Sosaieti Nu’usila Tonga ki he liliu fakapolitikale ‘i Tonga. ‘Oku ua e ‘uhinga ‘oku ou tali fakafo’i tuitui atu ai. ‘Uluaki ‘oku te’eki fakataha’i e ongoongo ‘a e Taimi, ‘e he Sosaieti, ke fai ha’anau tali ki ai. ‘E toki ui ha fakataha pea ‘e toki’oatu ha tali ki ai. Ua. ‘Oku tuhu’i hangatonu hoku hingoa ‘e he ongoongo ‘a ‘Ulu’alo. ‘Oku peheni leva ‘eku fakama’ala’ala. ‘Oku kamata pe ongoongo ‘a ‘Ulu’alo mo ‘ene ta’emo’oni, kae hilio ‘ene feinga ke taki hala’i e fakakaukau ‘a e kau lau nusipepa ke nau kaunga kau fakataha mo ia he loto taaufehi’a ki he Kele’a. Ko ‘ene ‘uluaki fokotu’u ko ē ‘ene setesi΄ ‘o pehe ne kole tokoni ‘a ‘Akilisi ki he Sosaieti ‘oku fu’u ta’e mo’oni ia. Ne te’eki ha kole ia ‘a ‘Akilisi ki he Sosaieti ke tokoni ange. Ko ‘ene pehe ko ē na’a ku ‘eke ange pe ko e ha ha me’a ke tokoni ange ai e Sosaieti ki hono teke ‘a e liliu pea tokua ko e tali’a ‘Akilsi ke faiange mu’a ha tokoni ki he Kele’a ‘oku toe matu’aki fu’u ta’e mo’oni mo ia. Na’e te’eki tu’otaha ke u ‘eke kia ‘Akilisi ha me’a ke tokoni ange ai e Sosaieti. Ko e ma’u e fu’u otu loi ni fua mei fe?

Ko e palakalafi fakamuimui ko e ‘a ‘Ulu’alo he peesi ‘uluaki, na’a ne pehe ai ne ui e fakataha ‘a e sosaieti pea ‘ikai lava. Ko ‘ene ava hake pe ‘ene palakalafi ‘uluaki he peesi ua kuo ne pehe ne kehekehe e kau memipa ia he kaveinga ko ‘eni ke tokoni’i e Kele’a. Ko e kehekehe fakaku ia kapau ne te’eki ai lava ha fakataha? ‘Oku ‘ilo koa ‘ehe faiongoongo ni e fehangahangai ‘ene ngaahi setesi pe ‘ikai. Ko hono tolu ia e takihala ‘a ‘Ulu’alo ‘i he’ene fo’i ongoongo ko ‘eni. ‘Oku ne toe ngaue’aki foki e ngaahi fakalea ke taki hala’i‘aki e fakakaukau ‘a e taha lau nusipepa. Hange ko ‘ene ha he palakalafi 1 peesi 10 ‘ene pehe. ….ne kehekehe e kau memipa he kaveinga ko ‘eni……. Ne tui e tokolahi ko e pisinisi fakataautaha ‘a e Kele’a…..ne fehu’ia ‘e he ni’ihi pe ko e ha e ‘uhinga ke nau o ai kinautolu ‘o tokoni’i e pisinisi fakataautaha ‘a ‘Akilsi mo hono famili. …..Ko ‘eku fehu’i atu ‘eni kiate koe ‘Ulu’alo. Ko e ‘u fefaikehekehe’aki ko ‘ena kuo ke tukuaki’i mamafa ki ai ‘a e Sosaieti, te ke lava tala mai na’e hiki ia he miniti fika fiha ‘a e Sosaieti? Ko e fakataha ia ‘anefe pea na’e fakahoko ‘i fe?

‘Oku ‘osi mahino pe ka ‘Ulu’alo e Sosaieti ko ‘eni ko e Sosaieti kuo ‘osi lesisita ‘i Nu’usila ni. ‘Oku ‘iai hono tu’utu’uni mo ‘ene founga ngaue. Pea he’ikai lau ha fakakaukau ‘a ha fo’i tokotaha ko ha fakakaukau ‘a e Sosaieti΄ kae ‘oua leva kuo fakataha’i ‘o paloti’i pea paasi ‘aki e loto ki ai ‘a e tokolahi. He’ikai ke ta’e loto pe ha fo’i tokotaha ki ha fokotu’u kuo ‘omi pea tu’u atu ia ‘o ‘oatu ha’ane fo’i talaloto kia ‘Ulu’alo ke paaki pea taku ai kuo mavaeua e Sosaieti pea ne ta’eloto e tokolahi. ‘Ikai ko ia pe ka ‘oku te’eki ai fakataha tu’otaha e Sosaieti ia ki he ‘isiu ko ‘eni.

KO E HA ‘OKU LOTO TANGIA PEHE AI ‘A ULU’ALO KI HE SOSAIETI KO ‘ENI?
‘I he ta’u kuo ‘osi ne paaki ai ‘e ‘Ulu’alo he nusipepa Taimi, tokua kuo mavaeua ‘emau Sosaieti pea kuo tuku ‘a e sea, Tu’iono Liava’a ki tu’a. Taimi si’i mei ai kuo paaki ‘e he Nusipepa Tau’ataina e tali ‘a e Sosaieti ki he ongoongo ‘a ‘Ulu’alo pea ko au ‘i hoku lakanga sekelitali na’a ku fai e tali ko ia ‘o fakamahino ko hono fakahifo ‘o Tu’iono ‘oku ta’e fakakonisitutone ia mo ta’emo’oni. Pea ‘oku kei sea pe ‘a Tu’iono ia. Na’e ta mai leva ‘a ‘Ulu’alo kiate au fekau’aki mo ‘eku fakamatala ko ia. Ko e me’a ‘eni na’e ‘osi ai ‘eku tumu he fu’u ta’efakapolofesinale pehe ‘a e fa’ahinga sipinga faiongoongo ‘a ‘Ulu’alo. Ko ‘ene tali na’e fai mai na’e peheni: ‘E Kalino ‘oku tonu pe ‘emau ongoongo ‘amautolu. Pea he’ikai ke mau kole fakamolemole kimautolu ia he ko e me’a pe ia na’e ‘omai mei he kau memipa ho’omou Sosaieti ke paaki.

‘I he ta’u kuo ‘osi aipe ne laka ai ‘emau Sosaieti ko e poupou ke fakahifo e Palemia Feleti Sevele ‘i he’emau tui ‘oku ne feinga ke ta’ofi e lipooti ‘a e Tu’ipelehake kae ‘ikai ke alea’i ‘i fale alea ke ma’u hono mo’oni. Na’e faita ‘a ‘Ulu’alo ‘i he laka ko ‘eni ‘i he loto Queen St, he city. Na’e poupou e kau palangi ki he laka ko ‘eni. Na’e kaikaila e kau palangi ‘o pehe: Sevele resign! When do we want it? Now! Tuku leva ‘e ‘Ulu’alo ia e mo’oni ko ia ki tafa’aki ka ne tohi ‘e ia he’ene Taimi ‘o Tonga ‘o pehe: Ko ‘ena! Ko e ki’i kau palangi ‘ena ia ne nau kau mai ki he laka ko e pehe ko e laka tu’unga ke poupou ki he tukungaue ka ta ko e ko e laka ia ke tukuhifo e Palemia! Pehe ‘e he kau palangi ka ne nau ‘ilo ‘oku ‘ikai ko e tukungaue ‘eni ia he’ikai ke nau kau mai kinautolu ia. Ko e toe fu’u fo’i ta’emo’oni ia ‘e taha ‘a ‘Ulu’alo! He ne kaikaila e kau palangi ia he ‘uhing ne nau poupou mai ai ka ne lipooti ‘e ia e loi!

‘OKU ‘IKAI KO HA FAIONGOONGO ‘A ‘ULU’ALO KE FAI HA FALALA KI AI.
Fakatatau ki hono fakamatala’i ‘o ‘Ulu’alo ‘i ‘olunga, ‘oku peheni leva ‘eku poini. ‘Oku ‘i ai e ngafa matu’aki mamafa fau ‘o e faiongoongo ko e pau ke ne fekumi mo vakili ta’emotu ki he ‘elito ‘o e mo’oni ke ma’u pea ne toki fakamafola ke lau ai e kau lau nusipepa. Ko e ‘uhinga ia ‘oku o ai e kau faiongoongo ‘iloa ‘o mamani ‘oka fai ha tau ‘o lele mu’a holo he mata ‘o e me’afana, pea iku ‘o mate ai e ni’ihi, koe’uhi pe ko e mo’oni΄ ke ‘omai ‘i he funga ‘o e sio mata mo ‘ilo’ilopau. Ka ko ‘eni, tala mai ‘e ‘Ulu’alo ia , koe’uhi ko e ongoongo pe ‘eni ia ne ‘oatu mei he Sosaieti , ko ia ai te ne paaki ia ‘e ia. Malie! Ke ne pisinisi’aki e ta’emo’oni mo e veiveiua ke fakatau mai’aki e fie’ilo ‘a e kakai ki he mo’oni? Ko e kaiha’a ia mo e kaka! ‘Oku puli e ‘elemeniti ia ‘o e fekumi ki he mo’oni ‘i he fa’ahinga faiongoongo’a ‘Ulu’alo. Ko e toki faiongoongo kua mo’oni ia ke tu’u atu pe taha tala atu e me’a ke paaki pea paaki. Ko fe leva e ngaahi fakafehufehu’i mo ‘eke’eke ke ne fai ki ha taha ‘oku ‘alu atu mo e ongoogno ke tu’unga ai hono ma’u e mo’oni? Pea ‘oku toe fu’u ‘asi ‘ene potopoto’i hono mio’i e ongoogno ke taki hala’i e kau lau nusipepa, ‘a ‘ena pe ne ne fai ki he’emau laka.

KO E MO’ONI E ME’A NE HOKO
1. Kuo fuoloa ta’u pe ‘e ma maheni ‘a maua mo ‘Akilisi talu pe mei he 80 tupu. Pea na’a ku fa’a fakaafe’i ia ke lea he ngaahi polokalama semina lahi ‘a e Lataki he taimi neu kei Lataki ai. Pea ko ‘ema talanoa ko ‘eni, ko e talanoa fakakaungame’a pe ia. Ko au na’a ku langa’i atu ki ai e fehu’i. ‘Oku ‘i ai ha me’a ke fai atu ai ha tokoni ki he feinga liliu? Ne te’eki tu’otaha ke u fehu’i ‘o pehe ko e ‘ai ke tokoni ange e Sosaieti. Koe’uhi he ‘oku mahino kiate au ko e sino fakatokolahi ia pea ‘oku ‘i ai hono tu’utu’uni ‘o na. Ko e tali ‘a ‘Akilisi ‘IKAI!. Na’a ku pehe atu: Kou sio hifo kuo to’o ‘e he pule’anga ia ‘ene ‘u tu’uaki: Na’e pehe mai ‘a Akilisi, ‘oku ke kei ngaue he kautaha kaa? Tali, ‘IKAI. Ne u fehu’i atu ko e ‘ai ke ha: Tali: ‘Ikai. Ko ‘eku ‘uhinga pe ‘aku ki he tu’uaki. He ko e talu pe ‘ene lele mai ko e pau sio hifo au ‘oku ‘ikai toe lele ho’omou tu’uaki he Kele’a. ‘Oku ‘uhinga e talanoa ‘a ‘Akilisi ki he tu’uaki ‘a e kautaha Tarnica Cars ‘a ia ne lele ‘i he Kele’a he taimi ne u kei ngaue ai ai. Ko ‘ema talanoa ia.

2. Fekau’aki mo hono ‘ai ko ia ke ‘ave e fakakaukau ke tokoni’i e Kele’a ki he Sosaieti, ‘oku ‘osi ‘i loto pe ia ‘i he tu’utu’uni ngaue ‘a e Sosaieti. ‘Uluaki he kuo tali ‘e he Kele’a ke mau fengaue’aki. Ko ‘ena ‘oku lolotonga lele mai ‘i he Kele’a ‘emau Kolomu Manutala’aho. Pea ko e founga ngaue motu’a pe ia ‘a e pehe , ko ha mitia pe te mau fengaue’aki te mau fetokoni’aki mo e mitia ko ia. ‘Oku ‘ikai ko ha me’a fo’ou ia. Ka ‘oku ‘uhinga ia, neongo ko e pisinisi fakataautaha ‘a ‘Akilisi, ka ‘oku sio e Sosaieti ia ki he poini ko e vaka atu ‘emau fakakaukau teke ki he liliu ‘i he’ene pepa Kele’a. Ko e poini ia. ‘Oku ‘ikai ha sio taautaha ka ko e sio ki he lava ‘e he Kele’a ‘o fakaongo atu homau le’o mo e poupou ki he feinga liliu temokalati. Na’e ‘osi hoko ‘eni ki mu’a. Ha kuo toki ha’u ai ‘a ‘Ulu’alo ke ta’aki hake e fakakaukau motu’a ko ia he ‘aho ni. Ko e ha? Loto kovi. Pe ko e ‘ikai ke kei ‘i ai ha ongoongo ke paaki?

TAUMU’A FAKANGALI KOVI E ONGOONGO ‘A ‘ULU’ALO

1. ‘Oku ‘osi hanga pe ‘e ‘Ulu’alo mo’ene ongoongo ‘o fakangali kovi’i lahi e Sosaieti. Hange pe ko ‘eku lau, ‘oku ‘ikai ko ha’ane toki fai ‘eni. Ko ia kotoa pe ne ne lau e ongoongo ko ‘eni kuo fa’u ‘e ‘Ulu’alo te ne pehe. Ko e Sosaieti ko ‘eni kuo nau loto kehekehe pea kuo nau maveuveu. ‘Oku ‘ikai ke nau faaitaha ka ‘oku nau fekainaki. Hili ko ia ne te’eki hoko ha valau pehe ia, pea ne te’eki ai ke fakahoko ha fakataha ia ‘i he ‘isiu ko ‘eni. ‘Oku ‘osi ‘ilo lelei pe ‘e ‘Ulu’alo e kakai ‘oku memipa he sosaieti ko ‘eni, mo honau tu’unga he nofo ‘a e komiuniti Tonga ‘i ‘Aokalani ni. Na’e ‘i ai e ‘u ta’efemahino’aki ki mu’a pea kuo feinga ‘a e sosaieti ‘o lava ‘o fakama’opo’opo lelei. ‘Oku hoko ‘ene ongoongo ko ‘eni ke kei tu’u lavea aipe pe e Sosaieti’i he taumu’a ke tukuhifo hono ‘imisi.

2. ‘Oku ne feinga foki ‘i he funga ‘ene ta’efie kumi ki he mo’oni ‘o e talanoa ne fai, ke pehe na’e ha’u ‘a ‘Akilisi ‘o uki ha tokoni fakapa’anga ke tokoni’i e Kele’a. Hili ko ia na’e ha’u ‘a ‘Akilsi ‘i he kaveinga kehe ia.

3. Na’e fakamanamana mai ‘a ‘Ulu’alo he’ene email mai kiate au ‘o pehe ‘oku ou ta’efakapolofesinale pea ke u tali ange mu’a ke kakato ‘ene ongoongo he ka’ikai te ne ‘ave ‘aki pe me’a kuo ne ma’u. ‘E tonu pe ia ke ne ‘ave konga’i e ongoongo fakatatau ki he me’a kuo ne ma’u. Ka kapau te ne toe fakalahi ia ‘e ia mo mio’i ‘o hange ko e me’a ko ‘eni kuo hoko΄ pea ‘oku hala fakafaiongoongo ‘aupito ia. ‘Oku tala mai ai e tu’unga ma’ulalo ‘ene taukei fakafaiongoongo.

4. Ko ia ai ‘Ulu’alo mo e Taimi ‘o Tonga ke mo teuteu leva he teu fokotu’u he vave taha ki he Sosaieti ke fai ha fakatonutonu fakalao he fu’u puta loi mo e fakangali kovi ko ‘eni kuo ke nafu’aki e Sosaieti pea ‘oku ‘ikai ko ha’amo toki fai ‘eni.

Malo Kalino e fakatonutonu mai e loi namu faikehe 'a 'Ulu'alo. Talaatu kia 'Ululalo ke tuku e feinga ia ke muimui he hala 'o Kalali mo Keviki mio'i ka e fou hake ia ha hala kehe.
Kautama, ko au foki ko 'eku lele mai mei he kolo pe ko 'ena 'oku ha'u mei ai 'a 'Ululalo. 'Oku ou kei manatu'i lelei pe 'ae 'a e po na'a mau inu pia ai mo 'Ululalo pea a'u kihe pongipongi Sapate kuo mau kona 'osi'osi. Mau 'alu mautolu ke mohe, ta koee kuo ha'u 'a 'Ululalo ia 'o vete kotoa hono vala ka e lue lue hala'ataa pe ia he loto kolo. Kaaaautama, ke mou sio mai he lele 'ae fanga puaka mo e kulii mo e langoo 'o toitoi mo kuikuinini he sio atu ki he tapu e sianaa 'ene feta'aki he loto halapule'angaa. ko e me'a ia 'oku ou manatu ai kihe siana na. 'oku ou tui 'oku kei angai ta fafangu pe .. ka mou fafangu atu telia na'e toe lele telefua 'i Nu'usila na, ka e ngalo ai 'oku sinou 'a Nu'usila telia na'a pipiki e sinou. toki faka'osi atu ena Hame moe 737 mo Moana.

'e ipod ke 'ilo koaa koe fa'ahinga ongoongo 'oku 'omai 'e 'Ulu 'oku kamata ke fakatokanga'li 'ehe kau lau nusipepa tokolahi eee...Mou manatu'i na'e 'ikai ke ne hanga 'o 'omai e news hono hanga 'ehe'enau Etita Tonga ko Faka'osi Maama 'o nafu hono finemotu'a 'i Nuusila pea 'ave 'o fakahu ai...koe ki'i kau inuinu he ki'i ngoue toli strawberry hanga hake ki he fa'itoka Papatoetoe 'i Nuusila na na'e fai e tau lau e finematu'a ai he fo'i fakanafala 'a Ulu eee...peheange 'ehe finemotu'a 'e taha namou fanongo ne hanga 'ehe hoa 'o Faka'osi koe fefine Kolomotu'a mei he ha'a Tukia 'oku na ngaue fakataha pe he Taimi eee 'o li atu e tohi vete 'o e Etita ki Tonga...koe me'a ne hoko ne puna mai e Etita o fai 'ena valau ai pea iku hanga ai 'e 'Osi 'o nafu e fo'i fofonga Telekava 'o a'u ki he takafula...kaila e finemotu'a 'e taha na'e nafu 'aloto pe ko lunga pe???pehe atu 'ehe ki'i motu'a e taha 'oleva ho'o 'eke kae'oleva ke a'u e talanoa ki he konga loto...pea hikiva pe kau fefine kae ngaloange ko 'enau toli strawberry eee...'io hokoatu ee ta vahe ia 'a e ki'i finemotu'aa...ne ha'u kau Polisi 'o ave 'a Osi eee tuku e selo na'e lau kiai 'a Lavu mei Vavuu...toki fanongo pe he kii palupalu 'a Ulu kuo 'i Tonga 'a Etita ia kae toki tuli hopo mai...koia ne talu pe alu koia 'a e Etita ikai ke toe tu'u atu ia ki Nuusila na...koe me'a ia ke fie tulimoa ai Osi koe li atu e tohi vete kuo ke toe lele ange ki Nuusila 'o tuki pohu eee...pea kaila kii haafe man moe haafe woman ia..." alu ena alu eni"...kuo puna e finematu'a ki lunga 'o tauhukevala moe kaila...kololia ...kuo hoko pe kau 'Etita ki he fuu taki ko Kalali 'o mio'i he ikai ke topono he mali kae toe oo tono holo he ko hono iku ee koe mei toe helepelu'i eee...malie kau 'Etita e tulimoa...fangota aileva...

fakatokanga atu zone tokanga na'a ke mokulu hena he 'oku lolotonga kemulaa'i koe 'e Ulu'*lo...ke 'ilo aipe 'a ululalalo tene head 'aki ho'o mokulu he koe tama anga pe ia kihe mokulu...auaaaa....sai 'a e kavatonga ia 'oku ne 'ilo e feitu'u ke te 'alu 'o viku ai...ka koe kava panani 'a kalali 'e viku pe ia hono shhhhhhhhhhh...'eke pe ka Suli....ueeee

Moana 'osi 'eke 'eau kia Suli pea loi mai 'a Suli ia, peau pehe hake au 'o 'eke kia Kololi pea ne talamai 'eia 'oku ke mo'oni pe koe Moana. 'Oku viku holo pe 'a Kalalii ia kohono 'uhinga he 'oku maumau 'ene mata'ipalau (na'e lau ki ai 'a Leki).

malo zone e savea ...fa'ahinga mata'ipalau foki eee...'oua pe ka pelepela 'oku 'iai pe 'ene kia pelepela 'ana ka koe fa'ahinga kalasi ke nafu'aki e Goji Juice eee...na'e toe talaatu 'e Suli ha me'a he na'e hange kiate au na'a ne fanafana atu ka koe ha me'a eee...
Kalino
'oku mou kei ngaue fakataha pe moe taki fakapolitikale 'a Alani Taione??hange kiate kimautolu 'oku 'i Tonga e sana fielau ka puke o fakahu 'i Tonga he'ene ngaahi tutu ko ena 'oku fai 'i NUUSILA na...
Kole atu ki he kau tonga ke fili ia Alan the Stone he campaign ko ena ke alu 'o kaila le'olahi 'i falealea...ma'u e hoa sipaa 'o Fineass eee

Kautama mou kataki ko'eku toki ake faikava hake 'eni 'o fanogno hake kihe talanoa mata'ipalau maumau 'a Zone mo Moanaa. Ko hai ia kuo maumau hono mata'ipalau? Ko Kalali tokotaha pe 'oku ou 'ilo 'oku maumau hono mata'ipalau. Ko e me'a kemo 'iloo 'e Zone mo Moana, na'e sai pe mata'ipalau ia 'a Kalali he taimi na'e lotu ai pea mali pea 'iai 'ene fanau mo hono mali. Na'e toki maumau e mata'ipalau ia 'a Kalali he taimi na'e huohua ai he ma'ala vaoa 'a Kololi pea na'e fu'u fefeka mo pepenu 'ae kongale kelekele 'o Kololi pea ne si'i maumau ai e mata'ipalau 'o Kalali. Mou faka'uta ange kihe fu'u malohi moe power e konga ma'ala 'a Kololi ne ne maumau'i 'a e fu'u mata'ipalau malohi 'a Kalali --mei vale he kataa kae tuku aa na'a faifai ka tau lau he he he.

Ko e fu'u tukuaki'i mamafa 'eni kuo fai 'e 'Epalahame kihe kau ngaue 'ae Taimi 'o Tonga pea na'a 'oku kanoloto 'aki ha meheka mo ha fakaongoongo kovi.

Epalahame Wrote:kaume'a 'oku talanoa'i holo ia 'i hahake ni 'oku 'i heni 'a Faka'osi ia ka 'oku tokanga'i pe 'a Kalafi mo ''ulu'alo 'a Kalo , pea ta ko e fielau e hange ka fakasesele holo heni 'a Faka'usi ia ko e to e fo'i uloulo 'a Kalo pea tauhi ia 'e Lafi.

'Io eee! 'Oku pehe koaa 'e tukunga ia? Koe ha koaa 'Epalahame 'ae kaunga 'a Kalo ki he talanoa 'o Faka'osi Maama. Pea ko hai 'a Kalo? Fill me in with the necessary details please hame.

Kau faikava mou kataki 'o punou kau fai ha'atau lotu. 'Eiki tapuekina 'a Savali moe Kalali ke tukuaa 'ena ngaue'aki e loi. Fakama'a hona loungutu mei he 'elelo mio'i. 'Oange kiate kinaua ha loto 'ofa he si'i kakai masivaa he koho finangalo ia. Tuku ke na 'apasia 'otua pea ke nau 'ilo koe 'apasia kiate koee koe afe mei he kovi. 'E 'Otua ee tokoni mai aa kia Gay5 ke tuku aa e fakasotoma moe faiangahala he kuo ngafe'ufe'u hono shshshshhs. Tapuekina atu si'i 'Ulukalo pea fakamolemole'i 'ene fa'a ngaue'aki 'ae loi moe mio'i. Tokoni hake ki a Kalali ke tukuaa e manako fefine he kuo fu'u fefine. Pea faka'osi 'oku ou toe kole pe 'eiki ke tokoni'i atu si'i feinga 'ae kau Temo ke fataki si'i kakai 'o Tonga pea moe fonua.
'Emeni.

'Emeni ipod, malo ia ho'o fakakaukau ke fai ha'atau lotu famili. 'Oua na'a tuku e lotu famili kae 'oua leva kuo 'osi mai e loi 'a Kalali mo 'Ulupango.

Mou toe punou kau fai ha'atau lotu pea tapuaki'i atu e fo'ikete 'o Kalali moe u'a pa'anga 'o Savali. Emeni.

Pea mou kataki 'o lotu'i atu 'a 'Epalahame he 'e mala'ia mo'ui he lotokovi kia Feleti Sevele mo Kalafi Moala pea mo e Tu'i.
Kapau te tau kumi atu 'oku 'ikai ke 'iai hanau vaavaatatau. Tuku e lea fonge'enge'e he 'oku 'ikai ke 'ilo'i pe ko hai koe.
Mou lotua atu 'a 'epala mo ipod moe toenga 'oe kau temo he forum ko 'eni.

Tuku mu'a e lau talavou ia queerb he 'oku 'ikai pule ha taha kihe motu'i fofonga na'e 'omai 'ehe 'Otua 'o faka'inasi 'aki kitautolu takitaha. Pea tuku e lau masiva moe ma'ukoloaa, he kapau na'e 'ikai hono falute 'ehe fale 'oe tu'ii 'etau koloaa pehe ne tau mei tu'umalie kotoa pe. Hange koe lau 'a Leki, "Tuku e lea vale he te tau toe vaku hake e kau mate".

Ta koaa ko moutolu 'eni ia 'oku mou kaipo kimoutolu heni kae 'ikai fie fakaafe'i mai au mo hoku kaunga tangata ke tau fakataha heni mo inuinu kava aipe. To'ua malo 'e faite he tano'a pea malo kau tangata hono fataki e fonua.
Koe motu'a ko'ena 'oku mou si'i tamalaki ko si'oto motu'i kainga pea koe fakatangi atu pe kau tangata ke tuku mu'a si'o mou pehe'i si'oto kainga he kuo a'u kihe faka'ofa. Ko e motu'a ko'ena ko 'Ulukalo or sorry, 'Ulu'alo neongo pe 'ene fakakina mo e fiepoto ka koe motu'a temo pe, ka na'e toki liliu ni hake pe ia he ngaue 'a hono taki. Ka mou fakamolemole 'o 'ofa he si'i mata 'ene fanau mo hono mali 'o tuku aa hono ta'aki ki 'olunga. Ko 'eni kuo u fanongo ai tena mavae he lahi e ngaahi lau kiai. Pea ta koaa ne toe hinga ia he finemotu'a. 'Asinga ai 'ene tu'u ve'e tahaa pea moe toe papala hono fotungaa.
'Ofa atu fau
Blood.

'Oku malie foki 'a Hahake ni ia kau tama he na'amau 'ilo na'e 'i Tonga ni 'a e Falemalolo ko 'ena ko 'Alo pea mahino pe kuo ne 'osi 'ilo lelei 'a e fakalili'a ai 'a e kakai he kuo 'ikai to e fai e ha'u fakapaipa ka kuo lamilami pea hange pe na'a ne fai ha hia matea.Ko ia ai 'Ulu'alo 'ai keke 'ilo kapau te ke lau hifo heni pea mahino kiate koe koho tatau he taimi ni ko e fu'u kasele ponu.

'Epalahame ko Queenb 'ena 'oku fakavilivili mai kia koe. Mahalo 'oku ne kole'i mai 'eia ke 'akahi hono me'a tangutu eee.
Katu talanga, mou kataki 'o lotu'i atu 'a Queenb, mo Feleti Sevele pea mo Kalafi's fan ke tuku a 'enau vaihaka he kuo fu'u to tu'a. Talaatu kuo kuo 'osi mate 'ae fanga pato ia 'a Palasi ke nau toe oo 'o tata te'epato ai. Pea mou 'ofa mai aa kau poupou e pule'anga 'o tuku aa ho'omou lotokovi kia 'Aikilisi Pohiva moe kau fakafofonga 'oe kakai.
Hail democracy! and poohoo to the Tu'i and pule'anga kai pa'anga.

Tuku mu'a ho'o faka'ai'ai 737 na'a hoko ha tau fusi 'ulu hena 'a 'Epalahame mo Queenb!
Ko e ha koaa 'oku 'ikai ke kole fakamolemole ai 'a 'Ulupango kia Kalino mo 'Akilisi he'ene fai 'ae fu'u fo'i loi folahi he'ene ongoongo he taimi?

Kautama koe me'a pe ke tau 'ilo ko 'Ulu'elo 'oku maumau ha'atau pehe atu ke kole fakamolemole he koe 'Ulu'i feke 'a Kalali 'oku nofo 'ihe 'Ikale moe YES n NO...Mou sio ki he'enau peesi 'oku 'asi mahino ai koe Etita 'oku 3 ka koe Pule 'ae faipulusi 'aee 'oku nofo he Ikale...Na'a mau lele atu ki Oakland ki he ki'i mali 'eku ki'i ilamutu pea ne ofongi mai 'eha ki'i feleni kiate au koe kolo eni 'oku ma'unga nofo kiai 'a e motu'a faipulusi peau pehe atu;koe fe tama ko Kalali 'oku fa'a fai kiai 'ae tau lau moe finematu'a?me'a ni 'e 'ikai ke ma'ali holo mo 'ene fu'u me'afaka'ata?Kaume'a monu'ia pe finemotu'a ko Kalali ne 'ikai ke 'iai;he na'a ku heka atu mo 'eku fu'u me'angaue iate,,he na'a ku fakakaukau teu papi'i aileva ke mou toki fanongo mai kuo lele he news 'a Amelika ni koe nafu'aki fu'u savolo pea fakaheka ha palou 'o li ha fu'u vaitafe...'Oku mau ngaue pe mei he ano masima mo fiema'u ke hevaange 'a Kalali faipulusi kamau li aileva he ano heilo na'a konokona ai...sai pe ko eni mau 'osi ma'u hono fu'u la'i'ata ke fai 'aki hono kumi...

Moana ko Kalali 'eni kuo kote fakamahifi moia. Na'e kote mahifi 'ae Tu'i, pea hoko mai kiai 'ae Palemia pea ko 'eni kuo kau mo e fu'u fefinee Kalali he kote mahifi. Koe malie atu 'ae kau kote fakamahifi honau tu'a pea fakapaiku hifo ki honau tungaiku.
Koe fakahela 'ae lea kia 'Ulupango he hange ko ho'o lau kuo ha'iha'i kinautolu meihe 'ulu'i 'ikale.

Moana mo Blood kuo lele hake 'eku fie kote fakamahifi 'aku. Pea kuo toe lele hake mo 'eku ongo'i manako fefine he sio kihe fakamahifi 'oe kote 'oe Palemia. Me'a fakatupu mala'ia mo'oni ko hono fo'i fakamahifi ia 'oe Palemia... 'iuvi'iiiiiiiiiiiiiiii!

Mei he Sosaieti Nu’usila Tonga ki he Liliu Fakapolitikale ‘i Tonga,
Auckland, NZ

FAKAPOONGI E TALAFEKAU!

Kill the messenger! Kuo ‘ai e lea ni ‘i he mala’e ‘o e politiki΄ mo e mītia΄ ki ha taha kuo feinga ha kulupu , pule’anga pe kakai ke fakapoongi he ‘oku ne ‘a’au ‘e ia ha’anau ngaahi māfihunga ta’etotonu mo ta’e fakalao. Na’e ‘ai e lea΄ ni kia Sebel Edmonds, ko ha fefine fakatonulea ma’ae FBI. Ne lipooti ‘e Sibel ki he kau taki FBI e ngaahi tila kākā mo ta’etotonu ne ne ‘ilo ‘i he loto’i FBI. Pango he ne iku kapusi ai e fefine ni mei he’ene ngāue΄. Ko hono fuofua ‘ohofi tamate’i ia ‘e he FBI ‘a e Talafekau΄ hei’ilo na’a longo ai. Na’e toe ‘ai ia kia Gary Webb ko e faiongoongo ‘Amelika ‘iloa ia ‘a ē ne ne fa’u e Dark Alliance. Ko ha lipooti ia ne hā ai hono hū fakapulipuli hifo e kokeini΄ mei Nikalākua ki Los Angeles ‘i he funga e ‘ilo’ilopau mo e tokoni ‘a e CIA΄. ‘Oku pehē ne mate taonakita ‘a Webb. Ka ki he tokolahi, ne fana’i ia ke fakangata ‘ene ngutu mata talatala΄. Na’e toe ‘ai foki e kupu’i lea ni kia Cynthia McKinney. Ko ha fefine fakafofonga Fale Alea ‘Amelika ia ne ao holo ‘e he pule’anga ‘o Bush koe’uhi koe uloulo ‘ene tukuaki’i na’e ‘ikai mei hoko e 9/11 ka ko e ta’etokanga pe ia ‘a e FBI.
Ko e ‘elia kehekehe ‘ena ‘e tolu ‘oku ala hopo hake ai ha kau Talafekau ‘i onopooni. Ko e faiongoongo ‘o hangē ko Gary Webb. Ko e ngāue fakapule’anga, ‘o hangē ko Sibel Edmonds pea mo e fakafofonga Fale Alea ‘o hangē ko Cynthia McKinney. Nau tatau ‘i hono tala e ngaahi fehaalaaki ‘i loto he loto’i pule’anga΄ ke ‘ilo ‘e he kakai ‘oku pule’i΄, pea nau toe hanga atu ki he pule’anga tatau pe, ‘o tuhu’i atu ‘ene fehālaaki΄ ke fakatonutonu. Ko ha kakai loto to’a ia kuo nau pole’i e ngutu ‘o e me’afana΄, ‘ikai toe tokanga ki he’enau ngaue΄ pe ‘e mole pe ‘ikai, ka nau tu’u hake ke ‘ekea e ‘alunga ‘o e fakamaautotonu΄, pule lelei΄ mo e ‘ata ki tu’a΄.
‘Oku fokotu’u atu ‘e he Manutala’aho΄, ko ‘Akilisi Pohiva ‘a e Talafekau (messenger) hotau ngaahi ‘aho ni΄. ‘Oku ne kātoi ‘e ia ‘a e ‘u ‘ēlia lalahi ‘e tolu ko ‘ena ‘oku hu’u mei ai e le’o fakapalofita΄ ‘i onopōni΄. Ko ‘Akilisi ne ngāue fakapule’anga. Ko e faiongoongo ia. Pea ‘oku ne toe lolotonga fakafofonga fale alea foki.
‘Oku mahu’inga ‘aupito ke fai pe hano vakai’i e tu’unga falala’anga ‘oku ‘i ai ‘etau Talafekau! ‘Oku ‘osi ‘i ai pe foki e lulafua ‘i onopooni ke fua ‘aki e tangata fakahoko fatongia fakapolofesinale pehee. ‘A ia ko ha fakamo’oni’i kuo ne lava’i ha tu’unga fakaako taau. Malava ke ne ngaue’i e ‘ilo mei he‘ene ako ko ia΄ pea ke ne fakahoko ha ngaahi lavame’a makehe (qualification, performance and work history). Sai. ‘Uluaki΄, ‘oku mātu’aki fu’u kei falala’anga ‘aupito ‘ene fakahoko hono lakanga Talafekau΄. ‘Uhinga ia ‘oku kei fili ai ‘e he kakai maama mo poto΄ ke hoko ko honau fakafofonga fika ‘uluaki talu pe mei mu’a. Ko ‘ene ngaahi lea mai he mitia΄ ki mui ni mai΄, ‘oku ‘ikai pe ke toe nenu mei he fekau΄. Makehe mei ai΄, ‘oku fai pe hono ha’o holo ‘e pule’anga΄ ka ‘oku kei mākalo pe ‘o foki mai ki he kakai ne nau fili ia΄. ‘I he anga e vakai΄, kuo ‘osi fe’unga ‘ānoa e ngaahi ‘ahi’ahi tātu’olahi kuo fai ‘e he tevolo΄ ki he Talafekau ni, ke pine’i fakama’u ā kiai ‘etau falala΄. Ko e fiha ē fakatauele mo e pāhia ai pe ‘a e tēvolo΄ hono fekau’i ke tu’u ki mui΄. Manatu ki hono kapusi ia mei he ngaue fakapule’anga΄. Ko e fu’u fo’i tesi matu’aki faingata’a mo’oni ia! He ne fa’ao faka’aufuli si’i konga’api tukuhau ne ngoue ai e Talafekau΄. ‘Oku ‘i ai e mali mo e fanau ke fafanga! ‘Ai hifo ange e fo’i ‘ekuasi ko ia΄ kiate koe. Ha ha’o lau? Mahalo ‘e pehe tokolahi. ‘Ooo! ‘Ikai keu toe talafekau au ma’ae kakai΄ he ‘oku mahu’inga keu kai ma pata mo inu hu’akau au! Tau fakamālō he’etau ma’u ha Talafekau kete lelei ‘aupito. Tukuange ke mole ma’u’anga mo’ui΄ kae foki hala’atā ki ‘api koe’uhī pe ko e fekau΄. ‘A hono fekau’i e pule’anga΄ ke fakakau atu e kakai΄ hono pule’i e fonua΄ pea ke ‘ofa mai ā ‘o fai fakafuofua ‘ene ngaahi tila ‘oku siokita mo ta’e’ofa!
Ne fanau’i ‘i he funga e mateaki’i fekau ‘a e Talafekau ni, ha toe sino taulama ‘e tolu kehe. 1. Ko e nusipepa Kele’a. 2. Ko e komiti ki he totonu ‘a e Tangata mo e Temokalati. 3. Ko e fu’u kakai tokolahi kuo nau muimui ki he tokāteline ‘o e temokalati΄. Ko e tolu’i hai ‘ena kuo nau hoko ko e toluhama ki he Talafekau΄. To e mahu’inga pe ke fakatokanga’i, ko ‘Akilisi pe ko ē he 80 tupu mo ē he 90 tupu ‘oku tau kei ‘i vaka pe mo e fo’i fekau tatau he 2000 tupu ni. Manatu’i e Palemia he taimi ni΄. Taha ia ‘etau Talafekau ne tau ‘amanaki ki ai. Ne hanga ‘e he tu’i ia ‘o sele’i ‘o na kāpani. Ne tu’u ke muimui hono ‘ofa’anga fo’ou΄ ka ne ne tukupā mai, he’ikai pe ngalo ‘etau fekau΄. Ha leva e me’a kuo hoko? Ko ene qualification ‘oku kau ia he tika΄. He ko e toketā. Ka ka tau ka fua ‘ene performance he taimi ni ‘oku ‘ikai ke u ‘ilo pe ko hai ‘i heli ka ko e tama ni. Ko ‘Akilsi, ‘oku tau kei fe’ao pe. Ko hono work history ‘ena pea ‘osi ma’u mata’itohi foki. Sai! Te u tānaki ki he lulafua kuo tau ngaue’aki΄ e lea malie ko ‘eni ‘a Xenophon ‘oku pehē: The true test of a leader is whether his followers will adhere to his cause from their own volition, enduring the most arduous hardships without being forced to do so, and remaining steadfast in the moments of greatest peril. Ko hono sivi’i mo’oni ‘o ha taki kapau ‘e kei poupoua ’e hono kau muimui΄ ’ene ngaahi faka’uto ‘uta΄ ‘i he funga ‘o ‘enau loto’aki ta’efakakouna’i, kātekina e ha’aha’a taupotu taha hono ngaahi faingata’a΄ ta’efakamalohia, pea tu’ufakamakatu’u ‘i he ngaahi momeniti ‘oku tu’unuku ai e mate΄. Sio! Neongo ‘oku te’eki ‘ilo pe ‘oku ‘i ai ko ā ha mahafu he ngaahi fu’u me’afana ‘oku fakamana holo ‘aki ‘e he sotia ΄ mo ‘enau fakamamahi’i fakamanu si’i kau muimui e Talafekau΄ talu mei he 16/11 ka ‘oku kei ongo mai e le’o: “He’ikai pē ha holomui!” Malie e to’a! Ko e tu’u fakamatu’u ia ‘a e kau muimui ‘i he ngaahi mōmeniti ‘oku tu’unuku ai e mate. Tala mai ‘e Xenophon ko e koloa ia ‘o e Taki!
Na’e hā ‘i he nusipepa Taimi ‘o Tonga ‘o e ‘aho 14 ‘o Mee 2007 hano katuni’i ‘o ‘Akilisi mo ‘ene fanau΄ ‘o peheni: Kau temo, mou tokoni ‘o penipeni mai ki he Kele’a΄, ke ma’u ai ha mo’ui ‘eku fānau΄. Na’e toe fehu’ia ‘e he Taimi ‘o Tonga΄ pe ko e hā kuo ‘ai ai ke fai hano tokoni’i fakataautaha e pisinisi ‘a ‘Akilisi mo hono fāmili΄. Tau sio atu mu’a ki he tu’a puipui ‘e taha΄. ‘Oku hanga ‘e he fo’i katuni ko ‘eni ‘a e Taimi ‘O Tonga΄ ‘o fakamahinohino lelei mai ‘ene matu’aki fu’u li’aki faka’aufuli ‘e ia ‘a e fekau ne ‘oange ke ‘alu mo ia΄, ka ne heketangutu ke langomaki e Pule’anga pule aoniu΄. ‘Oku ‘ikai toe fakapulipuli’i ‘ene ‘oho ke fakapoongi e Talafekau mo’oni mo tu’uma’u΄(‘Akilisi). Ke fana’i e Talafekau ne manakoa ai ‘ene pisinisi΄ he ‘aho ko ee!
Ko e tu’ofiha ‘eni e hū pilīsone ‘a e Talafekau΄ pea kau ai mo ‘ene fānau΄ mo hono mali΄. Mahino ai ‘oku ‘ikai ko ‘Akilisi pe ‘oku ‘alu mo e fekau΄ ka ‘oku tu’u pe laa΄ mo e poupou. ‘Oku fokotu’u atu ‘e he Manutala’aho΄ ke tau fakapaasi e Talafekau ni ‘i he lulafua, qualification, work history mo e performance ‘o fungani ‘i he lau ‘a Xenophon. ‘I he ‘uhinga ko ia΄, ‘oku halafau hono ‘ekea ‘e he Taimi΄ ha’atau tokoni fakafo’ituitui kia ‘Akilisi mo hono fāmili΄. Manatu’i ko e fekau ‘oku ‘alu mo ‘etau Talafekau΄, ko e fekau ia ‘a kitautolu kātoa! Ke tau tau’atāina ki hotau fonua΄ mo ‘etau koloa΄. ‘Aho ‘e mate ai he’ikai ‘alu ai ia mo ‘etau pule-ki- hotau-fonua΄ (temokalati)! He’ikai ‘alu ia mo e tau’ataina ke tau fili hotau kau taki΄. He’ikai ‘alu ai ia mo ‘etau totonu ke ‘inasi he koloa ‘ae fonua΄ ‘i ha vahevahe ‘oku taau mo fea΄. Sio! Tukufakaholo ia ‘i hotau hako ‘o ta’engata!

Kalino, kuo mahino faufaua atu ho'o totonu pea kuo tekeutua e loi 'e'elo 'a 'Ulu'*lo pea moe tot. 'Oua 'e mole ho taimi he fanga vale. He 'ikai 'aonga e koula moe siliva kihe fangavale ko'ena 'ae tot.

NEWSFLASH:
Kaume'a ko eni na'e toe hokoatu emau kii palupalu anepo pea koe me'a faikehe ia ki heemau kau inukava he tou'a ko eni 'ene 'ilo tokotaha pe ia e ngaahi news fakamuimui taha mei hotau fonua fakalangalea ko Tonga ka oku toe 'amu'amuange e motu'a ta'efa'elu ko ena ko Lopeti....
Ko eni ne toe talanoa hake 'ehe tou'a 'anepo heemau kii palupalu 'a e tali mahino atu 'e Kalino Latu kia Ulu'elo 'ene pango loi'elo na'e fai ki hono lohiaki'i 'aki si'otau kainga Tonga nofo Nuusilaa...
na'e pehe koaa ko 'ene ngalutuku ee 'ene fakama'ala'ala atu kia Ulu'elo kae tatau aa he kuo nau hoko atu nautolu ia ki he sitepu hoko koe faka'osi ki falehopo...Manatu'i ma'u pe 'Ulu'elo ke tui ho talausese loto ke 'oua teke fa'a tu'u 'o lele he koe 'atunga ena kuo tekeutua mai e kainga pea kuo maa aipe ho kainga Longoteme ho'o fakaveve he pepa...'Alu 'ai ha'o ongoongo 'oku 'aonga pea tuku ho'o loto tangia ki he si'i tu'unga finematu'a ko ena ko Liava'a koaa pe ko hai...he 'oku nau feinga nautolu ke langa'i hotau fonua ki he tu'unga 'e taha 'e toe leleiange ia moutolu na'a mou nofo 'i Tonga 'o ngaue'i e fonua pea ke nofo koe 'o kai e pa'anga 'ae Pangike Langa Fakalakalaka pea ke toki mah** atu ki Nuusila na...
Kole atu pe ka koe 'Ulu'elo manatu'i ke tui loua ho me'aloto ke ke mafana ka 'ikai pea kole atu ki ho faipulusi pe 'oku kei hao e me'aloto 'ene finemotu'a 'ia koe ke ke ngaue'aki he'ilo na'a ke 'omai aa e news mo'oni ke 'inasi ai hotau kakai Tonga nofo Nu'usila pea moe muli ni foki....Mau 'ofa atu ki he Tonga kotoa pe 'oku nau politiki mei Nuusila na malo e lafo ka oku fiema'u ke mou 'alu fai ha ngaue ke to hamou pupuha...Ko e fonua ni ia 'o Pusi 'oku 'ikai ke fai ha nfo noa'ia ia heni...Ko ho nofo noa'ia pe heni teke kau koe he kau tutu kapa veve he hala talaa 'o Hollywood...malo e ngaue pea malo e 'ofa ki Tonga....

Moana 'ai moke ki'i 'a'apa he kapekapee na'a pala ho loungutu. ha ha ha
Fielau pe he ko ho'o ha'u mei he ano masima. kuo kona ho ki'i loungutu, tatau pe ho loungutu 'olunga pea pehe kiho loungutu laloo. ha ha ha ...

Ha ha ha ha mei vale he kata. malie talanga!!

Feleti Sevele Wrote:Moana 'ai moke ki'i 'a'apa he kapekapee na'a pala ho loungutu. ha ha ha
Fielau pe he ko ho'o ha'u mei he ano masima. kuo kona ho ki'i loungutu, tatau pe ho loungutu 'olunga pea pehe kiho loungutu laloo. ha ha ha ...

Feleti, fielau he koe lea 'ae vale 'oku ha'u ai ta'** ho ngutuu. Na'e ngalo hifo 'ia koe hono kape 'e Sitaleki 'oku 'ikai ke fetaulaki ho loungutu 'olungaa mo ho loungutu laloo. Kapau 'oku ke toe 'uhinga koe kiha loungutu lalo kehe, pea 'oku lahi pe loungutu koia homou 'apii. Hanga hake pe kia 'Ainise 'oku 'iai 'ene me'a pehee. 'Eke ange kiai pe 'oku lahi fefee 'ene loungutu. 'Oku ou kole atu ke tuku ho'o lea ta'efaka'esia he temau ta'aki koe keke tu'u telefua 'i Tonga na.
Moana, book atu 'ae fale tafa 'a Mapa ke 'oatu kiai 'a Feleti ke tafa he 'oku fu'u laulahi hono loungutu lalo... ha ha ha Feleti te'epipilo.