Ke fakamama’o ‘a e Fale Alea mei he saikolo ‘o e sauni , Kae tokanga ki he fiema’u vivili ‘a e kakai

0

From Kele’a Tonga:

‘Oku ou tui ‘oku taau ke ‘oatu ha’aku vakai fakataautaha pee mo e anga ‘eku tokanga ki he tukunga ‘oku ‘iai hotau Fale Alea. ‘Oku ou tui ‘oku totonu ke fakamama’o ‘aupito ‘a e kau memipa ‘o e Fale Alea mei he sauni mo hono me’a ngaue’aki ‘a e Fale Alea ke kumia ‘aki e sauni ko ia.

Kuo taatu’o lahi ‘etau vakai ‘i he kuohili ki hono hanga ‘e ha kau nima malohi ‘o ngaue’aki ‘a e Fale Alea mo e ngaahi uma kehe pee ‘o e pule’anga ke sauni’i’aki honau ngaahi fili. Kae taimi tatau fakateunga’aki ‘a e ouau fakafale alea mo fakapule’anga ke pulia ai ‘a e ‘asenita taautaha. ‘O kohu pee kakai ia tokua ko e ngaue fakapule’anga ‘oku fai. Ka ‘oku pulia kiate kinautolu hono me’angaue fakataautaha ‘aki ‘a e ngaahi sino fakapule’anga.

‘I he lolotonga ni ‘oku hu mai ‘a e impeachment ki he Fale Alea. ‘Oku hanga ai e Fale Alea. Ka ‘oku ou ma’u ha fakamatala ‘oku toe ‘iai ha impeachment kehe ia ‘e 4 ‘oku ‘amanaki ke hu mai, hangehange mei he tafa’aki ia ‘e taha. Pea kapau ko e ‘elito ‘o e impeachment ko e MA 60, ‘oku ou fakame’apango’ia lahi ‘i he fe’ohofaki ‘oku tau fai he koloa matelie kuo foaki mai.

Ko e tau’aki faka’ilo fakafale alea ko eni, ‘oku ne talaki mai ha kakai ‘oku ‘ikai ke nau kumi ki he koloa fakalaumalie mo e mo’oni fakamolale – ka ko e kakai ‘oku nau taufa’ao he koloa matelie ‘o e mamani! Pea ko e faka’ilonga kovi eni ki Tonga ke ‘iai ha kau taki pehe.

‘Oku tokolahi e fa’ahi ia ‘a e pule’anga. ‘I he lolotonga ni ‘oku nau toko 16. Kapau te nau pehe ke impeach ha taha ‘i ha makatu’unga totonu (‘o tatau ai pee pe ‘oku tonu e laumalie ‘oku fai ‘aki) ko ‘ene tu’a ia ‘a e tokotaha ko ia! ‘Oku 4 ‘a e impeachment.

Ko ‘eku fehu’i, ko e fa’ahinga Tonga feefee ‘oku tau tataki ki ai hotau kakai ‘i he funga e founga ko eni. ‘Oi ‘a e kui e mata, mo e maka e loto!

Ke mou sio mai ‘i ha taha tau’aki mo e anga ‘a e fakalaulauloto ’oku nau fai. ‘Oku nau situ’a ‘osi mei he koloa ‘oku tau fefusiaki ai mo e manavahee lahi he ta’e’iloa ta’engata ‘oku ‘amanaki ke manga tokotaha ki ai. Pea ko e hala ia te tau fou kotoa ai.

‘Oku ‘ikai fiema’u ke toki toe pee ‘etau mo’u ki he mu’a ihu ka tau toki tali ‘a e ‘Eiki mo ‘ene ngaue ma’a hono kakai. Ke tufa taau e ngaahi faingamalie ‘o e mo’ui ki hono kakai, hangee pe ko ‘ene tufa ta’etotongi mai ‘ene la’aa, ‘ea mo e ‘uha ‘o tatau ki he kaakaa mo e faitotonu mo e angatonu mo e angahala. Ko hotau fatongia ia ma’ae kakai.

‘Oku fiema’u ke fakafoki ‘a e fonua ni ki he moto na’e tuku ‘aki ‘e Taufa’ahau ‘a e fonua ki Langi. “Ko e ‘Otua mo Tonga ko hotau tofi’a.” Ko e ‘Otua ‘i langi mo Tonga ko ia ‘oku tau langa hake ko hotau ‘apima’u ia. Fakatokanga’i ‘oku mu’omu’a ‘a e ‘Otua ia! Pea toki muimui atu ‘a e langa ‘o Tonga.

Ko hono fakalea ‘e taha, ko e kupu’i folofola ko ia na’e lau ‘e Dr Pohiva Tu’i’onetoa hono maaka’i e langa ‘o e Palasi ‘o Siaosi, ko e fakalea ia ‘e taha ‘o e mu’omu’a ‘a e ‘Otua he langa matelie.

Ka ‘ikai ke kau ‘a e ‘Otua he langa, ko e fakala’aa ‘i Siatamaki ‘etau ngaue ‘oku fai. ‘Aia ku pau ke mu’omu’a ‘a e ‘Otua. Kuo pau ke tau fuofua kumi ki hono pule’anga pea toki foaki mai ‘a e naunau ma’a Tonga.

Ko e Tonga ia na’e faka’anaua ki ai ‘a Taufa’ahau Tupou I. Ko ha Tonga ne hangee ko e kamata mai ‘a ‘Isileli. Na’e tauhi toputapu e kau Tu’i ki he ‘Otua mo’ui pea fakatonu ki ai e ngaue ‘a e kakai. Hange ko ia ne fai ‘e Tu’i Tevita pea mo e ongo na e poto ‘o Tu’i Solomone.

‘Oku fiema’u e kau taki ke liukava’i ‘enau mo’ui fakaeloto ‘i he lotu mo’oni. Pea ke tuku ‘a e fakafalala he mafai mo e poto ‘o e tangata, kau ai e pooto’i fakanatula’i ngata ‘i he huu masila he fihi mo e ngaahi mata’i tohi ‘o e lao ‘o kalo takai holo ai, pea ke tuku ‘a e falala ki he paati mo e taukei, ka tau fakafoki ‘a e falala kia ‘Atonai!

Kuo tau fakapa’umutu’i ‘a e lotu he ‘aho ni. Pea ‘ai ‘o hangee ha me’akai ‘oku kuki’i vave he microwave. Kohai pee tene ‘omai ha tau pa’anga pea tau lotu ki ai. Pea ko hotau loto ke kole atu pee he ‘aho ni pea foaki mai ai pee he ‘aho ni – hangee ha microwave. Kuo ngalo ‘a e “Fai ho finangalo ‘ou”.

Ko e lea ko ia ‘o pehee ‘oku ‘ikai ke maa’usia ‘e he tatae e ‘atamai e tangata ‘ene ‘ofa mo ‘ene tu’u mateuteu mai ke tokoni, ‘oku ‘uhinga ia ki he tata ha me’a ‘o ‘osi pea tae, tae, tae mai ‘a e momo kotoa pee ke ‘osi. Ko e tatae ‘atamai e tangata ‘e ‘osi hono tae mo tae ‘e ‘ikai ke ne ‘ilo e misiteli ‘ene ‘ofa mo ‘ene lahi.

Fakafoki ‘etau fakakaukau ki ai, pea te tau ‘ilo ai ko e tau’aki fakafefeka ‘oku tau fai mo e taufa’ao he ngaahi faingamalie ‘o e mo’ui, ‘oku ‘ikai ‘aupito too loto ia hono finangalo. He ‘ikai ha lelei ia ‘a Tonga ai.

‘Oku ‘iai e ngaahi ngaue ‘oku fiema’u ia ke tau hanga ki ai. ‘Oku toe pee ta’u ‘e 3 pea fai mai e sipoti Pasifiki ki Tonga ni. ‘Oku fiema’u ke langa ‘a e track ki ai, stadium ki ai, swimming pool ki ai, mo e haa fua e ngaahi mala’e va’inga ki ai. Teuteu e ngaahi komiti kehekehe ki ai, kau fakamaau, komiti foaki pale mo e haa fua. Hangee tofu pee ko ‘etau katoanga hilifaki kalauni, ‘e ‘osi pea tau faka’amu pehee ange mai na’e ‘ai ee ke tonu mo kakato. Na’e hala ee.

‘E pehee ‘a e sipoti he 2019 kapau te tau fihia tautolu he tau’aki impeach kae tuku ‘a e langa fonua ia. ‘Oku ‘iai e lipooti mei he ‘a’ahi fakavahenga ‘oku te’eki ke fai ha lau ki ai, ‘oku mahu’inga ia ke tau fanongo ki he lau ‘a e kakai totongi tukuhau. He na’e ‘eke ‘e he ‘Eiki ki he’ene kau ako, ko hai au he lau ‘a e kakai?

Ko e lau eni ‘a e kakai ku kiu atu he ‘u lipooti kau kiate kitautolu he ‘oku kehe ‘a e sio atu mei he sio mai. Ko e faingamalie ia ke tau tauhi va ai kiate kinautolu.

‘Oku ‘iai e ngaahi fiema’u vivili ‘a e kau toutai ke ‘iai ha noo ma’ama’a mo e uafu toutai ke nau fakalele mo ha ‘aisi fakafonua ‘i mala’e vakapuna ke tuku ai e ika mo e koloa ‘aisi ‘oku export ke ‘oua toe holo ‘a e quality. ‘Oku ‘iai e fiema’u ‘a e kau ngoue ki ha polokalama noo pau ke nau tap in ki ai. ‘Oku ‘iai e fiema’u ‘a e hou’eiki fafine ki ha polokama noo fakaloto fonua ke ne fetongi ‘a e polokalama noo ko ia ‘a e Filipaine ‘oku tafe ai e pa’anga ki tu’a pule’anga.

‘Oku ‘iai e fiema’u vivili ke langa ha mala’e vakapuna fakavaha’apule’anga ‘i Vava’u ke kake’i lahi ‘aki e takimamata. ‘Oku ‘iai e fiema’u vivili ke mahino ko e ha e iku’anga e MA 60 ke mahino ka tau manga ki mu’a – neongo ‘oku mahino ‘ene faingata’a. ‘Oku ‘iai e fiema’u vivili ‘a e ngaahi kolo ko ia ‘i kolo ni, ke ‘oange mu’a hanau ‘api ‘uta kae oo e to’utupu e fonua ‘o ngoue. ‘Oku ‘iai e fiema’u vivili ke talanga’i e to’utupu, ta’ema’ungaue mo e lahi ‘a e fuhu, kee, pa’usi’i e kava tonga mo e kava palangai. ‘E fakalahi e kau polisi? Pe ko e huu mai a e kau sotia kae ako’i kinautolu he founga tauhi melino kehe pee ke tau tap in ki he local mo e available resources. Ko ‘eni e ngaahi ‘isiu lalahi ‘oku fai e tokanga lahi ki ai pea kapau te tau mo’ua he kumi ha tau lelei fakataautaha he Fale Alea ‘o Tonga, he ‘ikai ha tau taimi ki he ngaahi ‘isiu ko eni.

Fakatauange ‘e fakafoki mai ‘a e laumalie ‘o e mamahi’i fonua, mamahi’i kakai mo e ‘ofa he lelei fakalukufua ki Tonga.

Posted on Monday 7th of September 2015 08:59:24 AM

Comments

comments

Share.